Η ήμερη βελανιδιά βασική πηγή εισοδήματος σε αλλοτινούς καιρούς για χωριά του Ρεθύμνου

Δεν είναι δέντρο που συναντάς συχνά στην ύπαιθρο του Ηρακλείου ωστόσο η παρουσία του είναι έντονη στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου.
Η ήμερη βελανιδιά (Quercus ithaburensis subsp. macrolepis) μοιάζει γενικότερα με τη βελανιδιά που όλοι ξέρουμε όμως διαφέρει σημαντικά στον καρπό της, ο οποίος είναι εντυπωσιακός στο σχήμα και το μέγεθος του.
Το κύπελλο του καρπού της, όπως βλέπετε και στις σχετικές φωτογραφίες φέρει πυκνά αγκαθωτά λέπια που το κάνουν να μοιάζει με λουλούδι.



Στην Ελλάδα αυτό το είδος βελανιδιάς το βρίσκουμε στις Κυκλάδες, τις βόρειες Σποράδες, την Αττική, τη Ρόδο, την Κρήτη, τη Θεσσαλία και τη Βοιωτία όπου κατά το παρελθόν από τα κύπελλα των καρπών του έβγαζαν  εκχύλισμα χρήσιμο στη βαφική και τη βυρσοδεψία.


Ένα δάσος ήμερης βελανιδιάς συναντάμε ξεκινώντας από τους λόφους που καλύπτουν την πόλη του Ρεθύμνου και φθάνοντας μέχρι τα χωριά της ενδοχώρας του νομού.

 Μικρές και μεγάλες συστάδες αυτού του είδους βελανιδιάς βλέπουμε στην ημιορεινή  ενδοχώρα του Ρεθύμνου, Μονοπάρι,Άνω Βαλσαμόνερο, και σε πολλά χωριά της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου, όπως ο Άγιος Βασίλειος, το  Μιξόρρουμα, το Βιλανδρέδο, τα Ρούστικα το Βελονάδο, κ.ά. Μάλιστα υπήρχουν χωριά, όπως οι Αρμένοι και ο Κάστελλος, των οποίων οι κάτοικοι κατά το παρελθόν επιβίωναν από την εκμετάλλευση του συγκεκριμένου δέντρου.


Τα πλούσια σε δεψικές ουσίες κύπελλα αυτού του βελανιδιού χρησιμοποιούνταν παλαιότερα στη βαφική και τη βρυσοδεψία.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον Π. Γ. Γεννάδιο, η Ελλάδα εξήγαγε στην Ευρώπη για το σκοπό αυτό περίπου 8.000 τόνους κυπέλλων βελανιδιού κάθε χρόνο.

Τα βελανίδια της ήμερης βελανιδιάς είναι επίσης πολύ καλή και εύπεπτη τροφή για τα άγρια και οικόσιτα ζώα, κυρίως τους χοίρους, τα πρόβατα και τις κατσίκες, μια και περιέχουν άμυλο σε ποσοστό 80% έως και 90%, λίγες πρωτεΐνες και πολλές τανίνες.




Στην Κρήτη, σε χαλεπούς καιρούς, άλεθαν τα βελανίδια και παρήγαγαν αλεύρι το οποίο αναμείγνυαν με αλεύρι σιτηρών και έκαναν ψωμί.

Μάλιστα λίγοι μυλωνάδες δέχονταν να κάνουν άλεση βελανιδιών γιατί δεν ήθελαν τα υπολείμματα του φθηνού αλευριού που έδιναν να περάσουν μετά στο κανονικό αλεύρι των σιτηρών που τους έφερναν άλλοι πελάτες.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός του ότι επειδή οι ρίζες της ήμερης βελανιδιάς προχωρούν βαθιά στο έδαφος, φθάνοντας μέχρι και τα 10 μέτρα βάθος, και το δέντρο της  δεν περιέχει το εύφλεκτο ρετσίνι, παρουσιάζει εξαιρετική αντίσταση τόσο στους ανέμους, όσο και στη φωτιά.

Το σημαντικότερο όλων,όμως, είναι ότι αντέχει την ξηρασία και απαιτεί λίγο νερό.

Σήμερα, ο ρόλος της βελανιδιάς είναι περισσότερο αισθητικός, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου πολλών περιοχών, όπου φυσικά δεν έχει γίνει υλοτόμηση αυτών των υπέροχων δέντρων.


Σύμφωνα με τη μυθολογία μέσα στα δάση της βαλανιδιάς ζούσαν οι Δρυάδες ή Αμαδρυάδες Νύμφες, που προστάτευαν τα ιερά δέντρα. Οι Δρυάδες Νύμφες χαίρονταν με τη βροχή, έκλαιγαν, όταν η βαλανιδιά δεν είχε φύλλα και πέθαιναν, όταν το δέντρο κοβόταν. Γι’ αυτό και η υλοτόμηση της βαλανιδιάς απαγορευόταν με ειδικούς νόμους.

Βαφή με βελανίδι
Το καπελάκι του βελανιδιού γνωστό ως βελανιδόκουπα ή καπάκι είναι ένα  εξαιρετικό δεψικό και βαφικό υλικό που αντικαθιστά τις χρήσεις της τανίνης και μάλιστα χρησιμεύει για προετοιμασίες κατεργασίας πιο ευαίσθητες.

Στην προβιομηχανική βυρσοδεψία κατά τη διαδικασία της επεξεργασίας, μετά τα αλλεπάλληλα πλυσίματα και την κατεργασία των δερμάτων με αλάτι, εβύθιζαν τα δέρματα μέσα σε ειδικές λίμπες με εκχύλισμα από βελανίδι όπου και παρέμειναν ως τη στιγμή της βαφής. Η πρακτική αυτή απέβλεπε στο να φουσκώσει το δέρμα, να το καταστήσει πιο τρυφερό και εύκαμπτο ώστε να απορροφά ευκολότερα το χρώμα.

Το καπάκι του βελανιδιού το  έτριβαν επάνω σε μεγάλες πλάκες με κυλιόμενη πέτρα ή και σε ειδικό μύλο, τον ταμπακόμυλο, με ειδικές σκληρές μυλόπετρες που κινούσε περιφερόμενο ζώο. Συχνά κατέφευγαν και στους μυλωνάδες των αλευρόμυλων που δυστροπούσαν όμως να τρίψουν βελανίδι, γιατί μαύριζαν οι μυλόπετρες.

 Στη συνέχεια το τριμμένο δεψικό υλικό το διέλυαν σε ζεστό νερό μέσα στις λίμπες για να βγάλει την τανίνη . Εκεί αφού κρύωνε το μίγμα τοποθετούσαν τα δέρματα για να αποκτήσουν στυπτικότητα. Το στάδιο αυτό της δέψης συνδυάζεται και με το βάψιμο και τη μελλοντική χρήση των δερμάτων.

Όταν χρησιμοποιούσαν ως στυπτικό υλικό το φλοιό πεύκου, το δέρμα έπαιρνε ένα κόκκινο-κεραμιδί χρώμα. Με το βελανίδι αποκτούσαν ένα ζεστό «ταμπά» χρώμα.

Ως βαφικό υλικό το βελανίδι χρησιμοποιούνταν ευρέως ως και την εποχή του μεσοπολέμου στην υφαντική ως χρωστική ουσία για την απόδοση του βελανιδοχρώματος, κάτι ανάμεσα σε σκούρο μπεζ και λαδί-χακί και σπάνια για το κίτρινο χρώμα.

Για να επιτύχουν σκουρότερες αποχρώσεις έριχναν καπνιά από το τζάκι. Στη βαφική τέχνη εκτός από το βελανίδι που έδινε τη χρωστική ουσία χρησιμοποιούσαν και τη φλούδα και τις ρίζες της βελανιδιάς ως στυπτικό υλικό.

Η βελανιδιά δημιουργεί και άλλες βαφικές ουσίες χάρη στα παράσιτα έντομα από την κατηγορία των υμενοπτέρων που επωάζουν τα αυγά τους στον κορμό και τα φύλλα της.

(Οι πληροφορίες για τη βαφή με βελανίδι πάρθηκαν από το ftiaxno.gr)

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Εν αναμονή βαρομετρικού - καιρός για λιομάζωμα στην Κρήτη
Προφυλακιστέο το πλήρωμα του ναρκοπλοίου με τους 6 τόνους κάνναβης
Ρέθυμνο - Παίρνουν στα χέρια τους τη δακοκτονία
Oι 10 Κρητικές λέξεις που ΚΑΝΕΙΣ στην υπόλοιπη Ελλάδα δεν μπορεί να καταλάβει
Προβληματικά σημεία στο χωροταξικό στο νομό Λασιθίου, «εξαφανίστηκε» η επένδυση στο Τοπλού
Νέα μυστήρια εξαφάνιση στην Κρήτη , άφαντος ο Κωστής Κορνελάκης
Τα πορτοφόλια των Κρητικών βουλευτών με το "πόθεν έσχες"
Αγνοήθηκαν οι τοπικές επιθυμίες για το Χωροταξικό στο νομό Λασιθίου
Ο ρυγχίτης καταστρέφει την ελαιοπαραγωγή της Κρήτης
2 διασωθέντες από την Σητεία στο πιο τραγικό ναυάγιο που έζησε ποτέ η Κρήτη 51 χρόνια πρίν σαν σήμερα…
Αγώνες ποδοσφαίρου για φιλανθρωπικό σκοπό
Γραπτός διαγωνισμός για 548 μόνιμες προσλήψεις προσωπικού
Χάρτης "βαφτίζει" ...Τουρκική την Κρήτη
Με αδικαιολόγητη πτώση τιμών και άσχημη ποιότητα έφθασε η νέα σοδειά λαδιού
Ο Δήμαρχος Σητείας και εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης της Κρήτης στην Ιταλία για την ανάπτυξη της οικοτεχνίας
Δείτε το εντυπωσιακό ρεσάλτο «βατραχανθρώπων» σε ναρκόπλοιο ανοιχτά της Κρήτης. Όλο το ρεπορτάζ
Εκοιμήθη o Γέροντας Ιωαννίκιος Ανδρουλάκης Αρχιμανδρίτης
«Βατραχάνθρωποι» του Λιμενικού σε ρυμουλκό με κάνναβη αξίας 70 εκατ. ευρώ
Επιπλέον 300 πρόσφυγες στο πρόγραμμα φιλοξενίας στην Κρήτη
Συγχαρητήρια της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Λασιθίου
Αγώνες Προσφοράς για το Κοινωνικό Παντοπωλείο Σητείας
"Έρχεται" καζίνο στην Κρήτη; Tι προβλέπει σχέδιο νόμου
Η Κρήτη στην πρώτη δεκάδα των καλύτερων τουριστικών προορισμών του κόσμου
Διασταύρωση φορολογικών στοιχείων για τον εντοπισμό ιδιοκτητών ακινήτων που τα μισθώνουν μέσω Aitbnb και δεν τα δηλώνουν
Hράκλειο - H Δικαιοσύνη αποφάσισε για τη γυναίκα που έσερνε από τον κοτσαδόρο την σκυλίτσα
Εξαγωγές: Η Κρήτη εξάγει προϊόντα αξίας περίπου μισού δις ευρώ
“Η Κρήτη διαθέτει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα να καταστεί πρότυπο ανάπτυξης”
Μάγεψε και το Ηράκλειο της Κρήτης η Σούπερ Σελήνη
Βάζουν μπρος την επένδυση στην Ελούντα οι Ρώσοι με επένδυση "μαμούθ"
Έρευνες υδρογονανθράκων σε Ιόνιο-Κρήτη. Τι προβλέπει η προκήρυξη
Αιματηρή συμπλοκή μετά από τροχαίο στην Κρήτη
Ο Γ. Ζερβάκης ζητά σύγκλιση Περιφερειακού Συμβουλίου για το Χωροταξικό Κρήτης
Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα: Λαμπρές στιγμές της ιστορίας (Video)
Συμμετοχή του Δημάρχου Σητείας σε ενημέρωση για το πρόγραμμα οικοτεχνίας στο Veneto της Ιταλίας
Αυτή είναι η παλιά Κρήτη όπως δεν την έχετε ξαναδεί μέσα από ένα εξαιρετικό φωτογραφικό αφιέρωμα
Με λιτανείες και λαμπρότητα η Κρήτη γιορτάζει τα 104 χρόνια από την ένωσή της με την Ελλάδα!!!
Το νέο χωροταξικό Κρήτης αφήνει έξω...μεγάλες επενδύσεις!
Αλλαγή δρομολογείων του Πρέβελης
Η χρήση του ενιαίου ευρωπαϊκού αριθμού έκτακτης ανάγκης «112»
Miss Κρήτη: Ετοιμαστείτε για την πιο όμορφη πασαρέλα (Video)
Να φθάσει ο ΒΟΑΚ μέχρι τη Σητεία. Για κωλυσιεργίες κάνει ο λόγο ο Δήμαρχος Θ. Πατεράκης
Ιεράπετρα - Άδειο φράγμα & ζέστη κατρακύλησαν τις τιμές των κηπευτικών
Οι δικαιούχοι της Εξισωτικής Αποζημίωσης έτους 2017
Υποβολή προτάσεων για την καταπολέμηση της φτώχειας στην Κρήτη
Έτσι σεβόμαστε τα μνημεία μας: Βενετσιάνικο κτίσμα κοντά στο Αλάγνι έγινε στάνη κι ουδείς ενδιαφέρεται
Κρήτη: Τροχαίο με τρεις τραυματίες
10.000 τόνοι ελαιολάδου τα σφραγιστά μπουκάλια εστιατορίων
Ενημέρωση για το έργο της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΙΑΚΗ στην Κρήτη, σε Αμάρι, Σητεία
«ΝΗΡΗΙΣ 2017» – Εντυπωσιακές εικόνες στο Μάλεμε (βίντεο)
Η ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης θα ... "ανακουφίσει" τους καταναλωτές κατά 150 εκ. ευρώ
Συλλογή ειδών πρώτης ανάγκης για τους πληγέντες στη Δυτική Αττική
Η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε ενημέρωσε για τα τεχνικά χαρακτηριστικά του Υβριδικού Σταθμού Αμαρίου
Ξεκίνησε η νέα ελαιοκομική σαιζόν, μέτρια προβλέπεται η παραγωγή ελαιολάδου στη Σητεία
70.000 τόνοι, έως 3,70 ευρώ το κιλό το λάδι
Ένα βήμα πριν μπει γεωτρύπανο νότια της Κρήτης – Η Ελλάδα ενεργειακός κόμβος – Θέμα χρόνου η ανακήρυξη ΑΟΖ στο Αιγαίο
Το «δικό μας» υβριδικό
Πολύ μπροστά οι Αρχαίοι Κρήτες - Από το 7000 π.Χ. είχαν καλοριφέρ!
Τίτλοι τέλους μετά απο 88 χρόνια για το ιστορικό ζαχαροπλαστείο ( Καλαμπόκης ) της πόλης της Σητείας
Επιστολή στον Τσίπρα για τον ΒΟΑΚ
Αμύθητος πλούτος στην Κρήτη - Φυσικό αέριο για 500+ χρόνια!!!
Από την Παλαιά Εθνική Οδό ξανά η κυκλοφορία από τον Αγ. Νικόλαο για το Ηράκλειο
Άγιος Νικόλαος - Σφράγισαν «κολαστήριο» - Βρήκαν καταφύγιο τα ζώα
Αμύθητος πλούτος Φ.Α. βρέθηκε νοτίως της Κρήτης (ΧΑΡΤΕΣ).
«ΝΗΡΗΙΣ 2017»
Ανακοίνωση ΕΑΣ Σητείας - Σχέδια Βόσκηκης
Τα ελαιοτριβεία του Λασιθίου που βραβεύτηκαν στο ΜΑΙΧ
Γιατί οι Ναζί παρέμειναν στην Κρήτη ακόμα 8 μήνες μετά την απελευθέρωση
Νέα σύμβαση για το ΒΟΑΚ - Συμπεριλαμβάνεται το τμήμα μέχρι τον Άγιο Νικόλαο
Πρόσκληση σε διαβούλευση Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις (ΟΧΕ) «Περιοχές UNESCO Κρήτης
Μεταφορά σκόνης, από αύριο στην Κρήτη
Kαταδυτικός τουρισμός στην Κρήτη
Νόμος του Κράτους το νέο Χωροταξικό της Κρήτης!
Πού απολαμβάνουμε φθηνή και ποιοτική ρακοκατάσταση στην πόλη
Ένα εκπληκτικό βίντεο για την Κρήτη έτσι όπως ήταν πριν 82 χρόνια ...
Η δήλωση Κοτζιά για τις συνομιλίες με τον Αλβανό ΥΠΕΞ στην Κρήτη… μετά τους χορούς
Αλλαγή διοίκησης στο Υπολιμεναρχείο Σητείας
Συνάντηση για το Σχέδιο Δράσης των Περιοχών UNESCO Κρήτης
Ρίχτερ στην Κρήτη
Ελπίδες και για 50 εκ. ευρώ επιπλέον στο Λασίθι αφήνει ο Περιφερειάρχης για τον ΒΟΑΚ
Η αποθήκευση ενέργειας θα φέρει φθηνό ρεύμα
9 Νοεμβρίου 1866 - Το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου - Κορυφαία πράξη του απελευθερωτικού αγώνα των Κρητών, σύμβολο ηρωισμού και θυσίας.
Σε ποιο Κρητικό νομό οι μαθητές εγκαταλείπουν το σχολείο;
Ποια περίοδο έζησε ο Μίνωας;
«Να ενταχθούν στη μελέτη και το έργο του ΒΟΑΚ τα τμήματα Αγ.Νικόλαος-Σητεία και Αγ.Νικόλαος-Ιεράπετρα»
Στο Λασίθι ο πανελλήνιος διαγωνισμός μαθηματικών «ο Θαλής»
Ε.Π.Κ.Κρήτης "Διαστάσεις χιονοστιβάδας, οι καταγγελίες για ελαττωματικά κινητά τηλέφωνα"
Συμμετοχη ομίλου αντισφαιρισης σε αγώνες κόκκινου γηπέδου