Η ήμερη βελανιδιά βασική πηγή εισοδήματος σε αλλοτινούς καιρούς για χωριά του Ρεθύμνου

Δεν είναι δέντρο που συναντάς συχνά στην ύπαιθρο του Ηρακλείου ωστόσο η παρουσία του είναι έντονη στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου.
Η ήμερη βελανιδιά (Quercus ithaburensis subsp. macrolepis) μοιάζει γενικότερα με τη βελανιδιά που όλοι ξέρουμε όμως διαφέρει σημαντικά στον καρπό της, ο οποίος είναι εντυπωσιακός στο σχήμα και το μέγεθος του.
Το κύπελλο του καρπού της, όπως βλέπετε και στις σχετικές φωτογραφίες φέρει πυκνά αγκαθωτά λέπια που το κάνουν να μοιάζει με λουλούδι.



Στην Ελλάδα αυτό το είδος βελανιδιάς το βρίσκουμε στις Κυκλάδες, τις βόρειες Σποράδες, την Αττική, τη Ρόδο, την Κρήτη, τη Θεσσαλία και τη Βοιωτία όπου κατά το παρελθόν από τα κύπελλα των καρπών του έβγαζαν  εκχύλισμα χρήσιμο στη βαφική και τη βυρσοδεψία.


Ένα δάσος ήμερης βελανιδιάς συναντάμε ξεκινώντας από τους λόφους που καλύπτουν την πόλη του Ρεθύμνου και φθάνοντας μέχρι τα χωριά της ενδοχώρας του νομού.

 Μικρές και μεγάλες συστάδες αυτού του είδους βελανιδιάς βλέπουμε στην ημιορεινή  ενδοχώρα του Ρεθύμνου, Μονοπάρι,Άνω Βαλσαμόνερο, και σε πολλά χωριά της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου, όπως ο Άγιος Βασίλειος, το  Μιξόρρουμα, το Βιλανδρέδο, τα Ρούστικα το Βελονάδο, κ.ά. Μάλιστα υπήρχουν χωριά, όπως οι Αρμένοι και ο Κάστελλος, των οποίων οι κάτοικοι κατά το παρελθόν επιβίωναν από την εκμετάλλευση του συγκεκριμένου δέντρου.


Τα πλούσια σε δεψικές ουσίες κύπελλα αυτού του βελανιδιού χρησιμοποιούνταν παλαιότερα στη βαφική και τη βρυσοδεψία.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον Π. Γ. Γεννάδιο, η Ελλάδα εξήγαγε στην Ευρώπη για το σκοπό αυτό περίπου 8.000 τόνους κυπέλλων βελανιδιού κάθε χρόνο.

Τα βελανίδια της ήμερης βελανιδιάς είναι επίσης πολύ καλή και εύπεπτη τροφή για τα άγρια και οικόσιτα ζώα, κυρίως τους χοίρους, τα πρόβατα και τις κατσίκες, μια και περιέχουν άμυλο σε ποσοστό 80% έως και 90%, λίγες πρωτεΐνες και πολλές τανίνες.




Στην Κρήτη, σε χαλεπούς καιρούς, άλεθαν τα βελανίδια και παρήγαγαν αλεύρι το οποίο αναμείγνυαν με αλεύρι σιτηρών και έκαναν ψωμί.

Μάλιστα λίγοι μυλωνάδες δέχονταν να κάνουν άλεση βελανιδιών γιατί δεν ήθελαν τα υπολείμματα του φθηνού αλευριού που έδιναν να περάσουν μετά στο κανονικό αλεύρι των σιτηρών που τους έφερναν άλλοι πελάτες.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός του ότι επειδή οι ρίζες της ήμερης βελανιδιάς προχωρούν βαθιά στο έδαφος, φθάνοντας μέχρι και τα 10 μέτρα βάθος, και το δέντρο της  δεν περιέχει το εύφλεκτο ρετσίνι, παρουσιάζει εξαιρετική αντίσταση τόσο στους ανέμους, όσο και στη φωτιά.

Το σημαντικότερο όλων,όμως, είναι ότι αντέχει την ξηρασία και απαιτεί λίγο νερό.

Σήμερα, ο ρόλος της βελανιδιάς είναι περισσότερο αισθητικός, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου πολλών περιοχών, όπου φυσικά δεν έχει γίνει υλοτόμηση αυτών των υπέροχων δέντρων.


Σύμφωνα με τη μυθολογία μέσα στα δάση της βαλανιδιάς ζούσαν οι Δρυάδες ή Αμαδρυάδες Νύμφες, που προστάτευαν τα ιερά δέντρα. Οι Δρυάδες Νύμφες χαίρονταν με τη βροχή, έκλαιγαν, όταν η βαλανιδιά δεν είχε φύλλα και πέθαιναν, όταν το δέντρο κοβόταν. Γι’ αυτό και η υλοτόμηση της βαλανιδιάς απαγορευόταν με ειδικούς νόμους.

Βαφή με βελανίδι
Το καπελάκι του βελανιδιού γνωστό ως βελανιδόκουπα ή καπάκι είναι ένα  εξαιρετικό δεψικό και βαφικό υλικό που αντικαθιστά τις χρήσεις της τανίνης και μάλιστα χρησιμεύει για προετοιμασίες κατεργασίας πιο ευαίσθητες.

Στην προβιομηχανική βυρσοδεψία κατά τη διαδικασία της επεξεργασίας, μετά τα αλλεπάλληλα πλυσίματα και την κατεργασία των δερμάτων με αλάτι, εβύθιζαν τα δέρματα μέσα σε ειδικές λίμπες με εκχύλισμα από βελανίδι όπου και παρέμειναν ως τη στιγμή της βαφής. Η πρακτική αυτή απέβλεπε στο να φουσκώσει το δέρμα, να το καταστήσει πιο τρυφερό και εύκαμπτο ώστε να απορροφά ευκολότερα το χρώμα.

Το καπάκι του βελανιδιού το  έτριβαν επάνω σε μεγάλες πλάκες με κυλιόμενη πέτρα ή και σε ειδικό μύλο, τον ταμπακόμυλο, με ειδικές σκληρές μυλόπετρες που κινούσε περιφερόμενο ζώο. Συχνά κατέφευγαν και στους μυλωνάδες των αλευρόμυλων που δυστροπούσαν όμως να τρίψουν βελανίδι, γιατί μαύριζαν οι μυλόπετρες.

 Στη συνέχεια το τριμμένο δεψικό υλικό το διέλυαν σε ζεστό νερό μέσα στις λίμπες για να βγάλει την τανίνη . Εκεί αφού κρύωνε το μίγμα τοποθετούσαν τα δέρματα για να αποκτήσουν στυπτικότητα. Το στάδιο αυτό της δέψης συνδυάζεται και με το βάψιμο και τη μελλοντική χρήση των δερμάτων.

Όταν χρησιμοποιούσαν ως στυπτικό υλικό το φλοιό πεύκου, το δέρμα έπαιρνε ένα κόκκινο-κεραμιδί χρώμα. Με το βελανίδι αποκτούσαν ένα ζεστό «ταμπά» χρώμα.

Ως βαφικό υλικό το βελανίδι χρησιμοποιούνταν ευρέως ως και την εποχή του μεσοπολέμου στην υφαντική ως χρωστική ουσία για την απόδοση του βελανιδοχρώματος, κάτι ανάμεσα σε σκούρο μπεζ και λαδί-χακί και σπάνια για το κίτρινο χρώμα.

Για να επιτύχουν σκουρότερες αποχρώσεις έριχναν καπνιά από το τζάκι. Στη βαφική τέχνη εκτός από το βελανίδι που έδινε τη χρωστική ουσία χρησιμοποιούσαν και τη φλούδα και τις ρίζες της βελανιδιάς ως στυπτικό υλικό.

Η βελανιδιά δημιουργεί και άλλες βαφικές ουσίες χάρη στα παράσιτα έντομα από την κατηγορία των υμενοπτέρων που επωάζουν τα αυγά τους στον κορμό και τα φύλλα της.

(Οι πληροφορίες για τη βαφή με βελανίδι πάρθηκαν από το ftiaxno.gr)

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Φυλλοξήρα... θυμίζει η Xylella - Ανησυχία γύρω από την επέλαση του επικίνδυνου βακτηρίου
Οι ανακατατάξεις στην Παιδεία μπορεί να επηρεάσουν το Λασίθι
«Γονατίζουν» τα νοσοκομεία της Κρήτης - Ποιες είναι οι αιτίες
Πλησιάζει επικίνδυνα η Xylella
Προσοχή στο θειάφι που μπορεί να «κάψει» τα αμπέλια
Οταν οι Κρητικοί διέλυσαν τον στρατό του Χίτλερ - Η επική «μάχη της Κρήτης» – Μία από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις του Β’ ΠΠ (vid)
20 Μαΐου 1941: Ξεκινά η Μάχη της Κρήτης
Τραγωδία στην Κρήτη: Ταχύπλοο προσέκρουσε σε βράχια – Τρεις νεκροί και ένας τραυματίας
Ένα μεγάλο ΜΠΡΑΒΟ!!! 27 χορευτές αναβιώνουν τη Μάχη της Κρήτης -Βομβαρδισμοί, εκτελέσεις, έρωτες (vid)
Παρουσίαση βιβλίου του Δ/ντη της Χειρουργικής κ Γιώργου Δελημπαλταδάκη
Πανελλήνιες 2018: Tα εξεταστικά κέντρα στο Λασίθι
Κρήτη: Βγήκε από το νοσοκομείο ο 6χρονος που ήπιε κρασί
Στην Κρήτη το ελαιόλαδο μένει αδιάθετο, στις Σέρρες το μετατρέπουν σε …χαβιάρι
Να ενταχθούν όλες οι προτάσεις της Κρήτης στο πρόγραμμα βιολογικής καλλιέργειας
Συμμετοχή του Γεωπάρκου της Σητείας στο Τριήμερο Επιμορφωτικό Σεμινάριο ΚΠΕ Ανωγείων
Τα ποσά για την δακοκτονία στην Κρήτη
Στη Σητεία η 9η παγκρήτια συνάντηση Vespa
«Μπουρλότο» στη τσικουδιά - Στο απυρόβλητο οι παράνομοι καζανάρηδες
Διασύνδεση: Οριστική λύση στην ηλεκτροδότηση της Κρήτης
Καθυστέρηση στη δημοπράτηση του ΒΟΑΚ ανακοίνωσε ο Σπίρτζης
Κατρακύλησε κι άλλο η τιμή του λαδιού ενώ Τυνήσιοι κάνουν «χρυσές» δουλειές
Συμφωνία για εξαγωγή στον Καναδά 1 εκ. λίτρων Κρητικού ελαιολάδου
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Γεωπάρκο Σητείας του 4ου Γυμνασίου Ρεθύμνου
«Παιχνίδια» πίσω από την κατρακύλα της τιμής στο λάδι
Αντώνης Φώσκολος: Η Κρήτη θα αλλάξει την Παγκόσμια Οικονομία
Ίδιες με πέρυσι οι γαλάζιες σημαίες σε Ιεράπετρα και Σητεία, ξαναπήρε τη χαμένη ο Άγιος Νικόλαος
Λαϊκή Συσπείρωση - Η συζήτηση στο Περιφερειακό Συμβούλιο για τον «Κλεισθένη»
Δήλωση Ανηψητάκη για το Συνέδριο για την προστασία και βιώσιμη ανάπτυξη των περιοχών NATURA 2000 στην Κρήτη
Εμπλοκή για το μεγάλο καλώδιο της Κρήτης
Απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτης για το νομοσχέδιο Αυτοδιοίκησης
Ενστάσεις των αγροτών στην Κρήτη για τη ρύθμιση με τα «κόκκινα» δάνεια
«Βροντές» στις επιδοτήσεις – Μείωση 5% και ανώτατο όριο στα 60.000 ευρώ
Φυσικό αέριο μέχρι 30 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια νότια της Κρήτης!!!
ΚΑΛΕΣΜΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΑΝΤΙΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗ ΣΟΥΔΑ
436.653 ανασφάλιστα οχήματα,. Τι παράβολο θα πληρώσουν και τι πρέπει να κάνουν οι ιδιοκτήτες τους
Με... θησαυρό 600 δισεκατομμυρίων € ζουν οι Κρητικοί λόγω... πετρελαίου και φυσικού αερίου
Έλληνες δημιουργοί εμπνέονται και προβάλλουν διεθνώς τον Μινωικό πολιτισμό
"Ζωγράφισε" ο Θ.Παπαδουλάκης για την προβολή του Αγ.Νικολάου!!! Δείτε το σχετικό βίντεο και θα καταλάβετε ...
Σε δεινή κατάσταση οι κτηνοτρόφοι λόγω υπερφολόγησης - “Καμπανάκι” κινδύνου για το μέλλον της κτηνοτροφίας στην Κρήτη
Έρευνες για σκάφος με δεκάδες μετανάστες και πρόσφυγες νότια της Κρήτης
Η φύση... τρελάθηκε! - Η ανομβρία «έφερε» πρώιμη ανθοφορία
Σε ποιες περιοχές της Κρήτης δεν έπεσε ούτε μία σταγόνα βροχής τον Απρίλιο;
Γυναίκα επέπλεε νεκρή σε παραλία της Κρήτης
Κατάσχεση δεξαμενόπλοιου στην Κρήτη
"Απόφαση της Ε.Ε, ανοίγει μια πόρτα για νόμιμη νοθεία του ελαιολάδου"
Tο πρόγραμμα της επίσκεψης του Καρόλου και της Καμίλα σε Αθήνα και Κρήτη
Πιο ξηρός ο φετινός Απρίλιος στην Κρήτη. Λιγότερες βροχές και χιόνια από άλλες χρονιές
Eλαιόλαδο:Νέο παγκόσμιο ισοζύγιο και εξέλιξη τιμών
Πότε θα διεξαχθούν οι εξετάσεις στα γυμνάσια και τα λύκεια
Τέλος ο «μίνι» καύσωνας - Πέφτει ξανά η θερμοκρασία
Αόρατοι ερημίτες στην Κρήτη!
H Αγιονικολιώτισσα Σοφία Δράκου θα δει την Κρήτη περπατώντας
Οι Τούρκοι χάκερς "χτύπησαν" ... και στην Κρήτη!
Η άγνωστη ιστορία υπεράσπισης της Κωνσταντινούπολης από γενναίους Κρητικούς
Νίκος Καραμανωλάκης:Ανοικτή επιστολή προς τον περιφερειάρχη Κρήτης κ. Αρναουτάκη Σταύρο με θέμα το εφιαλτικό σενάριο της λειψυδρίας
Γνωρίστε παραδοσιακά επαγγέλματα που χάθηκαν στο χρόνο μέσα από ένα ταξίδι στα στενά χωριού της Κρήτης (βίντεο)
Διαμαρτυρία στα Χανιά για την αργία της Κυριακής μετά... φωτοφραφίας
Τουρίστες στην Κρήτη πηγαίνουν σε εστιατόρια με το φαγητό τους σε ταπεράκια
Κινδυνεύουν να χάσουν ιδιοκτησίες και επιδοτήσεις οι κτηνοτρόφοι
Μαθητής στην Κρήτη τραυματίστηκε από «αδέσποτη» σφαίρα
Μια ακόμη επιτυχία για Σητειακό αθλητή στο στίβο
Έφτασε το πρώτο ασυνόδευτο προσφυγόπουλο στην Κρήτη (Video)
Αυτό είναι το σπάνιο φυτό που απο όλο τον κόσμο υπάρχει μόνο στην Κρήτη (φωτο)
Πρόσκληση σε Εκπαιδευτική Εσπερίδα για το βακτήριο καραντίνας (Ξυλέλλα): Xylella fastidiosa
Αλαδανιά: Το κρητικό φυτικό «υπερόπλο» γεμάτο πολυφαινόλες και αντιοξειδωτικά
Περίληψη διακήρυξης ηλεκτρονικού ανοιχτού διαγωνισμού για την ανάθεση της εργασίας με τίτλο «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΤΛΗΤΙΚΩΝ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΩΝ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ»
«Να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας ο στρατός»: Κατακραυγή για πρόταση δημοτικού συμβούλου στην Κρήτη
9η Παγκρήτια Συνάντηση Vespa απο 26 έως 28 Μαίου στην Σητεία
Πρόσληψη προσωπικού στη Σητεία
10ος Δρόμος Θυσίας Πεσόντων Μάχης Κρήτης στην Αγία Βαρβάρα
Στην εντατική 6χρονο στην Κρήτη μετά από κατανάλωση αλκοόλ
Προσωρινά αποτελέσματα εκλογών ΓΕΩΤΕΕ Παρ/τος Κρήτης
Συναντήθηκε με τον Περιφερειάρχη η Ομοσπονδία Ενώσεων Συλλόγων Γονέων Κρήτης
Τι σχεδιάζει το υπερταμείο για τα αεροδρόμια..
Οι Δήμοι θα αποκαθιστούν ζημιές από τη θάλασσα. Επιχειρείται η νομοθετική ρύθμιση των προβλημάτων σε Αμμουδάρα, Μίλατο, Σητεία
Αυξημένη ετοιμότητα για Σαμαριά, Πρέβελη, Βάι και τη Χρυσή
Το μυστικό για να διατηρήσεις το λάδι περισσότερο χρόνο
Έτος ανομβρίας το 2018 στην Κρήτη
Το ιερό σπήλαιο του Μελιδονίου
Σε 18 δήμους της Κρήτης η δίχρονη προσχολική αγωγή μεταξύ αυτών και ο Δήμος Σητείας
Παρουσίαση οδηγού μαγειρικής Κυριακή, 29 Απριλίου 2018, 17:00 στο Πολύκεντρο του Δήμου Σητείας
Νωρίτερα «έρχεται» το καλώδιο για τη διασύνδεση Κρήτης – Αττικής
Αποζημίωση ζητούν για τη φετινή ξηρασία που έφερε μεγάλες καταστροφές
Η Κρήτη πρώτη στην Ευρώπη στην κατανάλωση αλκοόλ από ανήλικους
Παραμένει...ζούγκλα ένα χρόνο μετά ο δρόμος!
Το περίφημο δαχτυλίδι του Μίνωα- Είναι τόσο εντυπωσιακό που δεν πίστευαν στην αυθεντικότητα του
Αέρας αισιοδοξίας για το λάδι - Σταθεροποιήθηκε η τιμή παραγωγού