Η ήμερη βελανιδιά βασική πηγή εισοδήματος σε αλλοτινούς καιρούς για χωριά του Ρεθύμνου

Δεν είναι δέντρο που συναντάς συχνά στην ύπαιθρο του Ηρακλείου ωστόσο η παρουσία του είναι έντονη στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου.
Η ήμερη βελανιδιά (Quercus ithaburensis subsp. macrolepis) μοιάζει γενικότερα με τη βελανιδιά που όλοι ξέρουμε όμως διαφέρει σημαντικά στον καρπό της, ο οποίος είναι εντυπωσιακός στο σχήμα και το μέγεθος του.
Το κύπελλο του καρπού της, όπως βλέπετε και στις σχετικές φωτογραφίες φέρει πυκνά αγκαθωτά λέπια που το κάνουν να μοιάζει με λουλούδι.



Στην Ελλάδα αυτό το είδος βελανιδιάς το βρίσκουμε στις Κυκλάδες, τις βόρειες Σποράδες, την Αττική, τη Ρόδο, την Κρήτη, τη Θεσσαλία και τη Βοιωτία όπου κατά το παρελθόν από τα κύπελλα των καρπών του έβγαζαν  εκχύλισμα χρήσιμο στη βαφική και τη βυρσοδεψία.


Ένα δάσος ήμερης βελανιδιάς συναντάμε ξεκινώντας από τους λόφους που καλύπτουν την πόλη του Ρεθύμνου και φθάνοντας μέχρι τα χωριά της ενδοχώρας του νομού.

 Μικρές και μεγάλες συστάδες αυτού του είδους βελανιδιάς βλέπουμε στην ημιορεινή  ενδοχώρα του Ρεθύμνου, Μονοπάρι,Άνω Βαλσαμόνερο, και σε πολλά χωριά της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου, όπως ο Άγιος Βασίλειος, το  Μιξόρρουμα, το Βιλανδρέδο, τα Ρούστικα το Βελονάδο, κ.ά. Μάλιστα υπήρχουν χωριά, όπως οι Αρμένοι και ο Κάστελλος, των οποίων οι κάτοικοι κατά το παρελθόν επιβίωναν από την εκμετάλλευση του συγκεκριμένου δέντρου.


Τα πλούσια σε δεψικές ουσίες κύπελλα αυτού του βελανιδιού χρησιμοποιούνταν παλαιότερα στη βαφική και τη βρυσοδεψία.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον Π. Γ. Γεννάδιο, η Ελλάδα εξήγαγε στην Ευρώπη για το σκοπό αυτό περίπου 8.000 τόνους κυπέλλων βελανιδιού κάθε χρόνο.

Τα βελανίδια της ήμερης βελανιδιάς είναι επίσης πολύ καλή και εύπεπτη τροφή για τα άγρια και οικόσιτα ζώα, κυρίως τους χοίρους, τα πρόβατα και τις κατσίκες, μια και περιέχουν άμυλο σε ποσοστό 80% έως και 90%, λίγες πρωτεΐνες και πολλές τανίνες.




Στην Κρήτη, σε χαλεπούς καιρούς, άλεθαν τα βελανίδια και παρήγαγαν αλεύρι το οποίο αναμείγνυαν με αλεύρι σιτηρών και έκαναν ψωμί.

Μάλιστα λίγοι μυλωνάδες δέχονταν να κάνουν άλεση βελανιδιών γιατί δεν ήθελαν τα υπολείμματα του φθηνού αλευριού που έδιναν να περάσουν μετά στο κανονικό αλεύρι των σιτηρών που τους έφερναν άλλοι πελάτες.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός του ότι επειδή οι ρίζες της ήμερης βελανιδιάς προχωρούν βαθιά στο έδαφος, φθάνοντας μέχρι και τα 10 μέτρα βάθος, και το δέντρο της  δεν περιέχει το εύφλεκτο ρετσίνι, παρουσιάζει εξαιρετική αντίσταση τόσο στους ανέμους, όσο και στη φωτιά.

Το σημαντικότερο όλων,όμως, είναι ότι αντέχει την ξηρασία και απαιτεί λίγο νερό.

Σήμερα, ο ρόλος της βελανιδιάς είναι περισσότερο αισθητικός, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου πολλών περιοχών, όπου φυσικά δεν έχει γίνει υλοτόμηση αυτών των υπέροχων δέντρων.


Σύμφωνα με τη μυθολογία μέσα στα δάση της βαλανιδιάς ζούσαν οι Δρυάδες ή Αμαδρυάδες Νύμφες, που προστάτευαν τα ιερά δέντρα. Οι Δρυάδες Νύμφες χαίρονταν με τη βροχή, έκλαιγαν, όταν η βαλανιδιά δεν είχε φύλλα και πέθαιναν, όταν το δέντρο κοβόταν. Γι’ αυτό και η υλοτόμηση της βαλανιδιάς απαγορευόταν με ειδικούς νόμους.

Βαφή με βελανίδι
Το καπελάκι του βελανιδιού γνωστό ως βελανιδόκουπα ή καπάκι είναι ένα  εξαιρετικό δεψικό και βαφικό υλικό που αντικαθιστά τις χρήσεις της τανίνης και μάλιστα χρησιμεύει για προετοιμασίες κατεργασίας πιο ευαίσθητες.

Στην προβιομηχανική βυρσοδεψία κατά τη διαδικασία της επεξεργασίας, μετά τα αλλεπάλληλα πλυσίματα και την κατεργασία των δερμάτων με αλάτι, εβύθιζαν τα δέρματα μέσα σε ειδικές λίμπες με εκχύλισμα από βελανίδι όπου και παρέμειναν ως τη στιγμή της βαφής. Η πρακτική αυτή απέβλεπε στο να φουσκώσει το δέρμα, να το καταστήσει πιο τρυφερό και εύκαμπτο ώστε να απορροφά ευκολότερα το χρώμα.

Το καπάκι του βελανιδιού το  έτριβαν επάνω σε μεγάλες πλάκες με κυλιόμενη πέτρα ή και σε ειδικό μύλο, τον ταμπακόμυλο, με ειδικές σκληρές μυλόπετρες που κινούσε περιφερόμενο ζώο. Συχνά κατέφευγαν και στους μυλωνάδες των αλευρόμυλων που δυστροπούσαν όμως να τρίψουν βελανίδι, γιατί μαύριζαν οι μυλόπετρες.

 Στη συνέχεια το τριμμένο δεψικό υλικό το διέλυαν σε ζεστό νερό μέσα στις λίμπες για να βγάλει την τανίνη . Εκεί αφού κρύωνε το μίγμα τοποθετούσαν τα δέρματα για να αποκτήσουν στυπτικότητα. Το στάδιο αυτό της δέψης συνδυάζεται και με το βάψιμο και τη μελλοντική χρήση των δερμάτων.

Όταν χρησιμοποιούσαν ως στυπτικό υλικό το φλοιό πεύκου, το δέρμα έπαιρνε ένα κόκκινο-κεραμιδί χρώμα. Με το βελανίδι αποκτούσαν ένα ζεστό «ταμπά» χρώμα.

Ως βαφικό υλικό το βελανίδι χρησιμοποιούνταν ευρέως ως και την εποχή του μεσοπολέμου στην υφαντική ως χρωστική ουσία για την απόδοση του βελανιδοχρώματος, κάτι ανάμεσα σε σκούρο μπεζ και λαδί-χακί και σπάνια για το κίτρινο χρώμα.

Για να επιτύχουν σκουρότερες αποχρώσεις έριχναν καπνιά από το τζάκι. Στη βαφική τέχνη εκτός από το βελανίδι που έδινε τη χρωστική ουσία χρησιμοποιούσαν και τη φλούδα και τις ρίζες της βελανιδιάς ως στυπτικό υλικό.

Η βελανιδιά δημιουργεί και άλλες βαφικές ουσίες χάρη στα παράσιτα έντομα από την κατηγορία των υμενοπτέρων που επωάζουν τα αυγά τους στον κορμό και τα φύλλα της.

(Οι πληροφορίες για τη βαφή με βελανίδι πάρθηκαν από το ftiaxno.gr)

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Πώς «ΑΡΡΩΣΤΑΙΝΕΙ» ένα ΣΠΙΤΙ και ΤΙ ΗΞΕΡΑΝ οι Αρχαίοι Μινωίτες
Λύσεις για να μη μείνει η Κρήτη χωρίς ρεύμα μετά το 2020
Όταν ο Τσιτσιπάς κινδύνευσε να πνιγεί στην Κρήτη: «Ο Θεός μου έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία»
Κρήτη, η δεύτερη περιφέρεια στην Ελλάδα που προσελκύει το μεγαλύτερο αριθμό τουριστών
Δεν κοινοποιούμε την παρουσία μας στα social media
Τροποποίηση δρομολογίων του Πρέβελης
Η κάθοδος των μυρίων - «Βουλιάζει» η Κρήτη της Παναγίας
Ο καρχαρίας που… «βόλταρε» στον Πλακιά
Ράμπο με μαγιό «ξεσκονίζουν» επιχειρήσεις στην Κρήτη
ΑΑΔΕ: Εκστρατεία ενημέρωσης των τουριστών – «Apódixi please» (απόδειξη παρακαλώ)
Με τι καιρό θα «κάνουμε» Δεκαπενταύγουστο στην Κρήτη
H Bασιλική της Bιράν Eπισκοπής
Γερή «μπάζα» μετά από κλοπές σε σπίτια, επιχειρήσεις και δωμάτια, σε όλη την Κρήτη
Μεγάλη φωτιά στην Κρήτη – Συναγερμός στο νησί
Προτείνουν την επιβολή πλαφον στις τιμές αμόλυβδης. Που θα ισχύσει στην Κρήτη
Αυξημένα μέτρα τροχαίας λαμβάνει η Ελληνική Αστυνομία, ενόψει του εορτασμού του Δεκαπενταύγουστου
Έκτακτο δελτίο θυελλωδών ανέμων - Τα Μποφόρ έχουν άλλα... σχέδια για τους εκδρομείς
Ο Ψαραντώνης... ο Γερμανός τουρίστας, και η... Μέρκελ.
Δημόσιος υπάλληλος στην Κρήτη φέρεται να υπεξαίρεσε 190.000 ευρώ
820.000 ευρώ στην Κρήτη για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας
Άγγιξε τα 2 ευρώ η βενζίνη - Που καταγράφηκε η ακριβότερη τιμή στην Κρήτη
Καιρικό… «κοκτέιλ» στην Κρήτη: Βροχές, άνεμοι και… «φλερτ» με τους 40°C
Το πανάρχαιο έθιμο της ευλογίας των σταφυλιών στις 6 Αυγούστου
O αιώνιος ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ υποδέχεται τους επισκέπτες στ' Ανώγεια...
Κρήτη: Εκπληκτικό γκράφιτι που απεικονίζει τον Νίκο Ξυλούρη
Φωτιά σε γκαράζ στην Κρήτη – Κάηκαν τρία οχήματα
Χανιά - Συνέλαβαν, έδειραν και έδεσαν κλέφτη με καλώδια!
Κάνουν «πάρτι» οι καταπατητές στην Κρήτη
Οι Κρητικοί έγιναν μια «γροθιά»: Γέμισαν κούτες & τις στέλνουν στους πυρόπληκτους της Αττικής
Τον Ερωτόκριτο παρουσιάζουν η «Ορχήστρα Φιλαρμονικής του Δήμου Σητείας» και η «Θεατρική Ομάδα του Συλλόγου Φίλων Μουσικής Σητείας»
Οι Δήμοι του νομού Λασιθίου δεν έχουν συνεργαστεί για την οριοθέτηση των οικιστικών περιγραμμάτων
Συνελήφθη ένας αλλοδαπός στο αεροδρόμιο Σητείας για πλαστογραφία πιστοποιητικών
1.699 τροχονομικές παραβάσεις σε ένα τριήμερο στην Κρήτη
ΠOΛYTEXNITHΣ KI EPHMOΣΠITHΣ-Τρίτη, Αυγούστου 21, ΣΗΤΕΙΑ
«Μόλις Χώρισα»Το Σάββατο 4 Αυγούστου στην Σητεία στο Άλσος Χλουβεράκη στις 21:30
Προσλήψεις για την αντιπυρική προστασία των δασικών οικοσυστημάτων της Κρήτης. Οι θέσεις στο νομό Λασιθίου
ΒΟΑΚ: Καθυστερήσεις και τρία διαφορετικά μοντέλα χρηματοδότησης
Πως μπορεί το κινητό να σας σώσει σε περίπτωση πυρκαγιάς;
Παγκρήτια δημοσκόπηση για την οικονομία
Σαρωτικοί έλεγχοι σε μπαρ και ταβέρνες στην Κρήτη για αποδείξεις
Μεγάλη ανταπόκριση των Κρητικών στην εκστρατεία συγκέντρωσης τροφίμων και φαρμακευτικού υλικού
Εντός Οκτωβρίου εκτιμάται πως θα ξεκινήσει η διαδικασία για το τμήμα του ΒΑΟΚ Χερσόνησος – Νεάπολη
Σκοτσέζικα ντους για τις καλλιέργειες της Κρήτης
Επείγουσα ανακοίνωση του ΕΕΣ: «Υπάρχει ένας και μοναδικός λογαριασμός για τους πυροπαθείς»
ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΟΥΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΟΥΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ ΜΑΣ
Έρανος από την Εκκλησία της Κρήτης για τους πυρόπληκτους
Γαβρόγλου: «Το ΤΕΙ Κρήτης είναι το καλύτερο της χώρας»
Αλληλεγγύη από τους φαρμακοποιούς της Κρήτης
Αλλεπάλληλες αναζωπυρώσεις στα δύο μέτωπα στην Κρήτη
Πλάνα από την πρόσφατη περιοδεία του Κ. Μητσοτάκη στο νομό Λασιθίου (βίντεο)
«Βλέπουν» μείωση παραγωγής του λαδιού - Σε ποια χώρα αναμένεται χρονιά-ρεκόρ;
Σαχάρα σήμερα η Κρήτη - «Έρχονται» ανάσες δροσιάς
Δύο εκπληκτικά βίντεο για το Μινωικό πολιτισμό που έδειξε μόνο το BBC (ΒΙΝΤΕΟ)
Καίγεται το Πολεμικό Μουσείο στα Χανιά
Υπό έλεγχο οι φωτιές στην Κρήτη
Στις φλόγες και πάλι η Κρήτη
Όπου και να πας πάλι στην Κρήτη θα γυρνάς
Επεκτείνεται το δίκτυο φυσικού αερίου και στην Κρήτη
Η «ημέρα του τρόμου» – Ο μεγάλος σεισμός -πάνω από 8 Ρίχτερ- στην Κρήτη το 365μ.Χ.
Σείεται η γη όταν Πόντιοι και Κρητικοί χορεύουν αντικριστά!
Η δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη για το ΒΟΑΚ από τη Σητεία
Επίσκεψη Προέδρου της ΝΔ κ. Κυριάκου Μητσοτάκη στη Σητεία (Video)
Όταν έπεσε ο μεγάλος Μακεδονομάχος Νικολούδης...
Στην Σητεία ο Κυριάκος Μητσοτάκης
Υδρογονάνθρακες: Κρήτη ίσον Καλιφόρνια Μεσογείου!
Επιτραπέζιο σταφύλι: Στο «0,80» ευρώ το κιλό - Ιδιώτες εξαγωγείς “παίζουν μπάλα” μόνοι τους
Σημείο «κλειδί» η Κρήτη για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
Εκκαθαρίζουν το μητρώο για δικαιούχους αγροτικού τιμολογίου
Νέα μεγάλη φωτιά στην Κρήτη
Ξεκινά από τη Σητεία την περιοδεία ο Κυρ. Μητσοτάκης
Ζωγραφισμένα χωριά | Η γυναίκα που «μεταμορφώνει» ερειπωμένα κτίρια της Κρήτης
Στο… κόκκινο ο υδράργυρος: Που θα «χτυπήσει» 40άρια;
Η Κρήτη στα 5 καλύτερα νησιά για καλοκαιρινές διακοπές
Ο εκπαιδευτικός που μας "σύστησε" με 600 επίγειους παραδείσους στην Κρήτη !
Σεισμός με επίκεντρο στο Μακρύ Γιαλό
Ολοκληρώνεται η υποβολή ορίων των ΟΤΑ στους δασικούς χάρτες. Καθυστερήσεις στους δήμους του Λασιθίου
Την Δευτέρα 16 Ιουλίου η διανομή κρέατος
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΜΕ 60.000€ Η ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΧΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ
Στη 2η θέση η Κρήτη σε ξενοδοχεία-καταλύματα μπροστά στην παραλία
Ένα γιγάντιο μανιτάρι πρωτοφανές για την Κρήτη
Καρκίνος και διαβήτης «θερίζουν» στην Κρήτη
Δυναμικό συλλαλητήριο συνταξιούχων στο Λασίθι
2,5 εκ. ευρώ από το ΕΣΠΑ «Κρήτη 2014-2020» για τον εκσυγχρονισμό του ψηφιακού εξοπλισμού των σχολικών μονάδων του νησιού
Είμαστε έτοιμοι να υπερασπιστούμε την Μακεδονία μας ΜΕ ΚΑΘΕ ΤΡΟΠΟ
Το ελαιόλαδο & οι προοπτικές του κρητικού χρυσού στη συνεδρίαση του ΣΕΔΗΚ
Telegraph: Που κρύβεται το μυστικό της Κρήτης!
Ετοιμάζουν ξεσηκωμό οι αγρότες των μπλόκων - Ζητούν επειγόντως απαντήσεις