Η ήμερη βελανιδιά βασική πηγή εισοδήματος σε αλλοτινούς καιρούς για χωριά του Ρεθύμνου

Δεν είναι δέντρο που συναντάς συχνά στην ύπαιθρο του Ηρακλείου ωστόσο η παρουσία του είναι έντονη στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου.
Η ήμερη βελανιδιά (Quercus ithaburensis subsp. macrolepis) μοιάζει γενικότερα με τη βελανιδιά που όλοι ξέρουμε όμως διαφέρει σημαντικά στον καρπό της, ο οποίος είναι εντυπωσιακός στο σχήμα και το μέγεθος του.
Το κύπελλο του καρπού της, όπως βλέπετε και στις σχετικές φωτογραφίες φέρει πυκνά αγκαθωτά λέπια που το κάνουν να μοιάζει με λουλούδι.



Στην Ελλάδα αυτό το είδος βελανιδιάς το βρίσκουμε στις Κυκλάδες, τις βόρειες Σποράδες, την Αττική, τη Ρόδο, την Κρήτη, τη Θεσσαλία και τη Βοιωτία όπου κατά το παρελθόν από τα κύπελλα των καρπών του έβγαζαν  εκχύλισμα χρήσιμο στη βαφική και τη βυρσοδεψία.


Ένα δάσος ήμερης βελανιδιάς συναντάμε ξεκινώντας από τους λόφους που καλύπτουν την πόλη του Ρεθύμνου και φθάνοντας μέχρι τα χωριά της ενδοχώρας του νομού.

 Μικρές και μεγάλες συστάδες αυτού του είδους βελανιδιάς βλέπουμε στην ημιορεινή  ενδοχώρα του Ρεθύμνου, Μονοπάρι,Άνω Βαλσαμόνερο, και σε πολλά χωριά της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου, όπως ο Άγιος Βασίλειος, το  Μιξόρρουμα, το Βιλανδρέδο, τα Ρούστικα το Βελονάδο, κ.ά. Μάλιστα υπήρχουν χωριά, όπως οι Αρμένοι και ο Κάστελλος, των οποίων οι κάτοικοι κατά το παρελθόν επιβίωναν από την εκμετάλλευση του συγκεκριμένου δέντρου.


Τα πλούσια σε δεψικές ουσίες κύπελλα αυτού του βελανιδιού χρησιμοποιούνταν παλαιότερα στη βαφική και τη βρυσοδεψία.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον Π. Γ. Γεννάδιο, η Ελλάδα εξήγαγε στην Ευρώπη για το σκοπό αυτό περίπου 8.000 τόνους κυπέλλων βελανιδιού κάθε χρόνο.

Τα βελανίδια της ήμερης βελανιδιάς είναι επίσης πολύ καλή και εύπεπτη τροφή για τα άγρια και οικόσιτα ζώα, κυρίως τους χοίρους, τα πρόβατα και τις κατσίκες, μια και περιέχουν άμυλο σε ποσοστό 80% έως και 90%, λίγες πρωτεΐνες και πολλές τανίνες.




Στην Κρήτη, σε χαλεπούς καιρούς, άλεθαν τα βελανίδια και παρήγαγαν αλεύρι το οποίο αναμείγνυαν με αλεύρι σιτηρών και έκαναν ψωμί.

Μάλιστα λίγοι μυλωνάδες δέχονταν να κάνουν άλεση βελανιδιών γιατί δεν ήθελαν τα υπολείμματα του φθηνού αλευριού που έδιναν να περάσουν μετά στο κανονικό αλεύρι των σιτηρών που τους έφερναν άλλοι πελάτες.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός του ότι επειδή οι ρίζες της ήμερης βελανιδιάς προχωρούν βαθιά στο έδαφος, φθάνοντας μέχρι και τα 10 μέτρα βάθος, και το δέντρο της  δεν περιέχει το εύφλεκτο ρετσίνι, παρουσιάζει εξαιρετική αντίσταση τόσο στους ανέμους, όσο και στη φωτιά.

Το σημαντικότερο όλων,όμως, είναι ότι αντέχει την ξηρασία και απαιτεί λίγο νερό.

Σήμερα, ο ρόλος της βελανιδιάς είναι περισσότερο αισθητικός, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου πολλών περιοχών, όπου φυσικά δεν έχει γίνει υλοτόμηση αυτών των υπέροχων δέντρων.


Σύμφωνα με τη μυθολογία μέσα στα δάση της βαλανιδιάς ζούσαν οι Δρυάδες ή Αμαδρυάδες Νύμφες, που προστάτευαν τα ιερά δέντρα. Οι Δρυάδες Νύμφες χαίρονταν με τη βροχή, έκλαιγαν, όταν η βαλανιδιά δεν είχε φύλλα και πέθαιναν, όταν το δέντρο κοβόταν. Γι’ αυτό και η υλοτόμηση της βαλανιδιάς απαγορευόταν με ειδικούς νόμους.

Βαφή με βελανίδι
Το καπελάκι του βελανιδιού γνωστό ως βελανιδόκουπα ή καπάκι είναι ένα  εξαιρετικό δεψικό και βαφικό υλικό που αντικαθιστά τις χρήσεις της τανίνης και μάλιστα χρησιμεύει για προετοιμασίες κατεργασίας πιο ευαίσθητες.

Στην προβιομηχανική βυρσοδεψία κατά τη διαδικασία της επεξεργασίας, μετά τα αλλεπάλληλα πλυσίματα και την κατεργασία των δερμάτων με αλάτι, εβύθιζαν τα δέρματα μέσα σε ειδικές λίμπες με εκχύλισμα από βελανίδι όπου και παρέμειναν ως τη στιγμή της βαφής. Η πρακτική αυτή απέβλεπε στο να φουσκώσει το δέρμα, να το καταστήσει πιο τρυφερό και εύκαμπτο ώστε να απορροφά ευκολότερα το χρώμα.

Το καπάκι του βελανιδιού το  έτριβαν επάνω σε μεγάλες πλάκες με κυλιόμενη πέτρα ή και σε ειδικό μύλο, τον ταμπακόμυλο, με ειδικές σκληρές μυλόπετρες που κινούσε περιφερόμενο ζώο. Συχνά κατέφευγαν και στους μυλωνάδες των αλευρόμυλων που δυστροπούσαν όμως να τρίψουν βελανίδι, γιατί μαύριζαν οι μυλόπετρες.

 Στη συνέχεια το τριμμένο δεψικό υλικό το διέλυαν σε ζεστό νερό μέσα στις λίμπες για να βγάλει την τανίνη . Εκεί αφού κρύωνε το μίγμα τοποθετούσαν τα δέρματα για να αποκτήσουν στυπτικότητα. Το στάδιο αυτό της δέψης συνδυάζεται και με το βάψιμο και τη μελλοντική χρήση των δερμάτων.

Όταν χρησιμοποιούσαν ως στυπτικό υλικό το φλοιό πεύκου, το δέρμα έπαιρνε ένα κόκκινο-κεραμιδί χρώμα. Με το βελανίδι αποκτούσαν ένα ζεστό «ταμπά» χρώμα.

Ως βαφικό υλικό το βελανίδι χρησιμοποιούνταν ευρέως ως και την εποχή του μεσοπολέμου στην υφαντική ως χρωστική ουσία για την απόδοση του βελανιδοχρώματος, κάτι ανάμεσα σε σκούρο μπεζ και λαδί-χακί και σπάνια για το κίτρινο χρώμα.

Για να επιτύχουν σκουρότερες αποχρώσεις έριχναν καπνιά από το τζάκι. Στη βαφική τέχνη εκτός από το βελανίδι που έδινε τη χρωστική ουσία χρησιμοποιούσαν και τη φλούδα και τις ρίζες της βελανιδιάς ως στυπτικό υλικό.

Η βελανιδιά δημιουργεί και άλλες βαφικές ουσίες χάρη στα παράσιτα έντομα από την κατηγορία των υμενοπτέρων που επωάζουν τα αυγά τους στον κορμό και τα φύλλα της.

(Οι πληροφορίες για τη βαφή με βελανίδι πάρθηκαν από το ftiaxno.gr)

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Κρήτη: Φοβερή φάρσα σε γαμπρό που περίμενε στην εκκλησία τη νύφη. Τι σκέφτηκαν οι κολλητοί του
Φρικτός θάνατος ηλικιωμένου στα Χανιά
Βρήκαν ποιοι έκλεψαν το λάδι
Μοναδικό βίντεο: Το φαράγγι της Σαμαριάς από ψηλά
Στο ενοίκιο γύρισαν οι Κρητικοί, "ξέχασαν" την αγορά σπιτιού
Ιστορία από τον ωραιότερο άντρα κρύβουν τα μανουσάκια Κρήτης
Συνελήφθη εκπαιδευτικός στην Ιεράπετρα, για ασέλγεια σε μαθήτριες!
Με ναρκωτικά πιάστηκε 57χρονος
Με ηρωίνη συνελήφθη ένας 32χρονος
Δύο Ι.Χ έπεσαν σε ανοιχτό φρεάτιο στο δρόμο Μοίρες-Τυμπάκι
Παίρνουν μέτρα για να μην εξαφανιστούν οι ασκορδουλάκοι
Η Χειρουργική Κλινική επέστρεψε στο δεύτερο όροφο
Αυξημένα θα είναι τα μέτρα της Τροχαίας τις Απόκριες και την Καθαρά Δευτέρα
Κυρώσεις για τις σπατάλες νερού στην Κρήτη; (video)
Όταν το Τυμπάκι της Κρήτης ισοπεδώθηκε για να γίνει το ναζιστικό αεροδρόμιο
Το Τυμπάκι θυμάται τη γερμανική κατοχή
Το χωριό -"φάντασμα" δεν...λέει να βυθιστεί!
NA ZΗΣΕΙ Η ΛΕΒΕΝΤΟΓΕΝΝΑ ΚΡΗΤΗ ΜΕ ΤΑ ΚΟΠΕΛΙΑ ΤΗΣ..!!!
Όταν οι μειοψηφίες θέλουν να υποτάξουν την κοινωνία
Η αποτίμηση της συζήτησης για τον ΒΟΑΚ και η επόμενη μέρα των έργων στο Νομό Λασιθίου
Μέτωπο Ιεράπετρας-Σητείας-Βιάννου και Περιφέρειας για διεκδίκηση άμεσων ενισχύσεων
Λέκκας: SOS - Δεν αρκεί πλέον το νερό στην Κρήτη
Με Πάντερ, αλλά και προβλήματα στην Κρήτη η ΑΕΚ
Το περιπετειώδες ταξίδι με καγιάκ και ο γύρος της Κρήτης!
Πάνω από 500 ποικιλίες κρασιών γεύτηκαν χιλιάδες κόσμου στα “Οινοτικά”
Εκδρομή Συλλόγου Αλατσατιανών Ηρακλείου στο Παρασπόρι
Σεισμός 4 Ρίχτερ στη Σητεία
Δελτίο τιμών ελαιολάδου (τελευταία ενημέρωση 06/02/2018)
18 χρόνια φυλάκιση για την εκτέλεση “συμβολαίου θανάτου”(η δολοφονία είχε γίνει το 2006 στη Σητεία)
Δήλωση Γιάννη Πλακιωτάκη για την εξαίρεση του νομού Λασιθίου από τον ΒΟΑΚ
4ος ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ 16 -18 ΜΑΡΤΙΟΥ 2018
Μειωμένη η ποσότητα και χαμηλή η ποιότητα της ελαιοπαραγωγής στην Κρήτη
Χειμώνας χωρίς βροχές για την Κρήτη (video)
Με την ευθύνη αποκτούμε αυτοσυνειδησία. Γινόμαστε ενεργοί και συνειδητοποιημένοι πολίτες
Δείτε αυτά τα νούμερα και επανεξετάστε… πόσα ΖΟΡ έχουμε νοτίως της Κρήτης;
«Η χειρότερη χρονιά της τελευταίας 30ετίας... βροχομετρικά»!
Κρήτη: Το κοριτσάκι που αρνείται τη μαμά του για το χαμένο θησαυρό
Νοτιάδες & εκτόξευση υδραργύρου στους 27°C στην Κρήτη
Κρήτη: Καυγάς αγροτών on air για τους συνδικαλιστές
Συνεχίζεται το χειμωνιάτικο καλοκαίρι στην Κρήτη, άφαντες οι βροχές
Ευχαριστήριο για την στήριξει στο θέμα του υβριδικού
Στα αζήτητα η δωρεά της οικογένειας Λεμπιδάκη
Οι γρίφοι του Δίσκου της Φαιστού - τι σημαίνει Ι-QE-KU-RJA;
Βιβλιοπώλης στην Σητεία περιμένει 10 χρόνια την Αστυνομία να του εξοφλήσει το χρέος - Τι απαντά η ΕΛ.ΑΣ
Πανεπιστήμιο Κρήτης: Ανακαλείται ο τίτλος στον ιστορικό Χάινς Ρίχτερ για το θέμα της Μάχης της Κρήτης
Κάνει τον περίπλου της Κρήτης με κανόε καγιάκ (video)
Αντιδράσεις για να μην κοπούν οι αγροτικές επιδοτήσεις
Σχόλιο του ΣΥΡΙΖΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ για τον ΒΟΑΚ
Γεμάτη από το καύσιμο του μέλλοντος η Κρήτη!!!
Από την Κρήτη ερχόμαστε για την Μακεδονία - Υψώνουμε τα λάβαρα για την Ελευθερία.
Πολύνεκρο Kρήτη: Ο πατέρας δεν γνωρίζει ακόμη ότι στο τροχαίο «χάθηκαν» σύζυγος και κόρη
Γνωρίζατε πως 3.000 από τους 6.000 Μακεδονομάχους ήταν Κρητικοί; Tα ονόματα των 39 Kαπεταναίων
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης οι περιοχές της Κρήτης που χτυπήθηκαν από την ανεμοθύελλα
Δωρεάν εισιτήρια από την ΑΝΕΚ για οικονομικά αδύνατους συμπολίτες μας
ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑΝΝΗ ΠΛΑΚΙΩΤΑΚΗ ΜΕ ΘΈΜΑ :ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟY ΟΔΙΚΟY ΑΞΟΝΑ ΚΡΗΤΗΣ (ΒΟΑΚ) ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΛΑΣΙΘΊΟΥ
Η αεροπορική εταιρία Condor, προσθέτει φέτος νέες πτήσεις προς το αεροδρόμιο Σητείας
Υβριδικό ΤΕΡΝΑ και ενεργειακή πολιτική της Περιφέρειας Κρήτης
Οι αγρότες "ισοπεδώθηκαν" -στις χωματερές τα προϊόντα
Εσείς θα πηγαίνατε με ποδήλατο στη Φινλανδία; Γιατί μια οικογένεια Φινλανδών έφτασε στα Χανιά με ορθοπεταλιές
Σύνδεση μεταξύ των αρχαιολογικών χώρων των Χανίων θέλει να αναπτύξει το υπ. Πολιτισμού
ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ KΑΙ ΚΑΛΟΥΝ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥΣ ΝΑ ΠΑΡΕΥΡΕΘΟΥΝ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
Παραιτήθηκε ο διευθυντής του σχολείου όπου σηκώθηκε η αλβανική σημαία
Νέα στοιχεία για την τραγωδία με τον πατέρα και τον γιο που βρέθηκαν νεκροί στην Κρήτη
Κατασκευαστική επιχείρηση στο ν. Λασιθίου έλαβε εικονικά φορολογικά στοιχεία 190.000 ευρώ
Το Μανιφέστο της Κρήτης για το συλλαλητήριο στην Αθήνα (4 Φλεβάρη 2018)
Δωρεάν προληπτικός έλεγχος με υπέρηχο μαστού και ενημέρωση Σητεία
Η ισχύς εν τη ενώσει ... για τα κρητικά προϊόντα στο εξωτερικό!
Χιονιάς στην Κρήτη - δεμένα τα πλοία - που χρειάζονται αλυσίδες /vid
Μαθητές στην Κρήτη δώσανε «ραντεβού» για να παίξουν ξύλο
Στ. Αρναουτάκης: Διεκδικούμε Περιφέρεια – φορείς τον ΒΟΑΚ από την Κίσσαμο μέχρι την Σητεία
Σαμαριά και Ψηλορείτης, Σητεία και Κριτσά
Στην "κατάψυξη" η χώρα - Η Κρήτη θα "κάνει τη διαφορά"
Ο γύρος της Κρήτης με καγιάκ… ο Μανώλης Λουδάρος στο Βάι
Η πρόταση Πρωτονοτάριου για τρένο στην Κρήτη
Φορολογικές παραβάσεις σε ελαιουργείο
Σεισμός με το "καλημέρα" στην Ζάκρο
Πώληση του 77,8% του Sitia Bay στην Iktinos – Τουριστική εγκατάσταση στην θέση Όρμος Φανερωμένης Σκοπής Σητείας
Ένοχος ο γιατρός για την παράλυση της 21χρονης φοιτήτριας στην Κρήτη
Οι υπερασπιστές της Πόλης - 1000 λεοντόκαρδοι Κρήτες με αρχηγό τους στον σφακιανό Καλλικράτη που έμειναν τελευταίοι και έδωσαν την ζωή τους
Τροποποίηση δρομολογίων πλοίου Πρέβελης
Επίσκεψη Δημάρχου Σητείας στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας για ενημέρωση σχετικά με τη διαχείριση των απορριμμάτων
Επενδυτικό ενδιαφέρον για τρένο στην Κρήτη - Χανιά Ηράκλειο σε 22 λεπτά προβλέπει η μελέτη!
Ασταμάτητο και στις γιορτές το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο
«Αστέρι» της χρονιάς η Κρήτη στην έκθεση της Βιέννης
Η πραγματική αγορά και οι παραμορφωτικοί καθρέφτες του ελαιολάδου
Κουρουμπλής : "Δεν ήρθα να πω θα" ... αλλά εξαγγελίες έκανε !
Είχε περάσει και απ’ τη Σητεία το Andromeda με τους 410 τόνους εκρηκτικών