Η προέλευση των τοπωνυμίων στην Κρήτη και τα λάθη στη μετονομασία χωριών, όπως καταγράφηκαν το 1957

 

 
Η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών σε υπόμνημα της το 1957 ζητούσε από τις αρμόδιες αρχές να προστατεύσουν τον κρητικό τοπωνυμικό πλούτο καθώς πλείστα ονόματα περιοχών στο νησί μας έχουν ιστορία χιλιετηρίδων που δεν πρέπει να σβήσει εξαιτίας αμαθών, και όλως αναρμόδιων, όπως ανέφερε, κοινοτικών αρχόντων.




 Δυστυχώς η ιστορία σε αυτόν τον τόπο έχει να καταδείξει τεράστια λάθη κατά τη μετονομασία χωριών, περιοχών κ.α ,που η έλλειψη μόρφωσης και ιστορικής συνείδησης «ξαναβάπτισε» δίνοντας τους ονόματα άσχετα με το γενικό χαρακτήρα της κρητικής  τοπωνυμικής παράδοσης.




Ποτέ βέβαια δεν είναι αργά, αρκεί οι κάτοικοι αυτών των περιοχών και οικισμών να σκαλίσουν και πάλι την ιστορία τους και να απαιτήσουν να επιστρέψουν στα κρητικά τοπωνύμια , αυτά που θα τους συνδέσουν και πάλι μαζί της.







Εμείς απλά θα σας παραθέσουμε τις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την προέλευση ονομάτων χωριών της Κρήτης , που βρήκαμε μέσα στο υπόμνημα της ΕΚΙΜ, ξεκινώντας από το πλέον γνωστό: τα τοπωνύμια  που έχουν  κατάληξη –σος, -τος, -θος, -νθός,- νδρός, -νος, -να, των οποίων η προέλευση  χωρίς αμφιβολία ανάγεται στους προελληνικούς χρόνους.




 Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ονόματα όπως το Τύλισος, Θέρισσο, Κανασός, Χαλασός, Αντάνασος, Αξός, Νιπηδητός, Σάμιτος, Αμνάτος, Μίλατος, Αγκάραθος, Μάραθο, Ζάκαθος, Ζώμινθος, Μίθοι, Ασφέντου (Άσφενδος) Βιάννος, Λιγόρτυνος, Σίτανος, Κάντανος, Αρχάνες. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν και ορισμένα που προήλθαν από υποκορισμό όπως το Πυράθι, Λασίθι, Κράσι.




Ιδιαίτερα αξιόλογη, υπογράμμιζε τότε  η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών,  είναι η ομάδα τοπονυμίων νότια και νοτιοδυτικά της Ίδης όπου έχουμε τον Πανασό, την Νίβριτο, τη Νιθάβρη, τη Γέργερη (Το γάργαρον άκρον της μικρασιατικής Ίδης). 




Χαρακτηριστικά είναι και κάποια τοπωνύμια της Ανατολικής Κρήτης: Λάστρος, Ζίρος, Ζάκρος ( σχετικό με τους Ζακαρού, προϊστορικό λαό που μνημονεύεται σε αιγυπτιακά κείμενα), Ζού (Σύ: ύδωρ, το τοπωνύμιο αυτό απαντάται σε διαθήκη του 1611 προ της Τουρκοκρατίας). Επίσης προελληνικά πιθανόν να είναι και τα Κίσαμος, Σίλαμος, Νίμπρος, Ονιθέ.









Στο ίδιο υπόμνημα τονίζεται πως μεγάλο είναι το ποσοστό των αρχαίων ελληνικών τοπωνυμίων που έχουν έναν ιδιαίτερο αρχαικό χαρακτήρα. Ορισμένα μάλιστα εξ αυτών σώζονται χωρίς καμία λόγια ανάμιξη, τυπικώς και φθογγικώς αλώβητα στην αρχαία τους μορφή, προκαλώντας το θαυμασμό. Πανέθιμον, Βουκολιές, (βουκολία:  αγέλη βοών, βούσταθμος), Κεράμια, Φοίνικας, Ασκύφου, Καλλικράτης, Αποδούλου, Ανώγεια, Κρουσώνας, Χάρακας, Κισσοί, Σταλίδα, Μελισσουργειό, Πολεμάρχοι, Φιλήσια, Δρύς, Άνυδροι, Κάλαμος, Ξώπολι, Μέλαμπες, Νίππος, Ακτούντα, Όνυχας, Παλαίλιμνος, Όρος, Έλος, Άρδαχτος, Εξάντης, Αστυράκι, Τριπόδω, Ζωφόροι, Κιθαρίδα, Βούτες, Ασκοί, Σταμνιοί, Κρούστας, Γδόχια, Χαμαίζι, Λιθίνες, Χαμαίτουλο, Λαμνώνι, Βώσακος, Κοπετοί, Διονύσι, Ψυχρό.







Πολλά από τα αρχαία τοπωνύμια της Κρήτης έφθασαν σ εμάς μέσω γραπτών παραδόσεων ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιούνταν στον προφορικό λόγο. Πρόκειται σε ορισμένες περιπτώσεις για ονόματα γνωστών πόλεων της ελληνικής περιόδου και μάλιστα ορισμένα μνημονεύονται ως προελληνικά πχ. Πραισός, Λαμπηνή (Λάππα), Χερσόνησος, Γεράπετρο, Μώδι, Δράμια, Λέφτερνα, Ελούντα, Ρέθεμνος, Αξός, Νίστρωνας (Ιστρών), Ροτάσι, Βιάννος, Ανώπολις, Πύργος, Αράδενα, Μάλλες, Σίβα, Πάνορμο, Αιτάνια, Γαύδος, Νίδα , Κέντρος.




Σημαντικό είναι πως σε πολλά διατηρήθηκε αναλλοίωτη και η αρχαιοτάτη προφορά του τοπωνυμίου. Γιούχτας (Ιυτός), Σουμπάλλουσα (Συμβάλλουσα) Σούγια (Συία), Ντία (Δία).




Ελάχιστα είναι στην Κρήτη τα ρωμαικά τοπωνύμια: Πραιτώρια, Στάβιες, Ρούστικα ίσως και Πόμπια.




Άλλη κατηγορία τοπωνυμίων στην Κρήτη είναι τα βυζαντινά: Αντισκάρι, Δρογγάρι, Απεσωκάρι, Μαγαρικάρι, Μοίρες (τιμάρια). Σε αυτή την κατηγορία υπάγονται και τα τοπωνυμία αρχοντορωμαίων όπως Σκορδίλω, ή βενετών ευγενών όπως Μουσούρω.









Ελάχιστα είναι τα υπολείμματα της Αραβοκρατίας: Κατσαμπάς, Αποσελέμης, Αμιρά, Σαρακήνα, Σαρακηνόβιγλα, Ατισπάδες, Ατσιπόπουλο, αλλά και της Βενετοκρατίας : Μονοπάρι, Μονοφάτσι, Μαλεβίζι, Σπιναλόγγα.




Είναι χαρακτηριστικό πως  τα ελάχιστα τοπωνύμια που υποδεικνύουν εγκατάσταση ξενόγλωσσων στην Κρήτη φέρονται τυπικά και ουσιαστικά να είναι ελληνικά και τούτο γιατί σχηματίστηκαν από ελληνικά ονόματα: Σκλαβοπούλα, Σκλαβεροχώρι, Σκαλβόκαμπος, Βουργάρω, Βαρβάρω, Αρμένοι, Βαρβάροι. Όλα δείχνουν πως τα ονόματα αυτά επιβλήθηκαν από τους έλληνες περίοικους κι όχι από τους ξένους εγκαταστημένους εκεί, που έτσι κι αλλιώς ήταν λίγοι.




 Όσο για τα τουρκικά τοπωνύμια, όσο κι αν φαίνεται περίεργο είναι ελάχιστα κι αυτό επειδή ως γνωστόν στην Κρήτη έγινε εξισλαμισμός κι όχι άξια λόγου εγκατάσταση Τούρκων.




Θα πρέπει να σταθούμε εξάλλου σε μια ειδική κατηγορία τοπωνυμίων που προέκυψε εξαιτίας της μετονομαστικής πολιτικής του ελληνικού κράτους η οποία στόχο είχε τον εξελληνισμό των τοπωνυμίων και  στο τέλος κατέληξε σε μια τάση εξευγενισμού τους . Έτσι βλέπουμε το χωριό Σκιλλούς, από το φυτό Σκίλλα, να μετατρέπεται σε Καλλονή, ο συνοικισμός Μουχτάρω μετονομάσθηκε σε Ευαγγελισμό, τα Μετόχια Καμαριώτη, έγιναν Αηδονοχώρι. Το Πηγαιδούρι, αν και προέρχονταν από το πηγάδι, κι όχι από το γαιδούρι, έγινε Πολυθέα. Το χωριό Βαρβάρω μετονομάσθηκε σε Αρχάγγελο, (Βάρβαροι ονομάζονταν από τους Βυζαντινούς οι ξένοι μισθοφόροι), το Κανλί Καστέλλι  έγινε Προφήτης Ηλίας, αντί έστω να μετονομασθεί Λύκαστος το οποίο ήταν πιο κοντά του αρχαιολογικά ενώ η βυζαντινή Κατούνα μετονομάσθηκε σε Άγιο Δημήτριο.










Όπως εύστοχα παρατηρούσε τότε  η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών, στις περιπτώσεις που είχαμε τούρκικα ή ξενικά τοπωνύμια δεν έγινε καμία προσπάθεια κατά τη μετονομασία να υιοθετηθεί έστω η προγενέστερη αρχαία ή μεσαιωνική ονομασία ή άλλη ιστορικά και αρχαιολογικά στηριζόμενη. 




Έτσι για παράδειγμα μιμηθήκαμε τους Αθηναίους και όταν έπρεπε να μετονομαστεί η περιοχή Τεκές της δώσαμε το όνομα Αμπελόκηποι . Μάλιστα όσοι είχαν την ευθύνη μετονομασιών κατέφευγαν σε πολύ κοινά ονόματα όπως Καλλιθέα, Πολυθέα, Κρυονέρι ή σε ονόματα Αγίων .
 




Της Ελένης Βασιλάκη

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Παραδίδεται στη ΓΑΔΑ ο διαχειριστής του «Ανδρομέδα» - «Παίζουν παιχνίδια στην πλάτη μου», δηλώνει στη Huff Post Greece
Οι Παλιατσούρες έρχονται στο Πολύκεντρο Σητείας!Κυριακή 21Γεvάρη Ώρα έvαρξης 21:00 μ.μ.
Ακυρώσεις και τροποποιήσεις πτήσεων από την Aegean για Κρήτη
Όλο το παρασκήνιο για το «Ανδρομέδα»: Ο Σεΐχης, οι μυστικές υπηρεσίες και τα χρωστούμενα στον Ρέλλο
Σεισμός 4,3 Ρίχτερ νοτιοδυτικά της Κρήτης
Έρχεται ο «Θησέας» με ισχυρά φαινόμενα στην Κρήτη
Νέα αύξηση της τιμής ελαιολάδου στα 3,90 ευρώ το κιλό στη Σητεία
Ας είναι καλά η κρητική διατροφή και ο καιρός - Η Κρήτη «κρατάει» γερά ενάντια στις ιώσεις σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα!!!
Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΘΥΣΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ -Οι Κρήτες που σας στέλνομεν, είναι τέλειοι τύποι πολεμιστών - «...Ελάτε σεις ηρωικοί τση Κρήτης πολεμάρχοι, τσ’ Ηπείρου οι σταυραετοί και Μακεδονομάχοι
Κτηματογράφηση στην Κρήτη - Πού ξεκινά και πού μπλοκάρει η διαδικασία
Από 3.30 έως 3.75 €/κ. κυμαίνονται οι τιμές στο λάδι
To γνωρίζατε; Αυτός είναι ο Έλληνας που ανακάλυψε την Κνωσό πριν από τον Έβανς
Προς αναζήτηση Μινωικού Οικισμού στο Οροπέδιο Λασιθίου
Ακόμη "στον αέρα" οι συμβάσεις για τα καύσιμα των περιπολικών - "Ξέμειναν" στο Λασίθι;
Χανιά - Επικίνδυνη απερισκεψία! Ξέχασε την αντλία βενζίνης πάνω στο αμάξι του! Λίγο έλειψε να γίνει το κακό σε πρατήριο υγρών καυσίμων στα Χανιά (βίντεο)
Αυτά είναι τα εκρηκτικά που βρέθηκαν σε πλοίο στην Κρήτη. Πως θα κατέληγαν στη Λιβύη
«Κινητή βόμβα» το πλοίο με εκρηκτικά που βρέθηκε στην Κρήτη
Εκρηκτικά βρήκαν οι Λιμενικοί στο Φ/Γ πλοίο «ΑΝΔΡΟΜΕΔΑ»
Από την Τουρκία είχε ξεκινήσει το πλοίο με τα εκρηκτικά που εντοπίστηκε στην Κρήτη
Η Κρήτη κορυφαίος τουριστικός προορισμός για τον όμιλο TUI !
Χριστουγεννιάτικος λαχνός ΣΚΡΑΤΣ χάρισε 250.000 ευρώ σε έναν υπερτυχερό από την Κρήτη
Μεγάλη πτώση στις βροχές σε σχέση με πέρυσι στην Κρήτη: Στοιχεία ανά περιοχή
Δεν είναι έτοιμοι οι εστιάτορες για το τυποποιημένο ελαιόλαδο
Οι Κρητικοί δε «βάζουν» μυαλό και συνεχίζουν να παρανομούν
Πότε έγινε η τελευταία εκτέλεση θανατοποινίτη στην Ελλάδα;
Ρεσάλτο των λιμενικών σε φορτηγό πλοίο ύποπτο για μεταφορά όπλων
Πρόσληψη προσωπικού σε Ηράκλειο και Σητεία
Ποιο φοβερό και τρομερό μυστικό υπάρχει στην αίθουσα του θρόνου στην Κνωσό;
Ν’ αποκατασταθεί η υφιστάμενη ισορροπία ανάμεσα στους τέσσερις νομούς της Κρήτης
Οι Κουρήτες της Ελληνικής Κρήτης μας δίνουν τις απαντήσεις που πρέπει στους εχθρούς μας.... (βίντεο)
Οι τιμές του ελαιολάδου από τον ΣΕΔΗΚ (ενημέρωση 03/01/2018)
Οι γυναίκες της αρχαίας Κρήτης εφηύραν πρώτες τον κορσέ και τον διέδωσαν στην Ευρώπη!
Τι θα γίνει με τα τμήματα του ΒΟΑΚ από τον Άγιο Νικόλαο προς τη Σητεία και την Ιεράπετρα
Σεισμός 4,1 Ρίχτερ νότια της Κρήτης λίγο μετά τα μεσάνυχτα
Οι Κρητικοί αποχαιρετούν τον Ευγένιο Γκέραρντ
Τραγικό παιχνίδι της μοίρας: Αρραβωνιασμένο ζευγάρι και η μητέρα της νύφης οι νεκροί στην Κρήτη
Το 2019 μπορεί να ξεκινήσει να κατασκευάζεται ο ΒΟΑΚ
Αναζητείται ο οδηγός που σκότωσε τον λαχειοπώλη
Ποιά ξενοδοχεία αναζητούν οι Γερμανοί;
Έκλεψαν νταλίκα από την Ιεράπετρα στο λιμάνι Ηρακλείου, βρέθηκε στις Αρχάνες χωρίς τα εμπορεύματα
Κρήτη: Βρέθηκε το αγροτικό που παρέσυρε και σκότωσε 66χρονο
Αγόρι το πρώτο παιδί του 2018 στην Ελλάδα
Κρήτη: Αυτοκίνητο γεμάτο σφαίρες που προήλθαν από μπαλωθιές
Έρευνα: Ο μύθος για το..."τρομερό" Λιακόνι- Ποια είναι τα δηλητηριώδη ζώα στη Κρήτη
Τι είναι ο Επιμενίδειος ύπνος – Η απίστευτη ιστορία του ξακουστού σοφού Επιμενίδη
Επιχορήγηση σχεδόν 2 εκ. ευρώ για νοσοκομεία και Κ.Υ. της Κρήτης
Άμα έχεις ανθρωπιά!!Μπράβο! Πήρε αγκαλιά δελφίνι και βούτηξε στην παγωμένη θάλασσα να το σώσει (vid)
Συντετριμμένος ο πατέρας της 4χρονης Μελίνας ζητά την απονομή δικαιοσύνης
Μ.Χιλετζάκης: Δακτυλοδεικτούμενοι θα είναι στο τέλος οι παραγωγοί (Ηχητικό)
Κρήτη: Θρήνος για τον 22χρονο ποδοσφαιριστή – «Καλό ταξίδι Πίου…»
"Ψίχουλα" το επίδομα θέρμανσης στην Κρήτη - δείτε το ποσό
«Το πρόσωπο της εγκατάλειψης» σε ένα χωριό που διεκδικεί βραβείο… (βίντεο)
Ξεχώρισε η Κρήτη πανελλαδικά λόγω "ζέστης" τα Χριστούγεννα
Γκρέμισαν το σπίτι του Νίκου Καζαντζάκη στο Ηράκλειο για να φτιάξουν πάρκινγκ
Οικογενειακή τραγωδία στην Κρήτη: 34χρονος έπνιξε τον πατέρα του μετά από καυγά
Αυτοκίνητο έπεσε σε χαντάκι στην Κρήτη
Το 60% των ενεργειακών αναγκών της κάλυψε από Ανανεώσιμε πηγές η Κρήτη τον περασμένο Μάρτιο
Η Κρήτη θυμίζει... Σκανδιναβία: Ντυμένη στα λευκά, εντυπωσιακά πλάνα από drone [βίντεο]
Στο σφυρί επτά ξενοδοχειακές μονάδες της Κρήτης
Επί δύο ώρες προσπαθούσε να προσεγγίσει το λιμάνι του Ηρακλείου το πλοίο ΚΡΗΤΗ ΙΙ λόγω των ισχυρών ανέμων
Επίφοβα σημεία για πλημμύρες στο Νομό Λασιθίου
Ηράκλειο - Άρρωστος επιβάτης "ανάγκασε" πλοίο να γυρίσει στο λιμάνι
Χριστουγεννιάτικα κάλαντα από Κρήτη και Καστελόριζο στο ΥΠΕΘΑ
Κείμενο του Νίκου Πετράκη πρώην δημάρχου Σητείας προς τιμήν του Γιώργη Κλάδου
Ξεσηκωμός για τις αγροτικές επιδοτήσεις - Αδικαιολόγητες οι περικοπές
Η πλαστική σακούλα καταργείται – Η τσάντα πολλαπλών χρήσεων του ΕΣΔΑΚ έρχεται!
H Νομαρχιακή Επιτροπή Λασιθίου του ΤΕΕ/ΤΑΚ για την κατάργηση των Υποθηκοφυλακείων
Σεισμική δόνηση 4,7 ανοιχτά της Κρήτης
Συνάντηση Περιφερειάρχη με τους δημάρχους Λασιθίου για τις Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις
Μεγάλος σεισμός στη Νότια Κρήτη!
Η ανατολική Κρήτη υποδέχεται τον Χριστό
Κάλεσμα στους πολίτες για τους δασικούς χάρτες
Ο Κρητικός, καταγόμενος από την αρχαία Λατώ, ναύαρχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Νέαρχος
25 Τοπικές Μονάδες Υγείας στην Κρήτη & καμία στο Λασίθι -vid
Πρόσωπα- εκπλήξεις στα ψηφοδέλτια σε μια εκλογική χρονιά!
Προβληματισμός για τους φορείς διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών στο νομό Λασιθίου
Στο σπήλαιο Μελιδονίου έμενε ο Τάλως, ο γίγαντας – φύλακας της Κρήτης
Η Καρδιά των Γεωπάρκων χτυπά στην Σητεία(βιντεο-φωτο)
Σεισμός νοτιοανατολικά της Ζάκρου
Απαραίτητη η ενίσχυση των πιστώσεων για το πρόγραμμα δακοκτονίας
«Προς αναζήτηση νομοθετικού πλαισίου για υδατοδρόμια και υδροπλάνα»
Το όμορφο Ελαφονήσι για όσους το έζησαν δεκαετίες πριν
Πυροβόλησαν ψυχίατρο στο κέντρο του Ηρακλείου
Απεργιακή συγκέντρωση στην πλατεία της Σητείας (βίντεο)
Διανομή κρέατος μέσω ΤΕΒΑ τη Δευτέρα στο νομό Λασιθίου
Πως ήταν το αρχαίο παλάτι της Κνωσού 10.000 χρόνια πριν – Τρισδιάστατη ξενάγηση μέσω βίντεο
Η ελιά που στέκεται αγέρωχη 3.000 χρόνια στην Κρήτη!!!