Η προέλευση των τοπωνυμίων στην Κρήτη και τα λάθη στη μετονομασία χωριών, όπως καταγράφηκαν το 1957

 

 
Η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών σε υπόμνημα της το 1957 ζητούσε από τις αρμόδιες αρχές να προστατεύσουν τον κρητικό τοπωνυμικό πλούτο καθώς πλείστα ονόματα περιοχών στο νησί μας έχουν ιστορία χιλιετηρίδων που δεν πρέπει να σβήσει εξαιτίας αμαθών, και όλως αναρμόδιων, όπως ανέφερε, κοινοτικών αρχόντων.




 Δυστυχώς η ιστορία σε αυτόν τον τόπο έχει να καταδείξει τεράστια λάθη κατά τη μετονομασία χωριών, περιοχών κ.α ,που η έλλειψη μόρφωσης και ιστορικής συνείδησης «ξαναβάπτισε» δίνοντας τους ονόματα άσχετα με το γενικό χαρακτήρα της κρητικής  τοπωνυμικής παράδοσης.




Ποτέ βέβαια δεν είναι αργά, αρκεί οι κάτοικοι αυτών των περιοχών και οικισμών να σκαλίσουν και πάλι την ιστορία τους και να απαιτήσουν να επιστρέψουν στα κρητικά τοπωνύμια , αυτά που θα τους συνδέσουν και πάλι μαζί της.







Εμείς απλά θα σας παραθέσουμε τις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την προέλευση ονομάτων χωριών της Κρήτης , που βρήκαμε μέσα στο υπόμνημα της ΕΚΙΜ, ξεκινώντας από το πλέον γνωστό: τα τοπωνύμια  που έχουν  κατάληξη –σος, -τος, -θος, -νθός,- νδρός, -νος, -να, των οποίων η προέλευση  χωρίς αμφιβολία ανάγεται στους προελληνικούς χρόνους.




 Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ονόματα όπως το Τύλισος, Θέρισσο, Κανασός, Χαλασός, Αντάνασος, Αξός, Νιπηδητός, Σάμιτος, Αμνάτος, Μίλατος, Αγκάραθος, Μάραθο, Ζάκαθος, Ζώμινθος, Μίθοι, Ασφέντου (Άσφενδος) Βιάννος, Λιγόρτυνος, Σίτανος, Κάντανος, Αρχάνες. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν και ορισμένα που προήλθαν από υποκορισμό όπως το Πυράθι, Λασίθι, Κράσι.




Ιδιαίτερα αξιόλογη, υπογράμμιζε τότε  η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών,  είναι η ομάδα τοπονυμίων νότια και νοτιοδυτικά της Ίδης όπου έχουμε τον Πανασό, την Νίβριτο, τη Νιθάβρη, τη Γέργερη (Το γάργαρον άκρον της μικρασιατικής Ίδης). 




Χαρακτηριστικά είναι και κάποια τοπωνύμια της Ανατολικής Κρήτης: Λάστρος, Ζίρος, Ζάκρος ( σχετικό με τους Ζακαρού, προϊστορικό λαό που μνημονεύεται σε αιγυπτιακά κείμενα), Ζού (Σύ: ύδωρ, το τοπωνύμιο αυτό απαντάται σε διαθήκη του 1611 προ της Τουρκοκρατίας). Επίσης προελληνικά πιθανόν να είναι και τα Κίσαμος, Σίλαμος, Νίμπρος, Ονιθέ.









Στο ίδιο υπόμνημα τονίζεται πως μεγάλο είναι το ποσοστό των αρχαίων ελληνικών τοπωνυμίων που έχουν έναν ιδιαίτερο αρχαικό χαρακτήρα. Ορισμένα μάλιστα εξ αυτών σώζονται χωρίς καμία λόγια ανάμιξη, τυπικώς και φθογγικώς αλώβητα στην αρχαία τους μορφή, προκαλώντας το θαυμασμό. Πανέθιμον, Βουκολιές, (βουκολία:  αγέλη βοών, βούσταθμος), Κεράμια, Φοίνικας, Ασκύφου, Καλλικράτης, Αποδούλου, Ανώγεια, Κρουσώνας, Χάρακας, Κισσοί, Σταλίδα, Μελισσουργειό, Πολεμάρχοι, Φιλήσια, Δρύς, Άνυδροι, Κάλαμος, Ξώπολι, Μέλαμπες, Νίππος, Ακτούντα, Όνυχας, Παλαίλιμνος, Όρος, Έλος, Άρδαχτος, Εξάντης, Αστυράκι, Τριπόδω, Ζωφόροι, Κιθαρίδα, Βούτες, Ασκοί, Σταμνιοί, Κρούστας, Γδόχια, Χαμαίζι, Λιθίνες, Χαμαίτουλο, Λαμνώνι, Βώσακος, Κοπετοί, Διονύσι, Ψυχρό.







Πολλά από τα αρχαία τοπωνύμια της Κρήτης έφθασαν σ εμάς μέσω γραπτών παραδόσεων ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιούνταν στον προφορικό λόγο. Πρόκειται σε ορισμένες περιπτώσεις για ονόματα γνωστών πόλεων της ελληνικής περιόδου και μάλιστα ορισμένα μνημονεύονται ως προελληνικά πχ. Πραισός, Λαμπηνή (Λάππα), Χερσόνησος, Γεράπετρο, Μώδι, Δράμια, Λέφτερνα, Ελούντα, Ρέθεμνος, Αξός, Νίστρωνας (Ιστρών), Ροτάσι, Βιάννος, Ανώπολις, Πύργος, Αράδενα, Μάλλες, Σίβα, Πάνορμο, Αιτάνια, Γαύδος, Νίδα , Κέντρος.




Σημαντικό είναι πως σε πολλά διατηρήθηκε αναλλοίωτη και η αρχαιοτάτη προφορά του τοπωνυμίου. Γιούχτας (Ιυτός), Σουμπάλλουσα (Συμβάλλουσα) Σούγια (Συία), Ντία (Δία).




Ελάχιστα είναι στην Κρήτη τα ρωμαικά τοπωνύμια: Πραιτώρια, Στάβιες, Ρούστικα ίσως και Πόμπια.




Άλλη κατηγορία τοπωνυμίων στην Κρήτη είναι τα βυζαντινά: Αντισκάρι, Δρογγάρι, Απεσωκάρι, Μαγαρικάρι, Μοίρες (τιμάρια). Σε αυτή την κατηγορία υπάγονται και τα τοπωνυμία αρχοντορωμαίων όπως Σκορδίλω, ή βενετών ευγενών όπως Μουσούρω.









Ελάχιστα είναι τα υπολείμματα της Αραβοκρατίας: Κατσαμπάς, Αποσελέμης, Αμιρά, Σαρακήνα, Σαρακηνόβιγλα, Ατισπάδες, Ατσιπόπουλο, αλλά και της Βενετοκρατίας : Μονοπάρι, Μονοφάτσι, Μαλεβίζι, Σπιναλόγγα.




Είναι χαρακτηριστικό πως  τα ελάχιστα τοπωνύμια που υποδεικνύουν εγκατάσταση ξενόγλωσσων στην Κρήτη φέρονται τυπικά και ουσιαστικά να είναι ελληνικά και τούτο γιατί σχηματίστηκαν από ελληνικά ονόματα: Σκλαβοπούλα, Σκλαβεροχώρι, Σκαλβόκαμπος, Βουργάρω, Βαρβάρω, Αρμένοι, Βαρβάροι. Όλα δείχνουν πως τα ονόματα αυτά επιβλήθηκαν από τους έλληνες περίοικους κι όχι από τους ξένους εγκαταστημένους εκεί, που έτσι κι αλλιώς ήταν λίγοι.




 Όσο για τα τουρκικά τοπωνύμια, όσο κι αν φαίνεται περίεργο είναι ελάχιστα κι αυτό επειδή ως γνωστόν στην Κρήτη έγινε εξισλαμισμός κι όχι άξια λόγου εγκατάσταση Τούρκων.




Θα πρέπει να σταθούμε εξάλλου σε μια ειδική κατηγορία τοπωνυμίων που προέκυψε εξαιτίας της μετονομαστικής πολιτικής του ελληνικού κράτους η οποία στόχο είχε τον εξελληνισμό των τοπωνυμίων και  στο τέλος κατέληξε σε μια τάση εξευγενισμού τους . Έτσι βλέπουμε το χωριό Σκιλλούς, από το φυτό Σκίλλα, να μετατρέπεται σε Καλλονή, ο συνοικισμός Μουχτάρω μετονομάσθηκε σε Ευαγγελισμό, τα Μετόχια Καμαριώτη, έγιναν Αηδονοχώρι. Το Πηγαιδούρι, αν και προέρχονταν από το πηγάδι, κι όχι από το γαιδούρι, έγινε Πολυθέα. Το χωριό Βαρβάρω μετονομάσθηκε σε Αρχάγγελο, (Βάρβαροι ονομάζονταν από τους Βυζαντινούς οι ξένοι μισθοφόροι), το Κανλί Καστέλλι  έγινε Προφήτης Ηλίας, αντί έστω να μετονομασθεί Λύκαστος το οποίο ήταν πιο κοντά του αρχαιολογικά ενώ η βυζαντινή Κατούνα μετονομάσθηκε σε Άγιο Δημήτριο.










Όπως εύστοχα παρατηρούσε τότε  η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών, στις περιπτώσεις που είχαμε τούρκικα ή ξενικά τοπωνύμια δεν έγινε καμία προσπάθεια κατά τη μετονομασία να υιοθετηθεί έστω η προγενέστερη αρχαία ή μεσαιωνική ονομασία ή άλλη ιστορικά και αρχαιολογικά στηριζόμενη. 




Έτσι για παράδειγμα μιμηθήκαμε τους Αθηναίους και όταν έπρεπε να μετονομαστεί η περιοχή Τεκές της δώσαμε το όνομα Αμπελόκηποι . Μάλιστα όσοι είχαν την ευθύνη μετονομασιών κατέφευγαν σε πολύ κοινά ονόματα όπως Καλλιθέα, Πολυθέα, Κρυονέρι ή σε ονόματα Αγίων .
 




Της Ελένης Βασιλάκη

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Από την Παλαιά Εθνική Οδό ξανά η κυκλοφορία από τον Αγ. Νικόλαο για το Ηράκλειο
Άγιος Νικόλαος - Σφράγισαν «κολαστήριο» - Βρήκαν καταφύγιο τα ζώα
Αμύθητος πλούτος Φ.Α. βρέθηκε νοτίως της Κρήτης (ΧΑΡΤΕΣ).
«ΝΗΡΗΙΣ 2017»
Ανακοίνωση ΕΑΣ Σητείας - Σχέδια Βόσκηκης
Τα ελαιοτριβεία του Λασιθίου που βραβεύτηκαν στο ΜΑΙΧ
Γιατί οι Ναζί παρέμειναν στην Κρήτη ακόμα 8 μήνες μετά την απελευθέρωση
Νέα σύμβαση για το ΒΟΑΚ - Συμπεριλαμβάνεται το τμήμα μέχρι τον Άγιο Νικόλαο
Πρόσκληση σε διαβούλευση Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις (ΟΧΕ) «Περιοχές UNESCO Κρήτης
Μεταφορά σκόνης, από αύριο στην Κρήτη
Kαταδυτικός τουρισμός στην Κρήτη
Νόμος του Κράτους το νέο Χωροταξικό της Κρήτης!
Πού απολαμβάνουμε φθηνή και ποιοτική ρακοκατάσταση στην πόλη
Ένα εκπληκτικό βίντεο για την Κρήτη έτσι όπως ήταν πριν 82 χρόνια ...
Η δήλωση Κοτζιά για τις συνομιλίες με τον Αλβανό ΥΠΕΞ στην Κρήτη… μετά τους χορούς
Αλλαγή διοίκησης στο Υπολιμεναρχείο Σητείας
Συνάντηση για το Σχέδιο Δράσης των Περιοχών UNESCO Κρήτης
Ρίχτερ στην Κρήτη
Ελπίδες και για 50 εκ. ευρώ επιπλέον στο Λασίθι αφήνει ο Περιφερειάρχης για τον ΒΟΑΚ
Η αποθήκευση ενέργειας θα φέρει φθηνό ρεύμα
9 Νοεμβρίου 1866 - Το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου - Κορυφαία πράξη του απελευθερωτικού αγώνα των Κρητών, σύμβολο ηρωισμού και θυσίας.
Σε ποιο Κρητικό νομό οι μαθητές εγκαταλείπουν το σχολείο;
Ποια περίοδο έζησε ο Μίνωας;
«Να ενταχθούν στη μελέτη και το έργο του ΒΟΑΚ τα τμήματα Αγ.Νικόλαος-Σητεία και Αγ.Νικόλαος-Ιεράπετρα»
Στο Λασίθι ο πανελλήνιος διαγωνισμός μαθηματικών «ο Θαλής»
Ε.Π.Κ.Κρήτης "Διαστάσεις χιονοστιβάδας, οι καταγγελίες για ελαττωματικά κινητά τηλέφωνα"
Συμμετοχη ομίλου αντισφαιρισης σε αγώνες κόκκινου γηπέδου
Το Λασίθι θα επισκεφθούν οι Υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Αλβανίας
Τα Κορυβαντικά και Λαβυρινθικά μυστήρια της αρχαίας Κρήτης
Τουριστική σεζόν - "χρυσάφι" για το νομό Λασιθίου (Video)
Giritli: Τουρκοκρητικός 98 ετών από Ιεράπετρα στη Μικρά Ασία
Έως 3,85 € η τιμή για το λάδι-χρυσάφι της Κρήτης
ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ
1000 λεοντόκαρδοι Κρήτες με αρχηγό τους στον σφακιανό Καλλικράτη ήταν οι τελευταίοι υπερασπιστές της Πόλης!!!
Σαν σήμερα η Κρήτη απαλλάχθηκε από τους Τούρκους
3 Νοεμβρίου εορτή του Άη Γιώργη του μικρού
Στην Σητεία ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και υποψήφιος για την ηγεσία του ενιαίου φορέα της κεντροαριστεράς Νίκος Ανδρουλάκης (Video)
Ευχαριστήρια επιστολή Κοινωνικού παντοπωλείου Δήμου Σητείας
Αλλαγές στα ωράρια αναχώρησης από το ΚΤΕΛ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ-ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Περιοδεία στο νομό Λασιθίου για τον Νίκο Ανδρουλάκη
Προβληματισμός για την ελλιπή εκδήλωση ενδιαφέροντος γιατρών στο νομό Λασιθίου
Ο Δήμος Σητείας προτίθεται να χρηματοδοτήσει την πρόσληψη καθηγητή για τις εκπαιδευτικές ανάγκες του Τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας
Παρουσίαση του βιβλίου του Μανόλη Τσαντάκη
«Σφαγή» για τα καλώδια μέσω Κρήτης και την πίτα των 4 δισ.€
'ΔΕ ΦΟΒΑΜΑΙ" 'η "ΔΕ ΦΟΒΟΥΜΑΙ ΠΡΑΜΑ".....το νέο τραγούδι που μεσα σε λίγη ώρα εχει κανει θραυση στο YOUTUBE
Ενημέρωση για το δρομολόγιο του Πρέβελης
Condor: Νέα προσθήκη για το 2018 το αεροδρόμιο Σητείας
Τέσσερα σχολεία του Ν. Λασιθίου συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Get Addicted to Sports Values»
Πραγματοποίηση εσπερίδας για τον επιβλαβή οργανισμό ΞΥΛΕΛΛΑ (Xylella fastidiosa)
Η Εκκλησία καλεί τους Κρητικούς να υψώσουν την ελληνική σημαία στα σπίτια τους
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ-ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 28ης Οκτωβρίου 1940
Πλαστικά σακιά και σιδερένια βαρέλια ... εχθροί του ελαιολάδου!
Η ήμερη βελανιδιά βασική πηγή εισοδήματος σε αλλοτινούς καιρούς για χωριά του Ρεθύμνου
Οι μεγάλες βεντέτες των δήμων
Απίστευτο περιστατικό σε πτήση με προορισμό την Κρήτη
Οι σημειώσεις του Κρητικού σερβιτόρου έγιναν viral!
Στ. Αρναουτάκης: «25.000 σύγχρονες κλίνες 5στερων ξενοδοχείων μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια στην Κρήτη»
Πώς & πώς περιμένει η Κρήτη να βρέξει - Έκτακτο δελτίο ΕΜΥ
Συμμετοχή του 1ου Γυμνασίου Σητείας στην Α΄ Περιφερειακή Μαθητιάδα Αθλητισμού και Πολιτισμού Κρήτης
Το βαρομετρικό χαμηλό φέρνει επιτέλους βροχές στην Κρήτη
Στον Μαλέα "σκοντάφτει" η διασύνδεση της Κρήτης με το ηπειρωτικό σύστημα
ΒΟΑΚ: "Το λάθος του Σπίρτζη για τα... διόδια της Κρήτης"
Παράξενος βυθός στα νότια της Κρήτης
Ανάδειξη σημαντικών τοποσήμων της Κρήτης όπως η Σητεία
Η διατροφή των Αρχαίων Μινωιτών
Καθαρή ενέργεια και κοινωνικό μέρισμα
Κρήτη: Η άφιξη του Αμπράμοβιτς και η θαλαμηγός με τους υψηλούς καλεσμένους… (Εικόνες)
Πρόσληψη προσωπικού στη Σητεία για το πρόγραμμα Στέγασης Αιτούντων Άσυλο στην Κρήτη
Εκδρομή Συλλόγου Τριτέκνων Νομού Λασιθίου
Πάτησε... Κρήτη ο Ρώσος μεγιστάνας Αμπράμοβιτς
Κρουαζιέρα στην Κρήτη για τον Ρομάν Αμπράμοβιτς
Έρχεται "ζεστό" χρήμα με επιδοτήσεις,πότε το τελευταίο τσεκ
Τι είναι η νιτρορύπανση που απειλεί Μεσσαρά & Ιεράπετρα
Ο ΔΙΣΚΟΣ ΤΗΣ ΦΑΙΣΤΟΥ & Η ΠΕΛΑΣΓΙΚΗ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑ (EKΠΟΜΠΗ ΤΟΥ "ΝΑΥΣΙΝΟΟΥ")
Το καλύτερο λάδι του κόσμου είναι τση Κρήτης (VIDEO)
Σεισμική δόνηση νότια της Κρήτης
Στη Σητεία «χτύπησαν» ξένα funds για πλειστηριασμούς δύο ακινήτων
Σας τηλεφωνούν από ... Μαλδίβες; Κάντε ότι δεν το είδατε!
Καταπληκτικό βίντεο δείχνει πως ζούσαν στην μινωική Κρήτη
Aναζήτηση κατοικιών στην πόλη της Σητείας, στο πλαίσιο υλοποίησης του προγράμματος Στέγασης Αιτούντων Άσυλο στην Κρήτη
Επίσκεψη της Φώφης Γεννηματά σε Ιεράπετρα, Άγιο Νικόλαο και Σητεία
Η “Ιερή” Ιστορία του Ψηλορείτη που μαγευεί!
Οι προοπτικές για το ενεργειακό μέλλον της Κρήτης-ΥΒΡΙΔΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΑΜΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ
Τεράστια η οικολογική και η οικονομική καταστροφή από τους λαγοκέφαλους
Νεκρός από πυροβολισμό γνωστός καρδιολόγος, γάζωσαν το ΙΧ του
Αντικατάσταση δικτύου ύδρευσης από αμιαντοσωλήνες στη μεσαία και πάνω ζώνη υδροδότησης της πόλης της Σητείας
Απαγωγή Λεμπιδάκη : Αν "στράβωνε" κάτι θα τον σκότωναν