Κρητική Αρχαϊκή Γλώσσα

Η Ελληνική γλώσσα μιλιέται στην Κρήτη μετά την κάθοδο των Αχαιών (περίπου μετά το 1450 π.Χ.). Ποια γλώσσα μιλούσαν κατά την μινωική εποχή δεν έχει γίνει ακόμη γνωστό, αφού δεν έχουν διαβαστεί ακόμη τα σωζόμενα γραπτά μνημεία.
Ο Όμηρος μας πληροφορεί (στο τ της Οδύσσειας) πως στην Κρήτη κατοικούσαν Ετεόκρητες, Πελασγοί και Κύδωνες, Αχαιοί και Δωριείς.

Ετεόκρητες ονομάζονταν οι γηγενείς κάτοικοι του Νησιού, οι Μινωίτες, οι οποίοι μετά την κάθοδο των Δωριέων κατέφυγαν και περιορίστηκαν στο ανατολικό άκρο της Κρήτης. Στην αρχαία πόλη Πραισό που βρισκόταν στην περιοχή της Σητείας έχουν βρεθεί επιγραφές γραμμένες με ελληνικούς χαρακτήρες σε μια γλώσσα που οι ειδικοί ονομάζουν ετεοκρητική και πιθανόν να είναι ένα προελληνικό κρητικό ιδίωμα.
Από τότε λοιπόν αφού έμεναν στο νησί πέντε διαφορετικά φύλα, τα ελληνικά της Κρήτης θα είχαν διάφορους ιδιωματισμούς ποικίλης προέλευσης. Εξ’ άλλου ο Όμηρος χαρακτηρίζει τη γλώσσα που μιλιέται στο νησί «μεμιγμένη».

Με το πέρασμα του χρόνου επικράτησε η δωρική διάλεκτος, η λεγόμενη «αυστηρά δωρική». Σ’ αυτήν είναι γραμμένη η επιγραφή της Γόρτυνας (5ος αιώνας π.Χ.). Η διάλεκτος αυτή μιλιόταν στην Κρήτη μέχρι τους πρώτους αιώνες μ.Χ., μέχρι δηλαδή της επικράτηση της αλεξανδρινής ή ελληνιστικής κοινής.

Μέχρι το 14ο αιώνα μ.Χ. δεν υπάρχουν γραπτά μνημεία ώστε να ξέρουμε πως μιλούσαν οι Κρητικοί μετά της επικράτηση της ελληνιστικής κοινής. Αλλά οι δωρισμοί και τα αρχαϊκά λεξιλογικά στοιχεία, στα τοπωνύμια κυρίως, αποδεικνύουν πως η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ να μιλιέται στο νησί..

Κατά την περίοδο της ενετοκρατίας έχομε γραπτά κείμενα από τις αρχές του 14ου αιώνα. Τα κυριότερα λογοτεχνικά κείμενα σε κρητική διάλεκτο είναι, όπως είναι γνωστό, τα έργα της «Κρητικής σχολής» των δυο τελευταίων αιώνων της ενετοκρατίας. Στην ιστορία της νεοελληνικής διαλεκτολογίας η Κρήτη κατέχει ιδιαίτερη θέση, η οποία οφείλεται όχι τόσο στη φύση της διαλέκτου της και των γλωσσικών χαρακτηριστικών, αλλά κυρίως στη σχέση της με τη λογοτεχνία.

Κατά τον 16ο και 17ο μ.Χ. αιώνα, περίοδο που είναι γνωστή και ως «Κρητική Αναγέννηση» η γλώσσα της κρητικής λογοτεχνίας έπαιξε το ρόλο μιας κρητικής κοινής γλώσσας, σχετικά με τα κρητικά ιδιώματα. Η Κρήτη δηλαδή κατά τον Α. Μirambel δημιούργησε μια ιδιωματική κοινή γλώσσα στην οποία η νεοελληνική κοινή αλλά και η λογοτεχνία του σύγχρονου ελληνισμού οφείλει πολλά.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας μπορούμε να παρακολουθήσομε την εξέλιξη της διαλέκτου κυρίως από τα δημοτικά τραγούδια (μαντινάδες, ριζίτικα, ρίμες κ.τ.λ.) και από κάποια δικαιοπρακτικά έγγραφα.

Η κρητική διάλεκτος κατά την άποψη όλων των διακεκριμένων επιστημόνων, οι οποίοι τη μελετούν συστηματικά, είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες τοπικές μορφές της γλώσσας μας, με πολλά αρχαϊκά στοιχεία στο λεξιλόγιο, στη μορφολογία και στη σύνταξη.

Ο συντηρητικός της χαρακτήρας συνετέλεσε ώστε να διατηρηθούν παλαιότερες μορφές της γλώσσας μας (κλασική, Βυζαντινή) γι΄ αυτό η γνώση της κρητικής διαλέκτου βοηθά πολλές φορές στη επίλυση διαφόρων προβλημάτων ετυμολογικών κ.ά. της κοινής νεοελληνικής.

Μάλιστα όπως υποστηρίζουν νεώτεροι μελετητές πολλές λέξεις των ομηρικών επών που δεν μαρτυρούνται στην αττική πεζογραφία, επιβίωσαν στις ελληνικές διαλέκτους. Μια απ’ αυτές είναι και η κρητική.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η λέξη αλισάχνη, η οποία στην κρητική διάλεκτο σημαίνει το λεπτό αλάτι που μένει στα κοιλώματα των βράχων της παραλίας, όταν εξατμιζόταν το θαλασσινό νερό, αλλά και το πολύ αλμυρό π.χ. πολύ αλάτσι ήβαλες στο φαΐ κι εγίνηκε αλισάχνη.



Η λέξη προέρχεται από το αλός άχνη ( = αφρός της θάλασσας) και απαντά στην Οδύσσεια (ε 403) «είλυτο δε πανθ’ άλός άχνη» και στην Ιλιάδα(Δ 426) «Ως δ΄ ότε κύμα θαλάσσης…μεγάλα βρέμει, αμφί δε τ`άκρας κυρτόν εόν κορυφούται, αποπτύει δ’ αλός άχνην»

Έτσι και η λέξη πέζα διασώθηκε στις νεοελληνικές διαλέκτους, ενώ δεν απαντά στην αττική διάλεκτο, που την συναντούμε στο Ω 272 της Ιλιάδας «πέζη επί πρώτη» και στα σύνθετα αργυρόπεζα (επίθετο της Θέτιδας) κυανόπεζα (επίθετο τραπεζιού).

Το απλό πέζα (ομόριζο του ποδ-) δεν απαντά στην αττική διάλεκτο, ενώ επιβιώνει στην Κρήτη και σε μερικά νησιά του Αιγαίου. Στην κρητική διάλεκτο η λέξη πέζα σημαίνει τον απόκρημνο βράχο των βουνών, κάτι σα σκαλοπάτι στο γκρεμό, όπου κατεβαίνουν οι αίγες, για να βοσκήσουν. «εκατέβηκε η αίγα στην πέζα να φάει χόρτα και δε μπορεί να ξαναβγεί». Στην κοινή νεοελληνική επιβιώνει με τα παράγωγα πεζούλα, πεζούλι, πεζουλάκι.

Πέρα όμως από τις ομηρικές λέξεις που είναι σπανιότερες ένα τεράστιο πλήθος λέξεων έρχονται κατ’ ευθείαν από τα αρχαία ή τα μεταγενέστερα βυζαντινά ελληνικά. Συστηματική καταγραφή τους δεν έχει γίνει ακόμη και δυστυχώς πολλές απ΄ αυτές χάνονται με το πέρασμα του χρόνου. Ενδεικτικά θα αναφέρω μερικές.

Το ρήμα παίζω (από το αρχ. παίω = κτυπώ) διατηρεί την ίδια σημασία.

Ήπαιξέ ντου ένα σκαμπίλι μα τού ’βγαινε». Αλλά και «παίζει τη γ-καμπάνα» ή «παίζει του λαγού».
Το ρήμα ρέγομαι (αρχ. ορέγομαι) και θαμάζομαι, το οποίο μάλιστα διατηρεί τη σημασία του απορώ, εκπλήσσομαι, όπως φαίνεται καθαρά στα τραγούδια και τις μαντινάδες της Κρήτης.

«Πως ρέγομαι να σε θωρώ τσι ράπες φορτωμένηνα `σαι του ήλιου κόκκινη και του φιλιού γραμμένη»
«Θαμάζομαι η μάνα σου πώς δε μ-πετά στα νέφητέθοιο σγουρό βασιλικό απού `χει κι ανεθρέφει».
«Λουλούδι σ’ είχα στη γ-καρδιά και γίνηκες αγκάθικι ο κόσμος το θαμάζεται η αγάπη πώς εχάθη».
Ανεστορούμαι και ανεστορίζω που σημαίνει θυμούμαι και διηγούμαι (από το αρχ. ανιστορέω). « Όντε δα σ’ ανεστορηθώ α γεύγομαι σκολάζω κι αν είμαι και με συντροφιά κλαίω κι αναστενάζω».

Πολλές φορές άκουγα από τη γιαγιά αλλά και από τη μητέρα μου τη φράση «εσάβαξε το σπίτι», δηλαδή σείστηκε το σπίτι. Δε μπορούσα όμως να ξέρω τότε ότι επρόκειτο για το αρχαίο ρήμα σαβάζω το σχετικό με τη λατρεία του Βάκχου, ο οποίος στη Φρυγία της Μ. Ασίας λεγόταν Σαβάζιος.
Ίσως από τη θορυβώδη αυτή λατρεία το ρήμα κατέληξε να σημαίνει προξενώ μεγάλο θόρυβο, σείομαι και μετακινούμαι.

«Όλη νύχτα εκοιμούντανε και δεν εσάβαξε» (δε σάλεψε καθόλου). Η αρχ. ελληνική λέξη όμβρος έγινε ομπρά και το ομβρέω, ομπριώ. «Εγόρασα ένα θραψανιώτικο σταμνί απού κρατεί το νερό κρυγιό μα ομπρεί», (δηλαδή δεν είναι στεγανό, βγάζει νερό από την εξωτερική επιφάνειά του).

Η δρόσος επιβιώνει στην κρητική διάλεκτο αλλά με τη σημασία επιθέτου και μόνο στην ονομαστική. «Ήκοψα δυο απίδια και τά ’φαγα κι ήτονε δρόσος» (πολύ δροσερά).

Λέγεται και δροσά με τη σημασία επιρρήματος «Όλη μέρα δεν ήβαλα στο στόμα μου δροσά» (δεν έφαγα τίποτα). Απαντάται όμως και σε πολλά άλλα παράγωγα και σύνθετα . π.χ. Δροσούλα, δροσερεύγω (δροσίζομαι), δροσάπιδο, δροσοκοκαλιάζω (δροσίζομαι ως το κόκαλο), δροσοποτά (ως απρόσωπο ρήμα, σημαίνει πως το μέρος είναι δροσερό).

Από την ίδια λέξη προέρχεται και το δροσερικό (το δροσερό φρούτο, κυρίως το αγγούρι). «Έλα μπρε να σου δώσω ένα δροσερικό απού το `κοψα ίδια εδά απ΄το περβόλι». Αλλά και μεταφορικά η δροσοπεζούλα σημαίνει το καθησιό, τα ην ξάπλα, όπως φαίνεται από τη λαϊκή ρήση «όποιος τον ύπνο αγαπά και τη δροσοπεζούλα, πολλά καλά λιγώνεται η γι-έρημή ντου γούλα».

Πρόσφατα, σε μια επίσκεψή μου στο χωριό Γκαγκάλες, άκουσα μια ηλικιωμένη γυναίκα να χρησιμοποιεί το αρχαίο ρήμα συνεικάζω, που σημαίνει συγκρίνω. «Εγώ τον ε-συνείκασα και μου φάνηκε πως είναι απού το σόι μας» μου είπε. Θα αναφερθώ ακόμη στη λέξη πουργός ή προυγός και προυγεύγω. Που να φανταστεί κανείς πως ο ταπεινός πουργός, δηλαδή ο βοηθός του χτίστη που μετέφερε λάσπη και άλλα υλικά, έχει σχέση με τον υπουργό; Κι όμως αυτή είναι η πρώτη σημασία της λέξης στην αρχ. ελληνική.

Ο αρχαίος υπουργός ήταν ο υπηρέτης, ο βοηθός κάποιου. Ο ιστορικός Πολύβιος (2ος αι. π.Χ.) αναφερόμενος στον κολοσσό της Ρόδου, λέει «Πτολεμαίος επηγγείλατο… εις την του κολοσσού κατασκευήν τάλαντα τρισχίλια, οικοδόμους εκατόν, υπουργούς τριακοσίους και πεντήκοντα». Τη λέξη διασώζει στα «Δίφορά» του ο αείμνηστος Κ. Φραγκούλης.

«Μιαν εκκλησάν εχτίζανε σ΄ένα περιθαλάσσιμα αποβραδίς τελεύγουν τη και το πρωί χαλούσε.
Χλίβεται ο πρωτομάστορας χλίβουνται κι οι μαστόροικι απορημένοι στέκουνται πουργοί και πετροκόποι»

Επίσης αντί των κοινών κατσίκα, κρεβάτι, λάσπες, οι κρητικοί διατήρησαν τα αρχαϊκά: αίγα, κλίνη, πηλά. Αλλά και στη σύνταξη διατηρήθηκαν πολλά από τα γνωρίσματα της αρχ. ελληνικής, όπως π.χ. η αντίστροφη θέση της αντωνυμίας ως προς το ρήμα. Ήφερά σου, παρακαλώ σε, λέω σου ( αντί σου έφερα, σε παρακαλώ κ.τ.λ.).



Όπως διαπιστώνουμε λοιπόν, η κρητική διάλεκτος, εκτός από τον πλούτο του λεξιλογίου, την πολυσημία των λέξεων, τον εκπληκτικό αριθμό των συνωνύμων, διατηρεί και την αρχαϊκότερη μορφή μεγάλου πλήθους λέξεων και βρίσκεται πλησιέστερα στις παλαιότερες φάσεις της ελληνικής και συγκεκριμένα στη μεταγενέστερη φάση της ελληνιστικής και στη βυζαντινή.

Αποτελεί επομένως ένα κρίκο ανάμεσα στη σύγχρονη μορφή της γλώσσας μας και στις παλαιότερες εκείνες μορφές της. Όμως εκτός από τους ειδικούς επιστήμονες, για τους οποίους η μελέτη της είναι πολύ χρήσιμη, πρέπει και μεις και κυρίως οι νεότεροι, όποτε μπορούμε, να την μελετούμε γιατί αποτελεί σημαντικότατο μέρος της παράδοσής μας.

της Ευαγγελίας Πετρουγάκη Φιλλολόγου, αντιπροέδρου ΕΦΝΗ

Πηγή

elhalflashbacks

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

ΤΩΡΑ: Άγριο πιστολίδι σε χωριό του Δήμου Κισσάμου – Συναγερμός στην ΕΛ.ΑΣ.
Ημερίδα «Δικαίωμα και Ευθύνη για το Περιβάλλον»
Ανάβουν και πάλι τα «κόκκινα φανάρια» στο Ρέθυμνο
Εκοιμήθη ο παπα «ΓΑΛΕΖΟΣ» Χιωτάκης απο τα Νομικιανά Σφακίων
Ανοιξιάτικος ο καιρός στην Κρήτη
Έφυγε από τη ζωή ο Αχιλλέας Κεφαλογιάννης
Ο έμπιστος του Βενιζέλου Ρεθυμνιώτης οπλαρχηγός Στυλιανός Γαλερός
Έρευνα: Aυτά είναι τα επικίνδυνα περάσματα του Γεροπόταμου στην κάτω Μεσαρά
Ισόβια στη χήρα και τον εραστή για τη δολοφονία του καρδιολόγου
Μια «μεγάλη συγγνώμη» για τον χαμό της οικογένειας στον Γεροπόταμο - ΦΩΤΟ
Φρικτός θάνατος ηλικιωμένου στα Χανιά
Βρήκαν ποιοι έκλεψαν το λάδι
Σήμερα η δίκη για τη δολοφονία του καρδιολόγου από τη Σητεία
Αρτεμισία: Αυτό το κρητικό βότανο καταπολεμά τα καρκινικά κύτταρα!
ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ ΤΟΥ ΜΙΝΩΑ
Τραγικός επίλογος στην Κρήτη: Νεκροί εντοπίστηκαν και οι τέσσερις αγνοούμενοι
Και ξαφνικά στο δρόμο μια...ελιά!
Αυτή είναι η τετραμελής οικογένεια που αγνοείται στην Κρήτη – Με αμείωτη ένταση παρά το σκοτάδι οι έρευνες για τους 4 αγνοούμενους (pics, vids)
Ὁ ἥρωας πού ἔκανε τό κορμί του κοντάρι γιά τήν σημαία
Συνελήφθη εκπαιδευτικός στην Ιεράπετρα, για ασέλγεια σε μαθήτριες!
ΕΚΤΑΚΤΟ: Βρέθηκε εξάρτημα ΙΧ – Ελέγχεται αν ανήκει στο όχημα με τους 4 αγνοούμενους στη Κρήτη (pics)
Με ναρκωτικά πιάστηκε 57χρονος
Με ηρωίνη συνελήφθη ένας 32χρονος
Θλίψη: Νεκρή πρίν απο λίγο η σπουδαία Ελληνίδα Βικτώρια Θεοδώρου
Εξπρές διαδικασίες για το νέο ΒΟΑΚ - Το Μάρτιο τα καλά νέα
Δύο Ι.Χ έπεσαν σε ανοιχτό φρεάτιο στο δρόμο Μοίρες-Τυμπάκι
Παίρνουν μέτρα για να μην εξαφανιστούν οι ασκορδουλάκοι
Η Χειρουργική Κλινική επέστρεψε στο δεύτερο όροφο
Συνάντηση στη Σητεία για την προστασία των Οικοσυστημάτων
Τροποποίησαν τα δρομολόγιά τους τα πλοία
ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: ΛΥΚΤΟΣ, ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΑ & ΚΡΗΤΙΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ
Συνάντηση Νίκου Καραμανωλάκη με τον Περιφερειάρχη Κρήτης
Σε ισχύ το απαγορευτικό απόπλου - Δεν αναχώρησαν τελικά τα πλοία
Πότε και πώς θα παραχωρηθεί γη σε ανέργους και φτωχούς αγρότες
Συνάντηση για την ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση (Ο.Χ.Ε)
Η προτεινόμενη διάρθρωση του νέου πανεπιστημίου Κρήτης
Έρχονται 940 προσλήψεις για τη δακοκτονία
Ζημιές σε ελαιοκαλλιέργεια της Π.Ε. Ηρακλείου από μειωμένη παραγωγή- ακαρπία, λόγω ανομβρίας, απάντηση του αρμόδιου Υπουργείου
Για 9η χρονιά «The Crete Trip 2019» για την ανάδειξη της κουλτούρας της Κρήτης
Στο εδώλιο το ζευγάρι των εραστών για τη δολοφονία του καρδιολόγου στη Σητεία
Κατηγορούμενος στο εδώλιο του κατηγορούμενου ο πατέρας του Βαγγέλη Γιακουμάκη (vid)
Κατηγορούμενος στο εδώλιο του κατηγορούμενου ο πατέρας του Βαγγέλη Γιακουμάκη (vid)
«Ευθύνεστε για την αποτυχία της δακοκτονίας και οφείλετε να εξασφαλίσετε αποζημίωση στους ελαιοπαραγωγούς για το χαμένο εισόδημα»
«Έπεσαν έξω» οι εκτιμήσεις για την παραγωγή λαδιού
Εγκρίθηκε ο κανονισμός για τη διαχείριση του νερού άρδευσης
Ένα νέο είδος εισβολέα σκαθαριού εντόπισαν οι ερευνητές στην Κρήτη
Εμμανουήλ Τσουδερός -«Οραματίζομαι την Ελλάδα… μεγαλυτέραν και υπερήφανον, περιλαμβάνουσα και την Βόρειον ΄Ηπειρον, την Μακεδονίαν, την Θράκην, την Δωδεκάνησο και την Κύπρον»
Κρήτη: Θείος και ανηψιός τσακώθηκαν με αποτέλεσμα να πέσουν πιστολιές
Αποζημιώσεις για κακοκαιρία - λειψυδρία - 120.000 ευρώ σε δήμο της Κρήτης
Η συζήτηση
"Τελεσίγραφο" στους δήμους να στείλουν τα αποθεματικά τους στην ΤτΕ
Μεγάλη υστέρηση στις βροχοπτώσεις στην ανατολική σε σχέση με τη δυτική Κρήτη
Ανακοίνωση της αντιπεριφερειάρχου Λασιθίου σχετικά με τις εξελίξεις στο ΤΕΙ Κρήτης
Νίκος Ξυλούρης -Ο «Αρχάγγελος» της ελληνικής μουσικής (βίντεο)
Στην Σητεία ο Στέλιος Παρλιάρος
Κατακόρυφα έπεσαν τα έσοδα από το λάδι, σημαντικό μέρος του προβλήματος οφείλεται στη δακοκτονία
Το ΤΕΙ να μείνει στην Σητεία
ΤΕΙ Σητείας- παίζουμε με τη φωτιά
Ο υποψήφιος δήμαρχος Νίκος Κουρουπάκης συμμετείχε σε ημεριδα της περιφέρειας Κρήτης προκειμένου νά ενημερωθεί γιά τά νέα προγράμματα πού αφορούν τήν διαχείρηση τών απορριμάτων από τούς Δήμους
Πιο κοντά στην υλοποίηση των υδατοδρομίων -Τι θα γίνει στην Κρήτη
Δήμαρχος Σητείας: «Πέφτει στο κενό η ευκαιρία να ενισχυθεί ο Ν. Λασιθίου»
Πως ... γεμίζει το Φράγμα Αποσελέμη - Εντυπωσιακό βίντεο!
Σημαντική εξέλιξη για τους αγρότες του Λασιθίου, γίνεται πράξη το μεταφορικό ισοδύναμο για την Κρήτη
Ένοχος ερήμην ο 46χρονος που έκαψε με... οξύ 6 εργάτες στο Λασίθι
Το πόρισμα της επιτροπής του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων για την ανάπτυξη του ΤΕΙ Κρήτης
Σάλος στα Χανιά: Επιχείρηση έκανε… “προξενιά” σε ηλικιωμένους και τους έτρωγε λεφτά
Ζαρός, ένα πανέμορφο και γραφικό κεφαλοχώρι του Ηρακλείου (pics)
Θρήνος για τον χαμό της 6χρονης στην Κρήτη – Τι είπε ο συντετριμμένος πατέρας της
Θρήνος για τον χαμό της 6χρονης στην Κρήτη – Τι είπε ο συντετριμμένος πατέρας της
Σε κλοιό της αφρικανικής σκόνης και πάλι η Κρήτη - Ποια θα είναι η πιο δύσκολη μέρα;
Πλήθος προσκυνητών στον Αγιο Ισίδωρο (Video)
Τελικά, πόσους τουρίστες θέλουμε; Τα προβλήματα & οι λύσεις για την Κρήτη
Διπλώματα Οδήγησης: Απέχουν οι Εξεταστές, σε απόγνωση οι Εκπαιδευτές(βιντεο-φωτο)
Δεύτερος γύρος ερευνών για τα κοιτάσματα νότια της Κρήτης
Απίστευτες εικόνες! Πήρε παραμάζωμα τραπέζια και καρέκλες στα Χανιά (pics)
Απίστευτες εικόνες! Πήρε παραμάζωμα τραπέζια και καρέκλες στα Χανιά (pics)
Νέος αέρας ανανέωσης στην τοπική αυτοδιοίκηση της ΝΔ!
Φεβρουάριος 2019: Καλό Μήνα!
Αμπάς: O καταρράκτης που προκαλεί δέος! (βίντεο)
Μ. Χαιρέτης: Το σχέδιο της ΝΔ οδηγεί τον πρωτογενή τομέα σε μια κουλτούρα επιχειρηματικότητας
Στα βιβλιάρια οι αποζημιώσεις για τους αγρότες - Ποιοι δεν θα πάρουν χρήματα
Κώστας Μουντάκης -Ό,τι άγγιζε του ‘δινε νέα πνοή κι ας είχε πίσω του παράδοση αιώνων
Μαρτυρία σοκ: Από τη σχιζοφρένεια στη μαύρη μαγεία και τους εξορκισμούς (vid)
Γιατί πουλάμε φθηνά το κρητικό ελαιόλαδο
ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ... Καταλαμβάνουν Σχολεία για την Μακεδόνία...!!! 5 Σχολεία στα χέρια Ελλήνων Μαθητών...!
Χανιά: Αυτοθυσία ενός Λιμενικού – Έπεσε στα παγωμένα νερά για να σώσει έναν 71χρονο
Χανιά: Αυτοθυσία ενός Λιμενικού – Έπεσε στα παγωμένα νερά για να σώσει έναν 71χρονο