Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)


Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)

Του Γεωργίου Τσερεβελάκη, Φιλολόγου

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας


Το 960, ο Βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς, με την ιδιότητα του δομέστικου των Σχολών της Ανατολής, τέθηκε επικεφαλής της εκστρατείας για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς (Άραβες).

Κατέπλευσε στην Κρήτη με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις και στρατοπέδευσε κοντά στον Χάνδακα (το σημερινό Ηράκλειο). Ύστερα από εννέα μήνες δραματικής πολιορκίας, κατέλαβε τον Χάνδακα τον Μάρτιο του 961 και επανέφερε την Κρήτη στους κόλπους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Οι ιστορικές πηγές

Η εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά εναντίον των Αράβων, που είχαν καταλάβει την Κρήτη το 827/828 σύμφωνα με τις βυζαντινές και τις αραβικές πηγές, άρχισε το καλοκαίρι του 960. Μια ιστορική πηγή που κάνει αναφορά στα γεγονότα είναι ο ανώνυμος Συνεχιστής της Χρονογραφίας του Θεοφάνη, που αφηγείται τα τελευταία έτη της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ’ και τη βασιλεία του Ρωμανού Β’, μέχρι την εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά στην Κρήτη.

Μια άλλη πηγή για την εκστρατεία είναι η χρονογραφία του Ψευδοσυμεών, η οποία ουσιαστικά αποτελεί αντιγραφή της Συνέχειας του Θεοφάνη. Το περιεχόμενό της δεν έχει πρωτότυπη αξία.

Μία νέα πηγή που πρέπει να προστεθεί στο σώμα των βυζαντινών πηγών που αναφέρονται στην εκστρατεία, είναι η Ιστορία Σύντομος, του Μιχαήλ Ψελλού (βλ. W.J. Aerts, Michaelis Pselli: Historia Syntomos, στη σειρά Corpus Fontium Historiae Byzantinae (CFHB), series Berolinensis, τ. 30, 1990). Στο συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται από τον Ψελλό ότι ο Φωκάς συγκρότησε προσωπικό στρατό, τον οποίον εκγύμνασε με μεγάλη φροντίδα.

Ως πηγή, η Ιστορία του Λέοντα του Διακόνου (εκδότης: C.B. Hase, Leonis Diaconi: Historiae, libri decim, στη σειρά Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae (CSHB) pars XI, Βόννη 1828), θεωρείται μία από τις πληρέστερες για τα γεγονότα της εκστρατείας στην Κρήτη.

Μία ακόμη πολύτιμη πηγή για αυτά τα γεγονότα είναι η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη (εκδότες: W. Brunet de Presle και I. Bekker, στη σειρά, CSHB, 1853), ο οποίος εντάσσει στο κείμενό του, ως παρέκβαση, τα γεγονότα σχετικά με τον Νικηφόρο Φωκά και την εκστρατεία του στην Κρήτη.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει το έργο του Θεοδοσίου του Διακόνου με τίτλο Άλωσις της Κρήτης, ένα ποίημα που περιγράφει με εξαιρετικές λεπτομέρειες την πολιορκία του Χάνδακα από τον Νικηφόρο Φωκά.

Αξιόλογες είναι και οι αραβικές πηγές που διαλαμβάνουν τα γεγονότα της εκστρατείας. Κυρίως πρόκειται για τους συγγραφείς Yahia, Yaqut και Nuwairi.

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η πολιορκία και η άλωση του Χάνδακα το 961

Μετά από μια σειρά αποτυχιών κατά την προσπάθεια για την ανακατάληψη της Κρήτης, η κεντρική αυτοκρατορική εξουσία επιδόθηκε στην οργάνωση μιας ακόμη εκστρατείας, την οποία ανέλαβε ο παρακοιμώμενος Ιωσήφ Βρίγγας, επί της βασιλείας του Ρωμανού Β’ (959-963). Η αρχηγία της επιχείρησης δόθηκε στον Νικηφόρο Φωκά ο οποίος είχε δοκιμασθεί με επιτυχία στα πεδία των μαχών κατά των Αράβων, στη Μικρά Ασία. Το συνολικό στράτευμα που συγκροτήθηκε, αποτελείτο από 200 έως 250 πλοία και συνολικά 70.000 άνδρες, από τους οποίους 5.000 ήταν ιππείς.

Τον Ιούνιο του 960, ο Νικηφόρος διέταξε τον στόλο του να αποπλεύσει από τα Φύγελα της Μικράς Ασίας, όπου βρισκόταν, με κατεύθυνση την Κρήτη. Αποβιβάσθηκε ανενόχλητος στην παραλία του Αλμυρού, κοντά στον Χάνδακα, χωρίς να συναφθεί καμία μάχη με τους Άραβες. Οι τελευταίοι είναι βέβαιο ότι προσπάθησαν με κάποιο τρόπο να παρεμποδίσουν την απόβαση, αλλά επειδή απέτυχαν, κλείστηκαν στα τείχη του Χάνδακα. Εν συνεχεία, ο Νικηφόρος, αφού επόπτευσε τον χώρο και τη γεωγραφία της περιοχής, διέταξε να ξεκινήσει η οργάνωση ενός δεύτερου στρατοπέδου εγγύτερα στον Χάνδακα. Στο μεταξύ, γύμναζε το ιππικό του στο στρατόπεδο που είχε οργανώσει στην παραλία του Αλμυρού.

Το επόμενο βήμα ήταν η προετοιμασία της επίθεσης κατά της πόλης, ώστε να αρχίσει η πολιορκία της τον Ιούλιο ή Αύγουστο του 960. Μία φάλαγγα 50.000 στρατιωτών προσπάθησε να αρχίσει την πολιορκία αλλά αποκρούσθηκε. Τότε ο Νικηφόρος προσπάθησε να κάμψει το ηθικό των υπερασπιστών με ορισμένα τεχνάσματα που είχαν ψυχολογικό αντίκτυπο. Μετά από κάποιες αψιμαχίες, οι Βυζαντινοί άρχισαν να πολιορκούν την πόλη ασφυκτικότερα αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Από την πλευρά τους, οι Άραβες προσπαθούσαν να αναδιοργανωθούν και να επιφέρουν ένα καίριο πλήγμα στον εχθρό. Ο αμηράς της Κρήτης Abd el Aziz ben Umar ben Shu’ aib el Kotorbi, ή Κουρούπας, όπως ονομάζεται στις βυζαντινές πηγές, άρχισε να προσεταιρίζεται τοπικούς Άραβες άρχοντες του νησιού για να τον βοηθήσουν. Έγιναν κάποιες απεγνωσμένες επιθέσεις από τους υπερασπιστές αλλά όλες κατέληξαν σε ήττα. Μετά από αυτά τα συμβάντα, η πολιορκία έγινε στενότερη.

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Τα γεγονότα αυτά εκτυλίχθηκαν στις αρχές του χειμώνα του 960-961, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα βαρύς και δριμύτατος. Ο βυζαντινός στρατός χειμαζόταν από τις κακουχίες. Παράλληλα, οι Άραβες από το εσωτερικό του νησιού συγκρότησαν μια ενιαία δύναμη και επιτέθηκαν στους Βυζαντινούς αλλά και αυτή η ενέργεια κατέληξε σε ήττα των Αράβων.

Τελικά, η άλωση του Χάνδακα επιτεύχθηκε με τη βοήθεια ενός κλιμακίου υπονομευτών των τειχών. Οι επιτιθέμενοι εισέβαλαν στην πόλη και επακολούθησε τρομερή σφαγή. Ο Θεοδόσιος Διάκονος (Ε’, στ. 1009-1025) αναφέρει ότι η σφαγή επεκτάθηκε σε όλο τον άμαχο πληθυσμό, χωρίς διακρίσεις.

Γενικά, η ανάκτηση της Κρήτης από το Βυζάντιο, αποτέλεσμα της στρατηγικής ιδιοφυίας, της πολύτιμης εμπειρίας και του υψηλού επαγγελματισμού του Νικηφόρου Φωκά, προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στον αραβικό κόσμο. Στην Αίγυπτο ξέσπασαν ταραχές κατά των Χριστιανών και πολλοί ναοί καταστράφηκαν. Η πτώση του αραβικού εμιράτου της Κρήτης αποτέλεσε ένα αποφασιστικό πλήγμα κατά της αραβικής κυριαρχίας στην κεντρική Μεσόγειο και, σε συνδυασμό με την κατάληψη της Κύπρου το 965, συνετέλεσε στην εδραίωση της κυριαρχίας των Βυζαντινών κατά θάλασσα, στον τερματισμό των ανελέητων αραβικών επιδρομών στο Αιγαίο και στη γενικότερη μεταβολή της ισορροπίας δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο υπέρ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.


historical-quest.com

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Δύο εκπληκτικά βίντεο για το Μινωικό πολιτισμό που έδειξε μόνο το BBC (ΒΙΝΤΕΟ)
Καίγεται το Πολεμικό Μουσείο στα Χανιά
Υπό έλεγχο οι φωτιές στην Κρήτη
Στις φλόγες και πάλι η Κρήτη
Όπου και να πας πάλι στην Κρήτη θα γυρνάς
Επεκτείνεται το δίκτυο φυσικού αερίου και στην Κρήτη
Η «ημέρα του τρόμου» – Ο μεγάλος σεισμός -πάνω από 8 Ρίχτερ- στην Κρήτη το 365μ.Χ.
Σείεται η γη όταν Πόντιοι και Κρητικοί χορεύουν αντικριστά!
Η δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη για το ΒΟΑΚ από τη Σητεία
Επίσκεψη Προέδρου της ΝΔ κ. Κυριάκου Μητσοτάκη στη Σητεία (Video)
Όταν έπεσε ο μεγάλος Μακεδονομάχος Νικολούδης...
Στην Σητεία ο Κυριάκος Μητσοτάκης
Υδρογονάνθρακες: Κρήτη ίσον Καλιφόρνια Μεσογείου!
Επιτραπέζιο σταφύλι: Στο «0,80» ευρώ το κιλό - Ιδιώτες εξαγωγείς “παίζουν μπάλα” μόνοι τους
Σημείο «κλειδί» η Κρήτη για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
Εκκαθαρίζουν το μητρώο για δικαιούχους αγροτικού τιμολογίου
Νέα μεγάλη φωτιά στην Κρήτη
Ξεκινά από τη Σητεία την περιοδεία ο Κυρ. Μητσοτάκης
Ζωγραφισμένα χωριά | Η γυναίκα που «μεταμορφώνει» ερειπωμένα κτίρια της Κρήτης
Στο… κόκκινο ο υδράργυρος: Που θα «χτυπήσει» 40άρια;
Η Κρήτη στα 5 καλύτερα νησιά για καλοκαιρινές διακοπές
Ο εκπαιδευτικός που μας "σύστησε" με 600 επίγειους παραδείσους στην Κρήτη !
Σεισμός με επίκεντρο στο Μακρύ Γιαλό
Ολοκληρώνεται η υποβολή ορίων των ΟΤΑ στους δασικούς χάρτες. Καθυστερήσεις στους δήμους του Λασιθίου
Την Δευτέρα 16 Ιουλίου η διανομή κρέατος
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΜΕ 60.000€ Η ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΧΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ
Στη 2η θέση η Κρήτη σε ξενοδοχεία-καταλύματα μπροστά στην παραλία
Ένα γιγάντιο μανιτάρι πρωτοφανές για την Κρήτη
Καρκίνος και διαβήτης «θερίζουν» στην Κρήτη
Δυναμικό συλλαλητήριο συνταξιούχων στο Λασίθι
2,5 εκ. ευρώ από το ΕΣΠΑ «Κρήτη 2014-2020» για τον εκσυγχρονισμό του ψηφιακού εξοπλισμού των σχολικών μονάδων του νησιού
Είμαστε έτοιμοι να υπερασπιστούμε την Μακεδονία μας ΜΕ ΚΑΘΕ ΤΡΟΠΟ
Το ελαιόλαδο & οι προοπτικές του κρητικού χρυσού στη συνεδρίαση του ΣΕΔΗΚ
Telegraph: Που κρύβεται το μυστικό της Κρήτης!
Ετοιμάζουν ξεσηκωμό οι αγρότες των μπλόκων - Ζητούν επειγόντως απαντήσεις
Τζιτζίκια - Ο ύπουλος εχθρός για τα αμπέλια της Κρήτης
Υπουργείο Προστασίας του... δάκου της ελιάς!
Στα 3,10 η τιμή του ελαιολάδου στo Ηράκλειο - Αποθηκευμένο το λάδι στη Σητεία
Πως θα αποφύγουμε τα «εγκλήματα» στο ελαιόλαδο της Κρήτης;
Νερό: το άλφα και το ωμέγα στον καύσωνα για τις καλλιέργειες
Ξερόκαμπος: Το άγνωστο διαμάντι της Κρήτης με τα κρυστάλλινα νερά [ΦΩΤΟ]
ΣΗΚΩΝΕΤΑΙ Η ΛΕΒΕΝΤΟΓΕΝΝΑ... «Η Κρήτη παίρνει τ' άρματα, ως γράφει η Ιστορία... Ηπειρος Κύπρος και Νησιά, Θράκη, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ...»
Τι τρώμε; Κατσαρίδες, πριονίδι ξύλου, υγρό από πρωκτικό αδένα
Διαδηλώνουν στην Κρήτη κατά της συμφωνίας των Πρεσπών
Ενημερωτικό σχετικά με την εγκύκλιο προγραμματισμού ενεργειών για ομαλή έναρξη του Υπουργείου Παιδείας
Αίτημα να μην προχωρήσει η επένδυση του υβριδικού σταθμού
ΤΗΝ ΝΈΑ ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ 2019-2020 ΘΑ ΈΧΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΕΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΩΝ Τ.Κ. ΛΙΘΙΝΩΝ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΟΥ ΣΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΠΟΠ ΣΗΤΕΙΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ
«Καίνε» οι θερμοκρασίες και οι... τιμές καυσίμων
«Τσίμπησε» και πάλι η τιμή του ελαιολάδου
ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΝ ΚΑΤΑΔΥΣΕΩΝ Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
«Πλώρη» για… Κρήτη βάζουν Αμερικανοί και Γάλλοι για τα κοιτάσματα
Συναγερμός από νέα φωτιά στην Κρήτη
Αυτοί είναι οι μεγάλοι κίνδυνοι για τους αγρότες
Μετρήσεις κυκλοφοριακού φόρτου στο ΒΟΑΚ
Αυστηρή προειδοποίηση: Να μπει «φρένο» στα... εργολαβικά τερτίπια
Θεατρικές παραστάσεις για την Γ΄ Ηλικία
Στην Κρήτη το προεδρείο του ΟΠΕΚΕΠΕ
Οι Λασιθιώτικοι ανεμόμυλοι έσωσαν ζωές σε όλο τον κόσμο!
Ο υπουργός Σπίρτζης και η ... κοσμογονία στην Κρήτη! (Video)
Τελευταία εξέλιξη στη δολοφονία του κτηνοτρόφου στην Κρήτη
Από την δροσιά στον... καύσωνα του Ιούλη
Με GPS και... drones η φετινή μάχη κατά των κουνουπιών στην Κρήτη!
Αυγενάκης: «Ανάγκη ενίσχυσης του προγράμματος δακοκτονίας στην Κρήτη»
Αγωνία τέλος με τις βαθμολογίες των Πανελλαδικών
Απαραίτητα τα οδικά έργα στη Σητεία
Επιστολή Ι. Πλακιωτάκη για τον ΒΟΑΚ
Γνωρίστε τους μαγευτικούς καταρράκτες της Κρήτης
Παρέμβαση Μανόλη Θραψανιώτη στο Δημοτικό Συμβούλιο Σητείας για τον ΒΟΑΚ
Εκτός η Κρήτη από την επιδότηση μετακινήσεων και μεταφορών
Άσκηση Μείζονος Ατυχήματος στο Ναύσταθμο Κρήτης
Μαθαίνοντας για τις υπηρεσίες των οικοσυστημάτων στις περιοχές του Δικτύου NATURA 2000 στην Κρήτη
Καταγγέλλουν ψεκασμούς «πασαλείμματα» για το δάκο
ΒΟΑΚ από Κίσσαμο ως Σητεία, χωρίς διόδια
«Μαθηματικές ΑποΔράσεις» – 1ο Θερινό Σχολείο Μαθηματικών Κρήτης
Συμπολίτης μας χρειάζεται βοήθεια
Αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον για την Κρήτη
Οι πρώτες τιμές στο επιτραπέζιο σταφύλι
«Σπάει» όλα τα ρεκόρ στον τουρισμό η Κρήτη
Ιστορική έρευνα ανατρέπει τα δεδομένα: Η Κνωσός άκμασε και μετά την καταστροφή
Στη φυλακή οι «4» για τη χασισοφυτεία… μαμούθ και τα 22 κιλά κάνναβης
ΒΟΑΚ: ΑΡΓΗΣΑΜΕ ΠΟΛΥ!
TUI: Κορυφαίος τουριστικός προορισμός διεθνώς η Κρήτη
Μέτρα για να θωρακιστεί η Κρήτη από την Xylella
ΜΕΓΑΛΟΣ Ξεσηκωμός για τις κάμερες στα σχολεία
Οι μαλάκες -και ο υπουργός Σπίρτζης
«Η ΝΔ προκαλεί συζήτηση στη Βουλή με τον Υπουργό κ. Σπίρτζη για τον ΒΟΑΚ»
ΣΥΡΙΖΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ: Ξεκινά ο ΒΟΑΚ, με συνολικό σχεδιασμό και χωρίς διόδια για τους κατοίκους.