Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)


Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)

Του Γεωργίου Τσερεβελάκη, Φιλολόγου

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας


Το 960, ο Βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς, με την ιδιότητα του δομέστικου των Σχολών της Ανατολής, τέθηκε επικεφαλής της εκστρατείας για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς (Άραβες).

Κατέπλευσε στην Κρήτη με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις και στρατοπέδευσε κοντά στον Χάνδακα (το σημερινό Ηράκλειο). Ύστερα από εννέα μήνες δραματικής πολιορκίας, κατέλαβε τον Χάνδακα τον Μάρτιο του 961 και επανέφερε την Κρήτη στους κόλπους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Οι ιστορικές πηγές

Η εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά εναντίον των Αράβων, που είχαν καταλάβει την Κρήτη το 827/828 σύμφωνα με τις βυζαντινές και τις αραβικές πηγές, άρχισε το καλοκαίρι του 960. Μια ιστορική πηγή που κάνει αναφορά στα γεγονότα είναι ο ανώνυμος Συνεχιστής της Χρονογραφίας του Θεοφάνη, που αφηγείται τα τελευταία έτη της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ’ και τη βασιλεία του Ρωμανού Β’, μέχρι την εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά στην Κρήτη.

Μια άλλη πηγή για την εκστρατεία είναι η χρονογραφία του Ψευδοσυμεών, η οποία ουσιαστικά αποτελεί αντιγραφή της Συνέχειας του Θεοφάνη. Το περιεχόμενό της δεν έχει πρωτότυπη αξία.

Μία νέα πηγή που πρέπει να προστεθεί στο σώμα των βυζαντινών πηγών που αναφέρονται στην εκστρατεία, είναι η Ιστορία Σύντομος, του Μιχαήλ Ψελλού (βλ. W.J. Aerts, Michaelis Pselli: Historia Syntomos, στη σειρά Corpus Fontium Historiae Byzantinae (CFHB), series Berolinensis, τ. 30, 1990). Στο συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται από τον Ψελλό ότι ο Φωκάς συγκρότησε προσωπικό στρατό, τον οποίον εκγύμνασε με μεγάλη φροντίδα.

Ως πηγή, η Ιστορία του Λέοντα του Διακόνου (εκδότης: C.B. Hase, Leonis Diaconi: Historiae, libri decim, στη σειρά Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae (CSHB) pars XI, Βόννη 1828), θεωρείται μία από τις πληρέστερες για τα γεγονότα της εκστρατείας στην Κρήτη.

Μία ακόμη πολύτιμη πηγή για αυτά τα γεγονότα είναι η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη (εκδότες: W. Brunet de Presle και I. Bekker, στη σειρά, CSHB, 1853), ο οποίος εντάσσει στο κείμενό του, ως παρέκβαση, τα γεγονότα σχετικά με τον Νικηφόρο Φωκά και την εκστρατεία του στην Κρήτη.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει το έργο του Θεοδοσίου του Διακόνου με τίτλο Άλωσις της Κρήτης, ένα ποίημα που περιγράφει με εξαιρετικές λεπτομέρειες την πολιορκία του Χάνδακα από τον Νικηφόρο Φωκά.

Αξιόλογες είναι και οι αραβικές πηγές που διαλαμβάνουν τα γεγονότα της εκστρατείας. Κυρίως πρόκειται για τους συγγραφείς Yahia, Yaqut και Nuwairi.

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η πολιορκία και η άλωση του Χάνδακα το 961

Μετά από μια σειρά αποτυχιών κατά την προσπάθεια για την ανακατάληψη της Κρήτης, η κεντρική αυτοκρατορική εξουσία επιδόθηκε στην οργάνωση μιας ακόμη εκστρατείας, την οποία ανέλαβε ο παρακοιμώμενος Ιωσήφ Βρίγγας, επί της βασιλείας του Ρωμανού Β’ (959-963). Η αρχηγία της επιχείρησης δόθηκε στον Νικηφόρο Φωκά ο οποίος είχε δοκιμασθεί με επιτυχία στα πεδία των μαχών κατά των Αράβων, στη Μικρά Ασία. Το συνολικό στράτευμα που συγκροτήθηκε, αποτελείτο από 200 έως 250 πλοία και συνολικά 70.000 άνδρες, από τους οποίους 5.000 ήταν ιππείς.

Τον Ιούνιο του 960, ο Νικηφόρος διέταξε τον στόλο του να αποπλεύσει από τα Φύγελα της Μικράς Ασίας, όπου βρισκόταν, με κατεύθυνση την Κρήτη. Αποβιβάσθηκε ανενόχλητος στην παραλία του Αλμυρού, κοντά στον Χάνδακα, χωρίς να συναφθεί καμία μάχη με τους Άραβες. Οι τελευταίοι είναι βέβαιο ότι προσπάθησαν με κάποιο τρόπο να παρεμποδίσουν την απόβαση, αλλά επειδή απέτυχαν, κλείστηκαν στα τείχη του Χάνδακα. Εν συνεχεία, ο Νικηφόρος, αφού επόπτευσε τον χώρο και τη γεωγραφία της περιοχής, διέταξε να ξεκινήσει η οργάνωση ενός δεύτερου στρατοπέδου εγγύτερα στον Χάνδακα. Στο μεταξύ, γύμναζε το ιππικό του στο στρατόπεδο που είχε οργανώσει στην παραλία του Αλμυρού.

Το επόμενο βήμα ήταν η προετοιμασία της επίθεσης κατά της πόλης, ώστε να αρχίσει η πολιορκία της τον Ιούλιο ή Αύγουστο του 960. Μία φάλαγγα 50.000 στρατιωτών προσπάθησε να αρχίσει την πολιορκία αλλά αποκρούσθηκε. Τότε ο Νικηφόρος προσπάθησε να κάμψει το ηθικό των υπερασπιστών με ορισμένα τεχνάσματα που είχαν ψυχολογικό αντίκτυπο. Μετά από κάποιες αψιμαχίες, οι Βυζαντινοί άρχισαν να πολιορκούν την πόλη ασφυκτικότερα αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Από την πλευρά τους, οι Άραβες προσπαθούσαν να αναδιοργανωθούν και να επιφέρουν ένα καίριο πλήγμα στον εχθρό. Ο αμηράς της Κρήτης Abd el Aziz ben Umar ben Shu’ aib el Kotorbi, ή Κουρούπας, όπως ονομάζεται στις βυζαντινές πηγές, άρχισε να προσεταιρίζεται τοπικούς Άραβες άρχοντες του νησιού για να τον βοηθήσουν. Έγιναν κάποιες απεγνωσμένες επιθέσεις από τους υπερασπιστές αλλά όλες κατέληξαν σε ήττα. Μετά από αυτά τα συμβάντα, η πολιορκία έγινε στενότερη.

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Τα γεγονότα αυτά εκτυλίχθηκαν στις αρχές του χειμώνα του 960-961, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα βαρύς και δριμύτατος. Ο βυζαντινός στρατός χειμαζόταν από τις κακουχίες. Παράλληλα, οι Άραβες από το εσωτερικό του νησιού συγκρότησαν μια ενιαία δύναμη και επιτέθηκαν στους Βυζαντινούς αλλά και αυτή η ενέργεια κατέληξε σε ήττα των Αράβων.

Τελικά, η άλωση του Χάνδακα επιτεύχθηκε με τη βοήθεια ενός κλιμακίου υπονομευτών των τειχών. Οι επιτιθέμενοι εισέβαλαν στην πόλη και επακολούθησε τρομερή σφαγή. Ο Θεοδόσιος Διάκονος (Ε’, στ. 1009-1025) αναφέρει ότι η σφαγή επεκτάθηκε σε όλο τον άμαχο πληθυσμό, χωρίς διακρίσεις.

Γενικά, η ανάκτηση της Κρήτης από το Βυζάντιο, αποτέλεσμα της στρατηγικής ιδιοφυίας, της πολύτιμης εμπειρίας και του υψηλού επαγγελματισμού του Νικηφόρου Φωκά, προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στον αραβικό κόσμο. Στην Αίγυπτο ξέσπασαν ταραχές κατά των Χριστιανών και πολλοί ναοί καταστράφηκαν. Η πτώση του αραβικού εμιράτου της Κρήτης αποτέλεσε ένα αποφασιστικό πλήγμα κατά της αραβικής κυριαρχίας στην κεντρική Μεσόγειο και, σε συνδυασμό με την κατάληψη της Κύπρου το 965, συνετέλεσε στην εδραίωση της κυριαρχίας των Βυζαντινών κατά θάλασσα, στον τερματισμό των ανελέητων αραβικών επιδρομών στο Αιγαίο και στη γενικότερη μεταβολή της ισορροπίας δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο υπέρ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.


historical-quest.com

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Προσλήψεις στην Κρήτη: Εγκρίθηκε το Πρόγραμμα Δακοκτονίας 2019
Αλλαγή δρομολογίων του Πρέβελης λόγω κακοκαιρίας
Οι χοχλιοί της Κρήτης
Επιδείνωση καιρού
Συνεχίζεται η «κοκορομαχία» για το καλώδιο της Κρήτης
Πρωτιά της Κρήτης στα ύψη βροχής - Πού έβρεξε περισσότερο
Ο καταξιωμένος δεξιοτέχνης λυράρης Κωστής Παπουτσάκης στην Σητεία (video)
Πρεμιέρα για τη χειμερινή εκπτωτική περίοδο - Τι πρέπει να προσέξουν οι καταναλωτές
Επιδείνωση του καιρού - Στα 600 μέτρα χιόνια στην Κρήτη
Είσαι γεννημένος το 2001; Για πέρασε από την Στρατολογία
Σεισμός 4,2 Ρίχτερ στην Κρήτη
4,6 Ρίχτερ νοτιοανατολικά της Ιεράπετρας
Τα δίκτυα φυσικού αερίου δε θα έρθουν στην Κρήτη
Παραμένουν δεμένα τα πλοία στα λιμάνια της Κρήτης
Αλλαγή δρομολογίων πλοίου Πρέβελης
Έρχεται το νέο κύμα κακοκαιρίας «Υπατία» από την Τετάρτη
Το ΤΕΙ Κρήτης γίνεται Πανεπιστήμιο
Κατάρτιση συνδυασμών εκλογής δημάρχου και δημοτικών συμβούλων
«Φεύγει» ο χιονιάς - Αλλάζει ο καιρός στην Κρήτη
Φρικτό τροχαίο δυστύχημα στην Ιεράπετρα με νεκρό και τραυματίες (pic)
Ηράκλειο - Ένωση Ιδιωτικών Υπαλλήλων: «Κανένας "ντελιβεράς" στο δρόμο με κακοκαιρία»
Το έστρωσε στο Οροπέδιο Λασιθίου με 30 πόντους χιόνι - Ολονύκτια κινητοποίηση (Video)
Επιδοτήσεις: Στο ειδικό καθεστώς οι αγρότες με ποσό κάτω των 5.000 €
Χωρίς το Λασίθι ο ΣΥΡΙΖΑ δημοσιοποίησε τους πρώτους υποψηφίους Δημάρχους
"Η ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣ" στην Σητεία
Κακοκαιρία: Πότε και που θα χτυπήσει την Κρήτη με χιόνια σε χαμηλό υψόμετρο
Κοπή πίτας στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου
Προσοχή στα αιγοπρόβατα λόγω κακοκαιρίας
Για Σητεία πετούσαν... στο Ηράκλειο προσγειώθηκαν!
Όχι άλλες μπαλοθιές - Το «έθιμο»που σκοτώνει στην Κρήτη
Τροποποιήσεις στα δρομολόγια του Πρέβελης
Συνεδρίαση της διευρυμένης Νομαρχιακής Συνέλευσης της ΝΟΔΕ Λασιθίου, παρουσία του υποψήφιου Περιφερειάρχη Κρήτης
Το χειμερινό ωράριο λειτουργίας των αρχαιολογικών χώρων στο νομό Λασιθίου
Η Κρήτη ξεδίψασε με το νερό που έπεσε
«Πληγή» για την Κρήτη οι μπαλωθιές και οι «αδέσποτες» σφαίρες
Αλλαγή δρομολογίων του "Πρέβελης" λόγω κακών καιρικών συνθηκών
Κακοκαιρία: Καταιγίδες και πολλά μποφόρ στην Κρήτη
Κρήτη - Ολόκληρο τμήμα από βουνό έπεσε στον ΒΟΑΚ
Κοριτσάκια τα πρώτα μωρά για το 2019 στην Κρήτη
Ηράκλειο: Πήγαινε στο αυτοκίνητό του και σφηνώθηκε σφαίρα στον ώμο του
Κρήτη: Ψάρι καταβροχθίζει μέταλλο – Σε απόγνωση οι ψαράδες (vid)
Κλείνει μια κακή χρονιά για το λάδι της Κρήτης
Στα δόντια του λαγοκέφαλου – Βίντεο με το ψάρι να καταβροχθίζει μέταλλο
Ανομίας συνέχεια: Έκοψαν τις ελιές, πήραν και τα ξύλα!
Έκτακτο Δελτίο Επιδείνωσης Καιρού
2018: Η χρονιά της ξηρασίας - Σε απόγνωση οι Κρητικοί παραγωγοί
Ποδαρικό με βροχές, χιόνια στα ορεινά και βοριάδες θα κάνει στην Κρήτη το 2019!
Και δήμοι της Κρήτης στη λίστα όσων χρηματοδοτούνται για τα αδέσποτα ζώα
Από το «Ξα μου» στο ... όφου!
Εξισωτική αποζημίωση: Από 10 Ιανουαρίου ξεκινούν οι ενστάσεις
Οι αμαζόνες της Κρήτης που ρίχτηκαν στον αγώνα των Κρητών και πάλεψαν για την απελευθέρωση
Κρήτη - Του έκοψαν πάνω από 100 ρίζες ελιές - Εικόνες που προκαλούν θλίψη!
Καταγγελία: Φορτώνουν στο δάκο όλες τις καταστροφές στις ελιές
Δίχως τέλος οι τραγωδίες: Έδωσε τέλος στη ζωή του πριν λίγο ανήμερα των Χριστουγέννων
Νέο φρικτό τροχαίο στην Κρήτη: Ένας στην εντατική και άλλοι τρεις τραυματίες μετά από εγκλωβισμό
Ψάχνουν την επιδότηση για τον θρυμματιστή λιόκλαδων
Παραδίδεται το έργο Γούρνες - Χερσόνησος
Ζερβάκης Γιώργος: Ερώτηση προς τον Κο Περιφερειάρχη Κρήτης για την αποκατάσταση των πληγεισών περιοχών στο Γούδουρα.
Ο Κήπος των αληθινών ευχών στη Σητεία κάνει τη μεγαλύτερη του ευχή. »Να γίνει καλά ο Γιώργος και να γυρίσει στην οικογένεια του»
Οι ΔΟΥ στις 2,3 και 4 Ιανουαρίου δεν θα πραγματοποιήσουν συναλλαγές με το κοινό
Επιδοτήσεις: Τι ισχύει με το ακατάσχετο;
Ευχές από το Τμήμα Αιμοδοσίας ΠΑΓΝΗ
Αλ. Μαρκογιαννάκης: Γιατί εξαιρείται η Κρήτη από το μεταφορικό ισοδύναμο
Μόνο στην Κρήτη: Άγιος Βασίλης σε αγροτικό 4×4 «ντυμένο» με Χριστουγεννιάτικα λαμπιόνια!
Απίστευτο! Εργοδότης πήγε στο σπίτι εργαζόμενης και πήρε πίσω το «δώρο»
Μπαίνουν οι επιδοτήσεις με... ακατάσχετο για τους αγρότες
Ύστατη προσπάθεια στην Κρήτη για τον καθορισμό του φορέα διαχείρισης στερεών αποβλήτων
Μανούσος Κούνδουρος -Εμπνευστής της ιδέας της πλήρους αυτονόμησης της Κρήτης
Κοιτάσματα-«μαμούθ» στην Κρήτη: «200 δισ. ευρώ η αξία» – «Μυρίζονται» χρήμα & θέλουν να βάλουν χέρι οι Τούρκοι – Ηχητικό
Αναβλήθηκε η δίκη των «4» για τον μινωικό κούρο αξίας... 1,3 εκατ. ευρώ
Σοβαρή υποβάθμιση της ποιότητας του ελαιολάδου
Κρήτη: «Φρενάρει» ο τουρισμός για το 2019 μετά τα απανωτά ρεκόρ
Παραλίγο τραγωδία στη Κρήτη: Βράχια προκάλεσαν τροχαίο 2 αυτοκινήτων (pics)
Ηλ. Κονοφάγος: Η στόχευση της Τουρκίας με τους χάρτες «ιδιοκτησίας» των ¾ της Κρήτης
Τα αγριόχορτα της Κρήτης και η διατροφική τους αξία
Συνέχεια στο «πόκερ» γύρω από το καλώδιο
4 στο εδώλιο για την αρχαιοκαπηλία του αμύθητης αξίας μινωικού κούρου
Ευθύμιος Καούδης -Ένας Κρητίκαρος Μακεδονομάχος
Οι υποψήφιοι βουλευτές του Κινήματος Αλλαγής στο νομό Λασιθίου
Πώς βγήκε η φράση «Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου;» Τι σχέση έχει με την Ενετοκρατία στην Κρήτη
Διακοπή στη δίκη για την αρχαιοκαπηλία του μινωικού κούρου αξίας 1,3 εκατ. ευρώ
Ενημερωτική εκδήλωση παρουσίασης του έργου «ΓΕΩΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΩΤΙΚΑ ΓΕΩΠΑΡΚΑ – GEOTOURISM IN INSULAR GEOPARKS».
Λαδοκουραμπιέδες -Νηστίσιμοι κρητικοί κουραμπιέδες!
Το κρυφό σημείο του πλοίου που έκρυβε τόνους χασίς
«Τρέχουν» και οι δύο για το μεγάλο καλώδιο Κρήτης – Αττικής
Δεν έχουν τελειωμό: Νέα καταγγελία βιασμού 13χρονης συγκλονίζει τα Χανιά
Αυτοί οι Δήμοι της Κρήτης θα έχουν δωρεάν wi-fi - Ηχηρές… απουσίες