Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)


Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)

Του Γεωργίου Τσερεβελάκη, Φιλολόγου

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας


Το 960, ο Βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς, με την ιδιότητα του δομέστικου των Σχολών της Ανατολής, τέθηκε επικεφαλής της εκστρατείας για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς (Άραβες).

Κατέπλευσε στην Κρήτη με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις και στρατοπέδευσε κοντά στον Χάνδακα (το σημερινό Ηράκλειο). Ύστερα από εννέα μήνες δραματικής πολιορκίας, κατέλαβε τον Χάνδακα τον Μάρτιο του 961 και επανέφερε την Κρήτη στους κόλπους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Οι ιστορικές πηγές

Η εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά εναντίον των Αράβων, που είχαν καταλάβει την Κρήτη το 827/828 σύμφωνα με τις βυζαντινές και τις αραβικές πηγές, άρχισε το καλοκαίρι του 960. Μια ιστορική πηγή που κάνει αναφορά στα γεγονότα είναι ο ανώνυμος Συνεχιστής της Χρονογραφίας του Θεοφάνη, που αφηγείται τα τελευταία έτη της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ’ και τη βασιλεία του Ρωμανού Β’, μέχρι την εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά στην Κρήτη.

Μια άλλη πηγή για την εκστρατεία είναι η χρονογραφία του Ψευδοσυμεών, η οποία ουσιαστικά αποτελεί αντιγραφή της Συνέχειας του Θεοφάνη. Το περιεχόμενό της δεν έχει πρωτότυπη αξία.

Μία νέα πηγή που πρέπει να προστεθεί στο σώμα των βυζαντινών πηγών που αναφέρονται στην εκστρατεία, είναι η Ιστορία Σύντομος, του Μιχαήλ Ψελλού (βλ. W.J. Aerts, Michaelis Pselli: Historia Syntomos, στη σειρά Corpus Fontium Historiae Byzantinae (CFHB), series Berolinensis, τ. 30, 1990). Στο συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται από τον Ψελλό ότι ο Φωκάς συγκρότησε προσωπικό στρατό, τον οποίον εκγύμνασε με μεγάλη φροντίδα.

Ως πηγή, η Ιστορία του Λέοντα του Διακόνου (εκδότης: C.B. Hase, Leonis Diaconi: Historiae, libri decim, στη σειρά Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae (CSHB) pars XI, Βόννη 1828), θεωρείται μία από τις πληρέστερες για τα γεγονότα της εκστρατείας στην Κρήτη.

Μία ακόμη πολύτιμη πηγή για αυτά τα γεγονότα είναι η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη (εκδότες: W. Brunet de Presle και I. Bekker, στη σειρά, CSHB, 1853), ο οποίος εντάσσει στο κείμενό του, ως παρέκβαση, τα γεγονότα σχετικά με τον Νικηφόρο Φωκά και την εκστρατεία του στην Κρήτη.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει το έργο του Θεοδοσίου του Διακόνου με τίτλο Άλωσις της Κρήτης, ένα ποίημα που περιγράφει με εξαιρετικές λεπτομέρειες την πολιορκία του Χάνδακα από τον Νικηφόρο Φωκά.

Αξιόλογες είναι και οι αραβικές πηγές που διαλαμβάνουν τα γεγονότα της εκστρατείας. Κυρίως πρόκειται για τους συγγραφείς Yahia, Yaqut και Nuwairi.

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η πολιορκία και η άλωση του Χάνδακα το 961

Μετά από μια σειρά αποτυχιών κατά την προσπάθεια για την ανακατάληψη της Κρήτης, η κεντρική αυτοκρατορική εξουσία επιδόθηκε στην οργάνωση μιας ακόμη εκστρατείας, την οποία ανέλαβε ο παρακοιμώμενος Ιωσήφ Βρίγγας, επί της βασιλείας του Ρωμανού Β’ (959-963). Η αρχηγία της επιχείρησης δόθηκε στον Νικηφόρο Φωκά ο οποίος είχε δοκιμασθεί με επιτυχία στα πεδία των μαχών κατά των Αράβων, στη Μικρά Ασία. Το συνολικό στράτευμα που συγκροτήθηκε, αποτελείτο από 200 έως 250 πλοία και συνολικά 70.000 άνδρες, από τους οποίους 5.000 ήταν ιππείς.

Τον Ιούνιο του 960, ο Νικηφόρος διέταξε τον στόλο του να αποπλεύσει από τα Φύγελα της Μικράς Ασίας, όπου βρισκόταν, με κατεύθυνση την Κρήτη. Αποβιβάσθηκε ανενόχλητος στην παραλία του Αλμυρού, κοντά στον Χάνδακα, χωρίς να συναφθεί καμία μάχη με τους Άραβες. Οι τελευταίοι είναι βέβαιο ότι προσπάθησαν με κάποιο τρόπο να παρεμποδίσουν την απόβαση, αλλά επειδή απέτυχαν, κλείστηκαν στα τείχη του Χάνδακα. Εν συνεχεία, ο Νικηφόρος, αφού επόπτευσε τον χώρο και τη γεωγραφία της περιοχής, διέταξε να ξεκινήσει η οργάνωση ενός δεύτερου στρατοπέδου εγγύτερα στον Χάνδακα. Στο μεταξύ, γύμναζε το ιππικό του στο στρατόπεδο που είχε οργανώσει στην παραλία του Αλμυρού.

Το επόμενο βήμα ήταν η προετοιμασία της επίθεσης κατά της πόλης, ώστε να αρχίσει η πολιορκία της τον Ιούλιο ή Αύγουστο του 960. Μία φάλαγγα 50.000 στρατιωτών προσπάθησε να αρχίσει την πολιορκία αλλά αποκρούσθηκε. Τότε ο Νικηφόρος προσπάθησε να κάμψει το ηθικό των υπερασπιστών με ορισμένα τεχνάσματα που είχαν ψυχολογικό αντίκτυπο. Μετά από κάποιες αψιμαχίες, οι Βυζαντινοί άρχισαν να πολιορκούν την πόλη ασφυκτικότερα αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Από την πλευρά τους, οι Άραβες προσπαθούσαν να αναδιοργανωθούν και να επιφέρουν ένα καίριο πλήγμα στον εχθρό. Ο αμηράς της Κρήτης Abd el Aziz ben Umar ben Shu’ aib el Kotorbi, ή Κουρούπας, όπως ονομάζεται στις βυζαντινές πηγές, άρχισε να προσεταιρίζεται τοπικούς Άραβες άρχοντες του νησιού για να τον βοηθήσουν. Έγιναν κάποιες απεγνωσμένες επιθέσεις από τους υπερασπιστές αλλά όλες κατέληξαν σε ήττα. Μετά από αυτά τα συμβάντα, η πολιορκία έγινε στενότερη.

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Τα γεγονότα αυτά εκτυλίχθηκαν στις αρχές του χειμώνα του 960-961, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα βαρύς και δριμύτατος. Ο βυζαντινός στρατός χειμαζόταν από τις κακουχίες. Παράλληλα, οι Άραβες από το εσωτερικό του νησιού συγκρότησαν μια ενιαία δύναμη και επιτέθηκαν στους Βυζαντινούς αλλά και αυτή η ενέργεια κατέληξε σε ήττα των Αράβων.

Τελικά, η άλωση του Χάνδακα επιτεύχθηκε με τη βοήθεια ενός κλιμακίου υπονομευτών των τειχών. Οι επιτιθέμενοι εισέβαλαν στην πόλη και επακολούθησε τρομερή σφαγή. Ο Θεοδόσιος Διάκονος (Ε’, στ. 1009-1025) αναφέρει ότι η σφαγή επεκτάθηκε σε όλο τον άμαχο πληθυσμό, χωρίς διακρίσεις.

Γενικά, η ανάκτηση της Κρήτης από το Βυζάντιο, αποτέλεσμα της στρατηγικής ιδιοφυίας, της πολύτιμης εμπειρίας και του υψηλού επαγγελματισμού του Νικηφόρου Φωκά, προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στον αραβικό κόσμο. Στην Αίγυπτο ξέσπασαν ταραχές κατά των Χριστιανών και πολλοί ναοί καταστράφηκαν. Η πτώση του αραβικού εμιράτου της Κρήτης αποτέλεσε ένα αποφασιστικό πλήγμα κατά της αραβικής κυριαρχίας στην κεντρική Μεσόγειο και, σε συνδυασμό με την κατάληψη της Κύπρου το 965, συνετέλεσε στην εδραίωση της κυριαρχίας των Βυζαντινών κατά θάλασσα, στον τερματισμό των ανελέητων αραβικών επιδρομών στο Αιγαίο και στη γενικότερη μεταβολή της ισορροπίας δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο υπέρ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.


historical-quest.com

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Το περίφημο δαχτυλίδι του Μίνωα- Είναι τόσο εντυπωσιακό που δεν πίστευαν στην αυθεντικότητα του
Αέρας αισιοδοξίας για το λάδι - Σταθεροποιήθηκε η τιμή παραγωγού
Κατεβάζει διακόπτες η ΔΕΗ στην Κρήτη με 48ώρες απεργίες
«Σα πολεμάς τον Έλληνα άδικο κόπο κάνεις, τη μάχη κι αν την κέρδισες το πόλεμο τον χάνεις»
Ίδια με πέρυσι τα χρήματα για τη δακοκτονία στην Κρήτη – Η κατανομή ανά νομό
Υποσχέσεις για λύση για τους δρόμους στους παραλιακούς οικισμούς
Aυτοί είναι οι παράγοντες που σκοτώνουν τους Κρητικούς
Διακρίσεις δημοτικών σχολείων στο διαγωνισμό δημιουργίας τηλεοπτικού / ραδιοφωνικού σποτ
Εξαιρετικά πρώιμη η ελαιοκομική χρονιά. Η ανθοφορία των ελαιόδεντρων βρίσκεται σε εξέλιξη
Σε αεροδρόμιο και λιμάνι την Παρασκευή οι αγρότες, στον Υπουργό Περιφερειάρχης-Δήμαρχoι
ΕΚΛΟΓΕΣ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ
Προσποιούνταν τον αστυνομικό-αξιωματικό στρατού και εξαπατούσε πολίτες σε Λασίθι και Ηράκλειο
Πότε θα χτυπήσει το τελευταίο κουδούνι της χρονιάς στα Γυμνάσια και τα λύκεια
Οι θρυλικοί Χαΐνηδες – Οι κλεφταρματολοί της Κρήτης που αντιμετώπισαν τους Γενίτσαρους κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας
Και οι Βρετανοί ψηφίζουν «δαγκωτό» Κρήτη!
Εν μέσω ανομβρίας, ορθολογικό πότισμα στην ελιά
Τροχαίο με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ στο Ηράκλειο που μετέφερε δύο νεογνά. Τραυματίστηκε αναισθησιολόγος
Ο θρύλος για το φάρο «Αφορεσμένου» στην Κρήτη και η σχέση του με τον Χριστό
Το Λασίθι “κρατά” σε καλά επίπεδα τις τιμές του λαδιού παρά την πτωτική τροχιά των διεθνών τιμών
Ιεράπετρα, Σητεία, Τυμπάκι και Χανιά σε κινητοποιήσεις στο Ηράκλειο πριν ξεκινήσει η απεργία της ΠΝΟ
Κίνδυνος για τη μείωση των επιδοτήσεων
Οι Δήμοι του νομού Λασιθίου δεν έχουν ολοκληρώσει τα οικιστικά όρια στους δασικούς χάρτες
Η οργισμένη επιστολή Ιεραπετρίτη: Δεν θα σας κάνουμε το χατίρι κ. Πρωθυπουργέ, ούτε θα το βάλουμε στα πόδια
Ένα κρητικό μιτάτο που όμοιο του δεν έχετε ξαναδεί
1ο Συνέδριο Ελληνικών και Κυπριακών Γεωπάρκων UNΕSCO
Ορατός ο κίνδυνος να μείνουν χωρίς ναυαγοσώστες παραλίες της Κρήτης
Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης
Νικηφόρος Φωκάς (919-969 μ.Χ.): Ο ασκητής Αυτοκράτωρ
Τελετή Αποκαλυπτηρίων Μνημείου Αντιστρατήγου Ιωάννη Τζανιδάκη
Έλεγξε το αεροδρόμιο της Σητείας η Ryanair, όμως το Λασίθι της φάνηκε μικρό…
Σοκ στη Κρήτη: 33χρονη εφτιαξε μια θηλιά με σεντόνι και έβαλε τέλος στη ζωή της
Ακυρώσεις πτήσεων λόγω πυκνής ομίχλης σε Ηράκλειο και Σητεία!
Ηράκλειο - Νεκρά δεκάδες ζώα από φόλα - Επικήρυξαν το δράστη με 1.000 €
Έρευνα της ΕΛ.ΑΣ. για βίντεο της Ελένης Μενεγάκη από τις διακοπές της
Προς αποχώρηση ο εργολάβος της γέφυρας στο Χαμέζι – Τι γίνεται με το τμήμα Καλό Χωριό-Φρουζή (Ηχητικό)
«Μην πολεμάς τον Έλληνα»: To τραγούδι Κρητικών που ταρακούνησε όλη την Ελλάδα (ΒΙΝΤΕΟ)
Κρητικές γεύσεις στο γάμο του πρίγκιπα Harry και της Meghan Markle. Ένας Έλληνας σεφ επιμελείται το μενού
Γέφυρα Χαμεζίου: Ένα σύγχρονο γιοφύρι της... Άρτας
Νέο «πέπλο» αφρικανικής σκόνης (βίντεο)
Γέφυρα Χαμεζίου-Φέτος συμπληρώνεται μια δεκαετία από την πρώτη εξαγγελία υλοποίησης και παράδοσης στην κυκλοφορία του έργου της γέφυρας Χαμεζίου
Οι αγρότες φοβούνται τον «εχθρό» τους, τους νοτιάδες
«Επανέρχεται» η Αφρικανική σκόνη: Αναλυτική πρόγνωση για την Κρήτη
Ιδαίοι Δάκτυλοι -Οι δαίμονες
Πού «κολλάει» η επένδυση σ’ ένα από τα ωραιότερα σημεία της Κρήτης;
Ξεκινά η αντιπυρική περίοδος
Έρχεται «μίνι» καλοκαίρι – Πού θα «χτυπήσει κόκκινο» η θερμοκρασία
Έκαναν «Φανερό δείπνο» κρεατοφαγίας και στην Κρήτη (και στην Σητεία)
Με όλες τις τιμές έρχεται απόψε στην Κρήτη το Άγιο Φως
Στην Κρήτη το μεγαλύτερο υποβρύχιο καλώδιο εναλλασσόμενου ρεύματος στον κόσμο
Ευχές του Γενικού Περιφερειακού Αστυνομικού Διευθυντή Κρήτης
Έκαναν «βουτιά» οι Κρητικές εξαγωγές - Τι δείχνουν τα στατιστικά
Τραγωδία στην Κρήτη με νεκρό βρέφος μόλις 40 ημερών
Κρήτη: 90χρονος αυτοκτόνησε με καραμπίνα, αφήνοντας σημειώματα
Ο σοφός και δίκαιος Ραδάμανθυς
Παρατηρήματα και συνήθειες της Μεγάλης Εβδομάδας στην Κρήτη- Άλλα ξεχασμένα κι άλλα ψυχορραγούν
Πάσχα στη Σητεία της παράδοσης της φύσης και του Χριστιανισμού
Πάσχα με βροχές για τους Κρητικούς
Στόχος ένας σύγχρονος αυτοκινητόδρομος από την Κίσαμο ως τη Σητεία
Παγκρήτιοι Αγώνες Τραμπολίνο
Επιδότηση για δεξαμενές βρόχινου νερού ζητούν οι αγρότες του Νότου
Έως τις 15/5 οι αιτήσεις για την εξισωτική αποζημίωση
Τοξικός κίνδυνος για τις θάλασσες της Κρήτης τα λαγοκέφαλα
Ξηρασία «απειλεί» την Κρήτη: Από τους πιο ξηρούς ο φετινός Μάρτιος
Σε ποιους δήμους παραμένουν οι συμβασιούχοι και ποιοι κάνουν νέα προσφυγή
Πληρώνει την Τρίτη ο ΕΛΓΑ: Δείτε τα ποσά ανά νομό στην Κρήτη
Απούλητη παραμένει η μισή ποσότητα ελαιολάδου στη Σητεία. Οι τιμές έπεσαν σε χαμηλά επίπεδα
ΤΑ ΚΤΕΛ ΚΡΗΤΗΣ ΕΔΩΣΑΝ ΕΚΠΤΩΣΗ 25% ΣΤΑ ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΤΡΙΤΕΚΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Οι 4 σακούλες με τα 21 κιλά κάνναβης είχαν προορισμό την Ιεράπετρα
Χωριό στην Κρήτη «έσβησε» λόγω φόβου βεντέτας
Ο Ανδριανός των 8 κατοίκων -Ένα χωριό όνειρο, με σπήλαια, φαράγγι, αρχαίο οικισμό και τοπίο μαγικό
Κινηματογραφική καταδίωξη στην Κρήτη – Είχαν γεμάτο το πορτ μπαγκάζ με ναρκωτικά
«Έρχονται» 220 πολυπόθητες προσλήψεις στην Κρήτη
Ο άγνωστος παράδεισος της Κρήτης με τις 36 παραμυθένιες παραλίες
Επιστολή Ενημέρωσης Πολιτιστικών Συλλόγων Κρήτης
Εξαπάτηση συμπολιτών μας στο όνομα του ΚΕΘΕΑ και του προβλήματος των εξαρτήσεων.
Οι Οινοποιοί της Κρήτης (Wines of Crete) στην μεγαλύτερη Διεθνή έκθεση κρασιού PROWEIN
Έβρεξε πολύ παντού, εκτός από την ... Κρήτη!
Σοκ από την «βουτιά» στα 2,60 ευρώ για το λάδι
Η Κουζίνα από το Θέατρο της Σητείας ταξιδεύει στο Ηράκλειο
Τα δρομολόγια του Πρέβελης
Σήμερα και τη Δευτέρα τα καταστήματα των τραπεζών θα είναι ανοιχτά, ωστόσο θα παρέχουν περιορισμένη εξυπηρέτηση στο συναλλακτικό κοινό
Ο αριθμός των φοιτητών που εισάγονται στα ΤΕΙ Αγίου Νικολάου και Σητείας
Τι αλλάζει στις επιδοτήσεις;
Νέο Χωροταξικό για τον Τουρισμό στην Κρήτη. Η εκπόνησή του θα ανατεθεί εντός του 2018
ΈΓΚΑΙΝΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΑΓΙΟΓΡΑΦΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΜΠΕΤΕΙΝΑΚΗ
Φεύγει η σκόνη για… ρεκόρ και έρχονται οι πολυπόθητες βροχές! Πόσο θα «κρατήσουν»;
Ασύμφορες οι προσφορές των εμπόρων για το ελαιόλαδο Σητείας