Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)


Σαν Σήμερα: Η απελευθέρωση της Κρήτης από τους Άραβες (961 μ.Χ.)

Του Γεωργίου Τσερεβελάκη, Φιλολόγου

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας

Τοιχογραφία στην εκκλησία των Δώδεκα Αποστόλων ή του Νικηφόρου Φωκά, στο Τσαβουσίν της Καππαδοκίας


Το 960, ο Βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς, με την ιδιότητα του δομέστικου των Σχολών της Ανατολής, τέθηκε επικεφαλής της εκστρατείας για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς (Άραβες).

Κατέπλευσε στην Κρήτη με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις και στρατοπέδευσε κοντά στον Χάνδακα (το σημερινό Ηράκλειο). Ύστερα από εννέα μήνες δραματικής πολιορκίας, κατέλαβε τον Χάνδακα τον Μάρτιο του 961 και επανέφερε την Κρήτη στους κόλπους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Ο Νικηφόρος Φωκάς σε μικρογραφία του 15ου αιώνα (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη)

Οι ιστορικές πηγές

Η εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά εναντίον των Αράβων, που είχαν καταλάβει την Κρήτη το 827/828 σύμφωνα με τις βυζαντινές και τις αραβικές πηγές, άρχισε το καλοκαίρι του 960. Μια ιστορική πηγή που κάνει αναφορά στα γεγονότα είναι ο ανώνυμος Συνεχιστής της Χρονογραφίας του Θεοφάνη, που αφηγείται τα τελευταία έτη της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ’ και τη βασιλεία του Ρωμανού Β’, μέχρι την εκστρατεία του Νικηφόρου Φωκά στην Κρήτη.

Μια άλλη πηγή για την εκστρατεία είναι η χρονογραφία του Ψευδοσυμεών, η οποία ουσιαστικά αποτελεί αντιγραφή της Συνέχειας του Θεοφάνη. Το περιεχόμενό της δεν έχει πρωτότυπη αξία.

Μία νέα πηγή που πρέπει να προστεθεί στο σώμα των βυζαντινών πηγών που αναφέρονται στην εκστρατεία, είναι η Ιστορία Σύντομος, του Μιχαήλ Ψελλού (βλ. W.J. Aerts, Michaelis Pselli: Historia Syntomos, στη σειρά Corpus Fontium Historiae Byzantinae (CFHB), series Berolinensis, τ. 30, 1990). Στο συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται από τον Ψελλό ότι ο Φωκάς συγκρότησε προσωπικό στρατό, τον οποίον εκγύμνασε με μεγάλη φροντίδα.

Ως πηγή, η Ιστορία του Λέοντα του Διακόνου (εκδότης: C.B. Hase, Leonis Diaconi: Historiae, libri decim, στη σειρά Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae (CSHB) pars XI, Βόννη 1828), θεωρείται μία από τις πληρέστερες για τα γεγονότα της εκστρατείας στην Κρήτη.

Μία ακόμη πολύτιμη πηγή για αυτά τα γεγονότα είναι η Ιστορία του Μιχαήλ Ατταλειάτη (εκδότες: W. Brunet de Presle και I. Bekker, στη σειρά, CSHB, 1853), ο οποίος εντάσσει στο κείμενό του, ως παρέκβαση, τα γεγονότα σχετικά με τον Νικηφόρο Φωκά και την εκστρατεία του στην Κρήτη.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει το έργο του Θεοδοσίου του Διακόνου με τίτλο Άλωσις της Κρήτης, ένα ποίημα που περιγράφει με εξαιρετικές λεπτομέρειες την πολιορκία του Χάνδακα από τον Νικηφόρο Φωκά.

Αξιόλογες είναι και οι αραβικές πηγές που διαλαμβάνουν τα γεγονότα της εκστρατείας. Κυρίως πρόκειται για τους συγγραφείς Yahia, Yaqut και Nuwairi.

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η θριαμβευτική είσοδος του Νικηφόρου Φωκά στην Κωνσταντινούπολη το 963, δύο χρόνια μετά την ανακατάληψη της Κρήτης (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

Η πολιορκία και η άλωση του Χάνδακα το 961

Μετά από μια σειρά αποτυχιών κατά την προσπάθεια για την ανακατάληψη της Κρήτης, η κεντρική αυτοκρατορική εξουσία επιδόθηκε στην οργάνωση μιας ακόμη εκστρατείας, την οποία ανέλαβε ο παρακοιμώμενος Ιωσήφ Βρίγγας, επί της βασιλείας του Ρωμανού Β’ (959-963). Η αρχηγία της επιχείρησης δόθηκε στον Νικηφόρο Φωκά ο οποίος είχε δοκιμασθεί με επιτυχία στα πεδία των μαχών κατά των Αράβων, στη Μικρά Ασία. Το συνολικό στράτευμα που συγκροτήθηκε, αποτελείτο από 200 έως 250 πλοία και συνολικά 70.000 άνδρες, από τους οποίους 5.000 ήταν ιππείς.

Τον Ιούνιο του 960, ο Νικηφόρος διέταξε τον στόλο του να αποπλεύσει από τα Φύγελα της Μικράς Ασίας, όπου βρισκόταν, με κατεύθυνση την Κρήτη. Αποβιβάσθηκε ανενόχλητος στην παραλία του Αλμυρού, κοντά στον Χάνδακα, χωρίς να συναφθεί καμία μάχη με τους Άραβες. Οι τελευταίοι είναι βέβαιο ότι προσπάθησαν με κάποιο τρόπο να παρεμποδίσουν την απόβαση, αλλά επειδή απέτυχαν, κλείστηκαν στα τείχη του Χάνδακα. Εν συνεχεία, ο Νικηφόρος, αφού επόπτευσε τον χώρο και τη γεωγραφία της περιοχής, διέταξε να ξεκινήσει η οργάνωση ενός δεύτερου στρατοπέδου εγγύτερα στον Χάνδακα. Στο μεταξύ, γύμναζε το ιππικό του στο στρατόπεδο που είχε οργανώσει στην παραλία του Αλμυρού.

Το επόμενο βήμα ήταν η προετοιμασία της επίθεσης κατά της πόλης, ώστε να αρχίσει η πολιορκία της τον Ιούλιο ή Αύγουστο του 960. Μία φάλαγγα 50.000 στρατιωτών προσπάθησε να αρχίσει την πολιορκία αλλά αποκρούσθηκε. Τότε ο Νικηφόρος προσπάθησε να κάμψει το ηθικό των υπερασπιστών με ορισμένα τεχνάσματα που είχαν ψυχολογικό αντίκτυπο. Μετά από κάποιες αψιμαχίες, οι Βυζαντινοί άρχισαν να πολιορκούν την πόλη ασφυκτικότερα αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Από την πλευρά τους, οι Άραβες προσπαθούσαν να αναδιοργανωθούν και να επιφέρουν ένα καίριο πλήγμα στον εχθρό. Ο αμηράς της Κρήτης Abd el Aziz ben Umar ben Shu’ aib el Kotorbi, ή Κουρούπας, όπως ονομάζεται στις βυζαντινές πηγές, άρχισε να προσεταιρίζεται τοπικούς Άραβες άρχοντες του νησιού για να τον βοηθήσουν. Έγιναν κάποιες απεγνωσμένες επιθέσεις από τους υπερασπιστές αλλά όλες κατέληξαν σε ήττα. Μετά από αυτά τα συμβάντα, η πολιορκία έγινε στενότερη.

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Πολιορκία αραβικού κάστρου στην Κρήτη από τον στρατό του Νικηφόρου Φωκά (μικρογραφία από το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, Μαδρίτη, Εθνική Βιλιοθήκη)

Τα γεγονότα αυτά εκτυλίχθηκαν στις αρχές του χειμώνα του 960-961, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα βαρύς και δριμύτατος. Ο βυζαντινός στρατός χειμαζόταν από τις κακουχίες. Παράλληλα, οι Άραβες από το εσωτερικό του νησιού συγκρότησαν μια ενιαία δύναμη και επιτέθηκαν στους Βυζαντινούς αλλά και αυτή η ενέργεια κατέληξε σε ήττα των Αράβων.

Τελικά, η άλωση του Χάνδακα επιτεύχθηκε με τη βοήθεια ενός κλιμακίου υπονομευτών των τειχών. Οι επιτιθέμενοι εισέβαλαν στην πόλη και επακολούθησε τρομερή σφαγή. Ο Θεοδόσιος Διάκονος (Ε’, στ. 1009-1025) αναφέρει ότι η σφαγή επεκτάθηκε σε όλο τον άμαχο πληθυσμό, χωρίς διακρίσεις.

Γενικά, η ανάκτηση της Κρήτης από το Βυζάντιο, αποτέλεσμα της στρατηγικής ιδιοφυίας, της πολύτιμης εμπειρίας και του υψηλού επαγγελματισμού του Νικηφόρου Φωκά, προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στον αραβικό κόσμο. Στην Αίγυπτο ξέσπασαν ταραχές κατά των Χριστιανών και πολλοί ναοί καταστράφηκαν. Η πτώση του αραβικού εμιράτου της Κρήτης αποτέλεσε ένα αποφασιστικό πλήγμα κατά της αραβικής κυριαρχίας στην κεντρική Μεσόγειο και, σε συνδυασμό με την κατάληψη της Κύπρου το 965, συνετέλεσε στην εδραίωση της κυριαρχίας των Βυζαντινών κατά θάλασσα, στον τερματισμό των ανελέητων αραβικών επιδρομών στο Αιγαίο και στη γενικότερη μεταβολή της ισορροπίας δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο υπέρ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.


historical-quest.com

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Πότε μπαίνουν οι επιδοτήσεις στους λογαριασμούς των αγροτών;
Ανιχνευτής μετάλλων εντόπισε πανάρχαιο Μινωικό μενταγιόν στο Cleveland της Β. Αμερικής
Οι περιοχές με τα περισσότερα δηλητηριασμένα δολώματα
ΣΗΤΕΙΑΚΟΣ Α.Ο. – Ο.Φ.Η 2 (παίδες) ΤΕΛΙΚΟ : 53-36
Μ.Θραψανιώτης - «Με την ολοκλήρωση της στρατηγικής μελέτης θα σχεδιαστεί και το τμήμα από Άγιο Νικόλαο έως Σητεία»
Στους πρώτους των πρώτων το ΤΕΙ Κρήτης, σε επιστημονικό έργο
«Όργιο» ληγμένων φυτοφαρμάκων - Πως αναγνωρίζονται τα παράνομα;
Καλό «ταξίδι» Σταύρο
Μονόδρομος η ένωση για τους παραγωγούς βιολογικού ελαιολάδου
«Οι καθυστερήσεις για το καλώδιο μας κόστισαν 5 δισ. ευρώ»
Διάθεση δασικών φυτών
"Χέρι χέρι" για την αντιμετώπιση της ανεργίας στην Κρήτη
Διανομή τροφίμων ΤΕΒΑ από 22 Οκτωβρίου
Κακά μαντάτα για το λάδι - Στα βιβλιάρια των αγροτών μπαίνουν οι επιδοτήσεις
Ποιες οι επιπτώσεις από τα φυτοφάρμακα στην υγεία και το περιβάλλον
"Μάχη" σήμερα για τον ΒΟΑΚ!
Πτήση για Σητεία... προσγείωση στο Ηράκλειο! - Ταλαιπωρία για χιλιάδες επιβάτες
Ένα ακατοίκητο σπίτι, εδώ και 100 χρόνια, έκρυβε έναν θησαυρό… (pics)
Παρασκευή ή Δευτέρα η πληρωμή των επιδοτήσεων !
O Ο.Α Σητείας στο παγκρήτιο πρωτάθλημα τένις πράσινης μπάλας
Επιτυχής συμμετοχή του Ναυτικού Ομίλου Σητείας στο Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Αλιείας με φελλό
«Xαρίζονται» χωράφια στην Κρήτη - 2.000 στρέμματα διαθέσιμα στο Ηράκλειο
Κρήτη: Από ψηλά, ο οικισμός, στη μέση του πουθενά, με τη "σκοτεινή" ιστορία
Sos για την Κρήτη – Σε 100 χρόνια ανέβηκε η θερμοκρασία στο νησί
Έρχονται επιδοτήσεις - Πάνω από 70 εκατ. ευρώ στους Κρητικούς αγρότες
Μεγάλη προσοχή με τα ρακοκάζανα. Μην το παίζετε ξερόλες αν δεν έχετε εμπειρία. Παραλίγο μακελειό στην Φαιστό.
Ένας διπλούς πέλεκυς 3500 χρόνων από την Κρήτη αποδεικνύει ότι μιλάμε ακόμη την γλώσσα εκείνης της εποχής!!! Ευρίσκεται στο Μουσείο της Βοστώνης – πότε θα τον ζητήσει πίσω το υπ. Πολιτισμού της Ελλάδος;
Απίστευτο περιστατικό νωρίτερα – Επιδειξίας στο Ηράκλειο τρομοκράτησε γιαγιά και εγγονή
Βρέθηκε η χρυσή τομή για το καλώδιο της Κρήτης!
Έγκλημα στα Δειλινά: Τι έκανε πριν την δολοφονία ο 60χρονος δράστης; (pics)
Οι όροι του Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτης για τις έρευνες υδρογονανθράκων
Ηράκλειο: Μητέρα εστεμμένης καλλονής η γυναίκα που δολοφονήθηκε σε καφετέρια – Ο πρώην κουνιάδος την κατακρεούργησε (vid, pics)
Μεγάλη αντιτρομοκρατική άσκηση, η μεγαλύτερη που έχει γίνει ποτέ σε ελληνικό χώρο, θα πραγματοποιηθεί στην Κρήτη
Σε συμφωνία για την προκήρυξη του διαγωνισμού και την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Αττικής
Σήμερα θα ηχήσουν οι σειρήνες
Τέλος και από την Κρήτη οι «λευκές περιοχές» στην τηλεοπτική κάλυψη
Το «κλειδί» για να αποφύγουμε τις διακυμάνσεις στο λάδι
ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ Σ.4 ΕΠ.4 1.4 ΤΡΙΣ ΕΥΡΩ ΑΞΙΑΣ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ ΕΧΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ (VIDEO)
Οι τρεις προτάσεις για να γλιτώσουμε το μπλακ-άουτ
Υπερτροφή η «ξανθιά» κρητική σταφίδα
Ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας για όχληση από κουνούπια
Μίνωας Καλοκαιρινός – Ο αδικημένος πρώτος ανασκαφέας της Κνωσού
Συνάντηση του ευρωπαϊκού έργου Impreco στη Σητεία και στο Ηράκλειο
«Δώρο» 65 χιλ. ευρώ πρόσφεραν στο Νοσοκομείο Ιεράπετρας
Δελτίο τύπου εκδήλωσης του Γεωπάρκου Σητείας : «Τα σπήλαια και τα υπόγεια ποτάμια του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO της Σητείας»
Η Σύμβαση της Χαλέπας
Προσλήψεις στην Κρήτη πραγματοποιεί το Δημόσιο
ΒΟΑΚ: «Ουρά» οι... μνηστήρες για το μεγάλο έργο
Σητεία «Πόλη του ελαιόλαδου»
Ραγδαίες εξελίξεις στο Δήμο Ιεράπετρας: Ανεξαρτητοποιήθηκε ο Αργ. Πανταζής
Ενδείξεις για νέο κρούσμα ιού του Δυτικού Νείλου στην Κρήτη
Φουγάρα της ΔΕΗ στην Κρήτη θα κατεβάσουν ρολά - Όλα εξαρτώνται από την Κομισιόν
Όσα πρέπει να ξέρετε για τα ΤΟΜΥ απο τον Διευθυντή Γενικής Ιατρικής-Συντονιστή ΤΟΜΥ κ.Αργύρη Συμεωνάκη(βιντεο)
Έβενος ο κρητικός (αρχοντόξυλο)
Στο ρυθμό του »Ζορμπά» οι σέρφερ στην Κρήτη
Σταφίδα: Μας «έφαγαν» οι Τούρκοι στην ευρωπαϊκή αγορά
Από το Ν. Λασιθίου ξεκινούν οι κατεδαφίσεις αυθαιρέτων
Μ. Λέκκας: Πολύ πιο ήπιες, τελικά, οι καιρικές συνθήκες στην Κρήτη
Γιατί έπεσαν οι τιμές παραγωγού στο ελαιόλαδο;
Δελτίο Τύπου για την ελιά της Γόρτυνας του φωτογράφου Μανόλη Τσαντάκη
Χαμηλή η παραγωγή και κίνδυνοι για την ποιότητα του λαδιού στην Κρήτη
Συντήρηση σχολικών κτηρίων από τον «ΦιλόΔημος ΙΙ» στο Λασίθι
Έρχεται ο κυκλώνας: Στο «μάτι» και η Κρήτη - Η πορεία του «Ζορμπά»
Η γεωπολιτική αξία της Κρήτης
Λανθασμένες οι πληροφορίες που μετέφερε ο Δήμαρχος Σητείας στον κ. Αρναουτάκη
Συνάντηση για το IMPRECO. Περιλαμβάνει επισκέψεις στις περιοχές natura 2000 της Σητείας
Ξεκινούν οι εργασίες για το καλώδιο διασύνδεσης ανάμεσα σε Κρήτη – Πελοπόννησο
Mελέτη και χρηματοδότηση για το έργο στον οδικό άξονα Σητεία - Μακρύ Γιαλός
Η Περιφέρεια Κρήτης θα χρηματοδοτήσει τον Βιολογικό Καθαρισμό Μακρύ Γιαλού
Με 9 Μποφόρ... χειροτερεύει ο καιρός - Πού και πότε θα «χτυπήσει» βαρομετρικό χαμηλό την Κρήτη
Ένα έργο τέχνης στον Περιφερειάρχη... «για να θυμάται την Σητεία και την ελιά!»
Πρωινό «ξύπνημα» με σεισμό στην Κρήτη
Η Σητεία τιμά τον Ελβετό φιλέλληνα γιατρό Julien Grivel
Κάλεσμα της Επιτροπής Αγώνα Αγροτών Σητείας
Τα… νοθευμένα λάδια ρίχνουν τις τιμές
Αλλάγή δρομολογίων Πρέβελης
Συνελήφθησαν για πλαστογραφία πιστοποιητικών στους Αερολιμένες Ηρακλείου, Χανίων και Σητείας
Αυγενάκης : Η Κυβέρνηση υλοποιεί πρόγραμμα δακοκτονίας ή … δακοτροφίας;
Μην ξεγελιέστε από τον ήλιο... έρχεται κακοκαιρία
Ξεκινούν την Δευτέρα οι αιτήσεις ανέργων για το πρόγραμμα κατάρτισης και ενεργοποίησης που υλοποιεί η Περιφέρεια Κρήτης
Εδώ θα κοιμηθούν οι φοιτητές στην Κρήτη μετά τη φωτιά στο Πανεπιστήμιο
Ο Κρητικός που έγινε Πάπας της Ρώμης – Η πορεία του Πέτρου Φιλάργη από την ενετοκρατούμενη Κρήτη στον παπικό θρόνο
Τα μοναστήρια της Κρήτης (βίντεο)
Η «Donna Αvventura» στο Νομό Λασιθίου. Μια δημοφιλής ιταλική τηλεοπτική σειρά θα γυριστεί στον τόπο μας
Ολοκλήρωση του διαγωνισμού για τα καλωδιακά τμήματα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Πελοποννήσου
To KKE για την εκχώρηση μνημείων της Κρήτης στο Υπερταμείο
Πρωτοφανής καταστροφή: ο δάκος «έφαγε» το 50% του λαδιού