Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης


Κατάφερε να επιβιώσει στις τρομακτικές γεωλογικές αλλαγές που άλλαξαν το τοπίο της Κρήτης και να μείνει μάρτυρας των δυνάμεων της φύσης, που εκατομμύρια χρόνια πριν διαμόρφωσαν το νησί, όπως το ξέρουμε σήμερα.

Η αμπελιτσιά ή “ανέγνωρο”, που υπάρχει μονάχα στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον πλανήτη, ιδιαιτερότητα που τη διατηρεί ως αποκλειστική στην χλωρίδα του νησιού, ως το μόνο ενδημικό δέντρο της Κρήτης, αποτελεί και εμβληματικό είδος για το νησί μας τόσο λόγω της σημασίας του, όσο και της σχέσης του με τις παραδοσιακές κατσούνες, αφού κάποτε οι βοσκοί επέλεγαν τα ευλύγιστα και ανθεκτικά κλαδιά του για να τις κατασκευάσουν. Όχι πλέον όμως, καθώς η αμπελιτσιά βρίσκεται και αυτή σε κίνδυνο.

Η υπερβόσκηση, το ποδοπάτημα των νεαρών φυτών από τα ζώα, η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές ασκούν αφόρητες πιέσεις στο δέντρο, που φύεται σε μεγάλα υψόμετρα πάνω από τα 800 μέτρα σε όλα τα βουνά της Κρήτης και κυρίως τα Λευκά Όρη.

Λόγω ακριβώς των ανθρωπογενών αυτών δράσεων, η αμπελιτσιά έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του δέντρου και έχει μετατραπεί σε θάμνο, με αποτέλεσμα τα μεγάλα δέντρα αμπελιτσιάς να είναι σπάνια. Συν τοις άλλοις, μια επιπλέον αιτία για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δέντρων είναι η εμπορευματοποίηση της κρητικής κατσούνας, που οδήγησε στη λήψη μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Zelkova abelicea, όπως είναι το επιστημονικό όνομά της, προστατεύεται από διεθνείς κανονισμούς και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου έργου το οποίο εκπονεί το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το ΜΑΙΧ, στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος του Πανεπιστημίου Φρίμπουργκ της Ελβετίας για τη διατήρηση των έξι εκπροσώπων της οικογένειας Zelkova σε ολόκληρο τον πλανήτη, δύο από τους οποίους στην Ευρώπη, το ένα στην Κρήτη και ένα άλλο συγγενές στη Σικελία της Ιταλίας.

Η αμπελιτσιά ανήκει στα λεγόμενα “υπολειμματικά είδη” της Τριτογενούς γεωλογικής περιόδου (66 έως 6,3 εκατομμύρια χρόνια πριν), δηλαδή αποτελεί απόγονο των ειδών που ήταν ευρέως εξαπλωμένα πριν από εκατομμύρια χρόνια, όμως μετά τις τεράστιες γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν, πολλά από τα είδη αυτά εξαφανίστηκαν.

Ειδικά για το γένος Zelkova οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Οι απόγονοί τους, που κατάφεραν να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, μαρτυρούν σήμερα πολλές πληροφορίες για τη βιογεωγραφία και την εξέλιξη των ειδών, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο την αμπελιτσιά σημαντική.

Το γεγονός ότι το ενδημικό αυτό δέντρο αποτελεί έναν από τους παλαιότερους “κατοίκους” του νησιού αποδεικνύουν και απολιθώματα από φύλλα που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Μακρυλιάς στην ανατολική Κρήτη, ηλικίας 8 περίπου εκατομμυρίων ετών, ανήκουν δηλαδή στον αρχέγονο πρόγονο. Σήμερα η αμπελιτσιά φύεται σε όλα τα βουνά της Κρήτης, αλλά κυρίως στα Λευκά Όρη, όπου έχει καταγραφεί το 80% των πληθυσμών, όπως σε Ομαλό, Ποριά, Θέρισο, Ζούρβα, οροπέδιο Νιάτου, Ίμβρο και Ελυγιά. Όπως μας ενημέρωσαν από το ΜΑΙΧ, σε μικρότερους πληθυσμούς το είδος απαντάται στο δάσος του Ρούβα, στον Ψηλορείτη, στον Κέδρο, πάνω από το Γερακάρι και το Άνω Μέρος, στη νότια πλευρά της Δίκτης, στον Ομαλό Βιάννου και στην Πρωτολιτσά, κοντά στο Οροπέδιο του Καθαρού και στα όρη της Θρυπτής.

Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 800 περίπου μέτρα έως τα 1.800 μ. και συνήθως απαντάται σε μικρούς, κατακερματισμένους πληθυσμούς, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια κυπαρίσσια. Επίσης συχνότερα εντοπίζεται σε πλαγιές με βόρεια έκθεση, γύρω από δολίνες, στην κοίτη εποχικών ρεμάτων νερού.

Οι επιστήμονες, από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει στα πλαίσια του προγράμματος για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη από το 2014, εκτιμούν ότι στα Λευκά Όρη, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, υπάρχουν περίπου 16.000 ώριμα αναπαραγωγικά δέντρα, σε σύνολο 20.000 ολόκληρης της Κρήτης. Με δεδομένο όμως ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αμπελιτσιά δεν προλαβαίνει να γίνει δέντρο για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και η βόσκηση, εκτιμάται ότι σε μορφή θάμνου, σε ύψος έως 1,5 μέτρο, υπάρχουν πάνω από 300.000 αμπελιτσιές στο νησί.

Το πρόγραμμα ΜΑΙΧ-Πανεπιστημίου Fribourg

Η αμπελιτσιά βρίσκεται στη λίστα με τα περίπου 2.500 φυτικά είδη που θεωρούνται «κινδυνεύοντα» με εξαφάνιση με βάση το Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012). Λόγω της σπανιότητάς της, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για Οικοτόπους 92/43), την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς συνθήκες, όπως αυτή της Βέρνης.

Το διεθνές πρόγραμμα για την έρευνα και την προστασία του είδους, το οποίο “τρέχει” το ΜΑΙΧ, χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Fribourg της Ελβετίας και βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, η οποία και θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2020. Εκτός από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα υλοποίησης των δράσεων στην Κρήτη, σε συνεργασία με τις κατά τόπους Διευθύνσεις Δασών της Κρήτης και το Ελβετικό Πανεπιστήμιο Fribourg, άλλοι συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Fribourg, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός “Δήμητρα”), το Τμήμα Βιολογίας και Βοτανικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Δήμος Πλατανιά Χανίων.

Μουντουφάρης Σταύρος
neakriti.gr

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Πολύτιμες οι βροχές στην Κρήτη - Σημαντικά ύψη σε όλο το νησί
Ο νεολιθικός πολιτισμός της Κρήτης ξεκινά 11.000 χρόνια πριν από σήμερα... - του W. Durant
Σε πλήρη εξέλιξη οι έρευνες για το πλοίο με το ύποπτο φορτίο
Τέσσερις στο σκαμνί για τον μινωικό κούρο - Η αξία του ανέρχεται στο 1,3 εκ. ευρώ
Σπάνια και ενδημικά φυτά που κινδυνεύουν με εξαφάνιση
Συνεχίζονται οι έρευνες στο πλοίο στον Αθερινόλακκο
Συναγερμός στις αρχές για «ύποπτο» πλοίο στην Σητεία
Αλλάζει πάλι η κυκλοφορία στο ΒΟΑΚ - Ξανά παράκαμψη λόγω έργων
Πότε μπαίνουν οι επιδοτήσεις - Χριστουγεννιάτικος μποναμάς για παραγωγούς
Εμπρησμός Ιεράπετρα: Ραγδαίες εξελίξεις - Συνελήφθη ένα άτομο
Μνήμες από τον τραγικό χαμό του βρέφους από τη Σητεία - Αναβλήθηκε η δίκη με κατηγορούμενο τον πατέρα
Ημερίδες μαθητικής δημοσιογραφίας σε Ιεράπετρα, Σητεία και Άγιο Νικόλαο
Οι ντόπιοι ... δεν καταδέχονται να πάνε στις ελιές!
Έρχονται 42 εκατομμύρια ευρώ για τους κτηνοτρόφους
H Eλλάδα «πυξίδα» του κόσμου – Ποια καλοριφέρ; Οι Έλληνες είχαν ενδοδαπέδια θέρμανση και βιοκλιματικά παλάτια το 7.000 πχ όταν οι «Ευρωπαίοι» δεν είχαν ούτε καλύβια
Ελαιόλαδο: Ο αναξιοποίητος θησαυρός της κρητικής γης
Το λάφυρο του παράνομου κυνηγιού: Τα 2000 τελευταία αγρίμια της Κρήτης που κινδυνεύουν με εξαφάνιση
Απίστευτη αγγελία για σπίτι στα Χανιά: 400 ευρώ για ένα δυάρι και μια… περίεργη προϋπόθεση για τον ενοικιαστή
Απίστευτο: Χωρίς τουαλέτα 43.000 σπίτια στην Κρήτη!
37 άδειες για ξενοδοχεία και τουριστικά καταλύματα στην Κρήτη
«Jackal Stone»: Ισλαμιστές «χτύπησαν» κοντά στην Κρήτη
Το περιβαλλοντικό παραμύθι της Δέσποινας Τζιάκη ( Το Λεμονόσπιτο ) στον Ιστιοπλοϊκό Όμιλο Χανίων αύριο Δευτέρα 3 Δεκεμβρίου
Αλλαγές στα δρομολόγια του ΠΡΕΒΕΛΗΣ, λόγω καιρικών συνθηκών
32,5 χιλ. ο αριθμός των μεταναστών στην Κρήτη, τι γίνεται στο νομό Λασιθίου
Το βιβλίο «Το παιδί: η ζωή μας» του Παιδιάτρου Τάσου Αναστασάκη (βίντεο)
«Ζεστό χρήμα» 80 εκατ. ευρώ από τις επιδοτήσεις για τους αγρότες
Η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα
620.000 ευρώ από την Περιφέρεια Κρήτης για έργα στο Δήμο Σητείας
Ιταλικό κανάλι στο Λασίθι
Nέα «όπλα» κατά του δάκου
Που «έβρεξε με το τουλούμι» - Ο καιρός στην Κρήτη
Υλοποιείται άλλο ένα εμβληματικό έργο που θα οδηγήσει σε μείωση της τιμής του ρεύματος σε όλη τη χώρα. Υπογράφτηκαν οι συμβάσεις για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Πελοποννήσου
Με..προσωπικό ασφαλείας την Πέμπτη οι Εφορίες σε Ηράκλειο και Λασίθι
Αγώνας δρόμου σε δημόσια οδό του Γεωπάρκου της Σητείας
ΕΑΣ Σητείας - ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΕΞΙΣΩΤΙΚΗΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ
Δεν υπάρχει στήριξη υποψηφίου ή συνδυασμού στο Δήμο Σητείας από τη Νέα Δημοκρατία
Σε απεργιακό κλοιό και η Κρήτη
Μικρή «ανάσα» στο ελαιόλαδο με... αυξημένες οξύτητες - Ποια περιοχή «στέγνωσε» από λάδι
ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ ΠΑΓΝΗ ΣΤΗ ΣΗΤΕΙΑ! ΔΩΡΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΚΡΗΤΗ!
Εξόρυξη Υδρογονανθράκων στην Κρήτη
Προσοχή στο ράβδισμα λόγω... πουλιών
Το πρόσωπο της ... ημέρας!
Πως το ελαιόλαδο της Ισπανίας θα «κατατροπώσει» το ελληνικό
Βροχές και χαμηλές θερμοκρασίες από σήμερα στην Κρήτη
Νεαροί στην Κρήτη επιτέθηκαν σε φαντάρο και του έσκισαν το εθνόσημο
Ηράκλειο - Έκαναν μπίζνες με ηρωίνη σε μορφή βράχου
Φωτιά σε εστιατόριο στην Ιεράπετρα - Κάηκε ολοσχερώς
Η ιστορία για τα δολοφονημένα Κρητικόπουλα από τους Γερμανούς Ναζί συγκλονίζει μέχρι σήμερα | ΦΩΤΟ
Συνελήφθη στη Σητεία γιατί διατηρούσε ζώα συντροφιάς μη τηρώντας τους κανόνες ευζωίας
90 προστατευόμενες περιοχές με σπάνια είδη απειλούνται από τις έρευνες και την εξόρυξη πετρελαίου σε Ιόνιο και Κρήτη
Απαισιόδοξοι οι Κρητικοί για την αναπτυξιακή πορεία της Κρήτης
Καμπανάκι κινδύνου για το ελαιόλαδο
Εσπερίδα στη Σητεία για τις επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον
Ολοι για τον Κωστή και την Δήμητρα……
Ιδομενέας: Ποιος ήταν ο γενναίος Κρητικός Βασιλιάς που πολέμησε τους Τρώες; | ΦΩΤΟ
Σε χωριά της Σητείας η κινητή μονάδα μαστογραφίας της Περιφέρειας Κρήτης
O καιρός θα μας «τρελάνει»: Στην Κρήτη επέστρεψε το… καλοκαίρι
Πως διασφαλίζεις την τροφοδοσία της Κρήτης με νερό;
Ανεβαίνουν οι τιμές για το κρητικό ελαιόλαδο
«Σαρώνει» η ηπατίτιδα C στην Κρήτη - Κινδυνεύουν 5.000 Κρητικοί
Βίντεο: Η στιγμή που υδροστρόβιλος «χτυπά» την Κρήτη
Η επόμενη μέρα για το ΤΕΙ Κρήτης
Οι βροχές στην Κρήτη «όνειρο» ήταν; Νοτιάδες και υψηλές θερμοκρασίες σήμερα
Πρόγραμμα επίσκεψης κινητού συνεργείου μαστογραφίας στα χωριά της Σητείας
Kαταιγίδες, κεραυνοί και ανεμοστρόβιλοι στην Κρήτη - Που έβρεξε περισσότερο;
Θρήνος στην Κρήτη για τη 19χρονη Μελανθία που βρέθηκε νεκρή στο κρεβάτι της (pics)
Κρήτη: Εντοπίστηκε νεκρή 19χρονη στο σπίτι της
Συγκινεί 11χρονη από το Ηράκλειο Κρήτης: Αυτά ζήτησε ως δώρο για τα γενέθλιά της
Ο αερολιμένας Σητείας είχε άνοδο 103,8%, διακίνησε 59.446 επιβάτες το δεκάμηνο του 2018
Ο καιρός στην Κρήτη: Που θα βρέξει το Σαββατοκύριακο;
«Τρέχουν» για το καλώδιο χωρίς την Κομισιόν...
Ξανά στο Βάι το κόκκινο σκαθάρι (Video)
Π. Πετράκη: Ενδιαφέρον ξανά για την Περιφέρεια Κρήτης στις ερχόμενες εκλογές
Ένα βήμα πιο κοντά στην ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης - Αττικής
4ο Παγκρήτιο πρωτάθλημα πορτοκαλί γηπέδου
Ανοιχτές συζητήσεις για τις έρευνες υδρογονανθράκων στην Κρήτη
Οι παίδες του Σητειακού ηττήθηκαν από την Πεδιάδα
ΔΙΑ ΖΩΣΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΤΟΥ ΙΝΕ ΓΣΕΕ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΣΗΤΕΙΑΣ
Έρευνα: Από πού κρατάει η “σκούφια” των Κρητικών;
Αθερινόλακκος: Ανησυχία για τη λειτουργία του εργοστασίου
Αίσθηση στην Κρήτη προκάλεσε η μεγάλη έρευνα για τις συμβάσεις έργων και του ΟΤΑ
Αντικριστό: Ωδή στον «Μαραντόνα» της κρητικής κουζίνας
Τι μισθούς παίρνουν οι δήμαρχοι, αντιδήμαρχοι στο νομό Λασιθίου
Ηράκλειο - Βρήκε κουζινομάχαιρο καρφωμένο στην πλάτη του αλλά δεν...θυμάται πώς βρέθηκε εκεί!
Εκπαίδευση στη Σητεία, μεταφορά τραυματισμένων ατόμων από δύσβατα σημεία και σπήλαια
Νέο ψυγείο για τις ανάγκες των ωφελούμενουν του ΤΕΒΑ
To πρόγραμμα της ημερίδας για τα φυτοφάρμακα στη Σητεία