Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης


Κατάφερε να επιβιώσει στις τρομακτικές γεωλογικές αλλαγές που άλλαξαν το τοπίο της Κρήτης και να μείνει μάρτυρας των δυνάμεων της φύσης, που εκατομμύρια χρόνια πριν διαμόρφωσαν το νησί, όπως το ξέρουμε σήμερα.

Η αμπελιτσιά ή “ανέγνωρο”, που υπάρχει μονάχα στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον πλανήτη, ιδιαιτερότητα που τη διατηρεί ως αποκλειστική στην χλωρίδα του νησιού, ως το μόνο ενδημικό δέντρο της Κρήτης, αποτελεί και εμβληματικό είδος για το νησί μας τόσο λόγω της σημασίας του, όσο και της σχέσης του με τις παραδοσιακές κατσούνες, αφού κάποτε οι βοσκοί επέλεγαν τα ευλύγιστα και ανθεκτικά κλαδιά του για να τις κατασκευάσουν. Όχι πλέον όμως, καθώς η αμπελιτσιά βρίσκεται και αυτή σε κίνδυνο.

Η υπερβόσκηση, το ποδοπάτημα των νεαρών φυτών από τα ζώα, η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές ασκούν αφόρητες πιέσεις στο δέντρο, που φύεται σε μεγάλα υψόμετρα πάνω από τα 800 μέτρα σε όλα τα βουνά της Κρήτης και κυρίως τα Λευκά Όρη.

Λόγω ακριβώς των ανθρωπογενών αυτών δράσεων, η αμπελιτσιά έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του δέντρου και έχει μετατραπεί σε θάμνο, με αποτέλεσμα τα μεγάλα δέντρα αμπελιτσιάς να είναι σπάνια. Συν τοις άλλοις, μια επιπλέον αιτία για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δέντρων είναι η εμπορευματοποίηση της κρητικής κατσούνας, που οδήγησε στη λήψη μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Zelkova abelicea, όπως είναι το επιστημονικό όνομά της, προστατεύεται από διεθνείς κανονισμούς και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου έργου το οποίο εκπονεί το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το ΜΑΙΧ, στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος του Πανεπιστημίου Φρίμπουργκ της Ελβετίας για τη διατήρηση των έξι εκπροσώπων της οικογένειας Zelkova σε ολόκληρο τον πλανήτη, δύο από τους οποίους στην Ευρώπη, το ένα στην Κρήτη και ένα άλλο συγγενές στη Σικελία της Ιταλίας.

Η αμπελιτσιά ανήκει στα λεγόμενα “υπολειμματικά είδη” της Τριτογενούς γεωλογικής περιόδου (66 έως 6,3 εκατομμύρια χρόνια πριν), δηλαδή αποτελεί απόγονο των ειδών που ήταν ευρέως εξαπλωμένα πριν από εκατομμύρια χρόνια, όμως μετά τις τεράστιες γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν, πολλά από τα είδη αυτά εξαφανίστηκαν.

Ειδικά για το γένος Zelkova οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Οι απόγονοί τους, που κατάφεραν να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, μαρτυρούν σήμερα πολλές πληροφορίες για τη βιογεωγραφία και την εξέλιξη των ειδών, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο την αμπελιτσιά σημαντική.

Το γεγονός ότι το ενδημικό αυτό δέντρο αποτελεί έναν από τους παλαιότερους “κατοίκους” του νησιού αποδεικνύουν και απολιθώματα από φύλλα που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Μακρυλιάς στην ανατολική Κρήτη, ηλικίας 8 περίπου εκατομμυρίων ετών, ανήκουν δηλαδή στον αρχέγονο πρόγονο. Σήμερα η αμπελιτσιά φύεται σε όλα τα βουνά της Κρήτης, αλλά κυρίως στα Λευκά Όρη, όπου έχει καταγραφεί το 80% των πληθυσμών, όπως σε Ομαλό, Ποριά, Θέρισο, Ζούρβα, οροπέδιο Νιάτου, Ίμβρο και Ελυγιά. Όπως μας ενημέρωσαν από το ΜΑΙΧ, σε μικρότερους πληθυσμούς το είδος απαντάται στο δάσος του Ρούβα, στον Ψηλορείτη, στον Κέδρο, πάνω από το Γερακάρι και το Άνω Μέρος, στη νότια πλευρά της Δίκτης, στον Ομαλό Βιάννου και στην Πρωτολιτσά, κοντά στο Οροπέδιο του Καθαρού και στα όρη της Θρυπτής.

Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 800 περίπου μέτρα έως τα 1.800 μ. και συνήθως απαντάται σε μικρούς, κατακερματισμένους πληθυσμούς, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια κυπαρίσσια. Επίσης συχνότερα εντοπίζεται σε πλαγιές με βόρεια έκθεση, γύρω από δολίνες, στην κοίτη εποχικών ρεμάτων νερού.

Οι επιστήμονες, από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει στα πλαίσια του προγράμματος για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη από το 2014, εκτιμούν ότι στα Λευκά Όρη, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, υπάρχουν περίπου 16.000 ώριμα αναπαραγωγικά δέντρα, σε σύνολο 20.000 ολόκληρης της Κρήτης. Με δεδομένο όμως ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αμπελιτσιά δεν προλαβαίνει να γίνει δέντρο για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και η βόσκηση, εκτιμάται ότι σε μορφή θάμνου, σε ύψος έως 1,5 μέτρο, υπάρχουν πάνω από 300.000 αμπελιτσιές στο νησί.

Το πρόγραμμα ΜΑΙΧ-Πανεπιστημίου Fribourg

Η αμπελιτσιά βρίσκεται στη λίστα με τα περίπου 2.500 φυτικά είδη που θεωρούνται «κινδυνεύοντα» με εξαφάνιση με βάση το Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012). Λόγω της σπανιότητάς της, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για Οικοτόπους 92/43), την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς συνθήκες, όπως αυτή της Βέρνης.

Το διεθνές πρόγραμμα για την έρευνα και την προστασία του είδους, το οποίο “τρέχει” το ΜΑΙΧ, χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Fribourg της Ελβετίας και βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, η οποία και θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2020. Εκτός από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα υλοποίησης των δράσεων στην Κρήτη, σε συνεργασία με τις κατά τόπους Διευθύνσεις Δασών της Κρήτης και το Ελβετικό Πανεπιστήμιο Fribourg, άλλοι συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Fribourg, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός “Δήμητρα”), το Τμήμα Βιολογίας και Βοτανικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Δήμος Πλατανιά Χανίων.

Μουντουφάρης Σταύρος
neakriti.gr

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Ο Δίκταμος, ένα σπουδαίο βότανο της Κρήτης
Προβληματισμός από την αστάθεια στην τιμή του ελαιολάδου - Επηρεάζουν καιρός και ασθένειες
Ιεράπετρα - Μετά από 28 ώρες βρέθηκε κρεβάτι σε ΜΕΘ για τον 43χρονο που «πνίγηκε» με τροφή
Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής στην Κρήτη
Σητεία – Δυνατός σεισμός ανατολικά της Κρήτης!
Στο έγκλημα οδήγησαν οι κτηματικές διαφορές
Στο έγκλημα οδήγησαν οι κτηματικές διαφορές
Γιατί πρέπει να γελάμε με τους χάρτες της …”τουρκικής Κρήτης”! Βίντεο
Η ανακοίνωση ΔΕΔΔΗΕ – ΔΕΗ για τη γενική διακοπή ρεύματος στην Κρήτη
23 Χανιώτικες επιχειρήσεις στην 3η FoodExpo
Σύμβαση με το ΙΤΕ για το διαδίκτυο υπογράφει ο δήμος Ηρακλείου
Σύμβαση με το ΙΤΕ για το διαδίκτυο υπογράφει ο δήμος Ηρακλείου
Έκρηξη σε μετασχηματιστή της ΔΕΗ στα Λινοπεράματα - Μπλακ άουτ στην Κρήτη
Ικανοποίηση στη Μονή Τοπλού για το Προεδρικό Διάταγμα για την επένδυση
Το λάδι της Κριτσάς εντυπωσίασε στις Βρυξέλλες, στην καρδιά της Ευρώπης
Οδικά έργα προϋπολογισμού 550.000 ευρώ στους δήμους Αποκορώνου και Αμαρίου
Η παραίσθηση που κράτησε ζωντανό τον Νορβηγό που χάθηκε στα Λευκά Όρη
Υψηλός ανταγωνισμός στον 2ο Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ελαιολάδου- Τα προϊόντα που διακρίθηκαν
Άμεσα στο νέο ΕΣΠΑ οι κόμβοι Αρκαλοχωρίου και Κουνάβων!
Οδικά έργα προϋπολογισμού 550.000 ευρώ στους δήμους Αποκορώνου και Αμαρίου
Άμεσα στο νέο ΕΣΠΑ οι κόμβοι Αρκαλοχωρίου και Κουνάβων!
Ποια είδη πρώτης ανάγκης συγκεντρώνονται για τους πρόσφυγες
Έρχεται στην Κρήτη σκόνη από την Αφρική- Πώς θα προφυλαχθείτε
Έρχεται στην Κρήτη σκόνη από την Αφρική- Πώς θα προφυλαχθείτε
«Ο ρόλος της Κρήτης στο προσφυγικό»- Τι είπαν οι Δήμαρχοι με τον Γιάννη Μουζάλα
Nέα αναβολή στη δίκη των δώδεκα για τη νέα παραλιακή στη Νέα Αλικαρνασσό
«Ο ρόλος της Κρήτης στο προσφυγικό»- Τι είπαν οι Δήμαρχοι με τον Γιάννη Μουζάλα
Ο Δήμος Σητείας καλεί τους δημότες να στηρίξουν οικονομικά το 8 μηνών κοριτσάκι του αδικοχαμένου Κ. Γιαννακάκη
Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για τον δρόμο της Μεσαράς - Έως 13 Απριλίου η γέφυρα στο Χαμέζι
Οι 51 πιο όμορφες παραλίες της Κρήτης (Video)
Στη Σητεία το 44ο Προσυνέδριο των Πολιτιστικών Κέντρων ΟΤΕ Κρήτης και Νήσων
Σοκάρει η επιστολή που έγραψε ο 17χρονος μαθητής πριν αυτοκτονήσει – “Λυπάμαι γι’ αυτό που πρόκειται να κάνω αλλά…”
Σοκάρει η επιστολή που έγραψε ο 17χρονος μαθητής πριν αυτοκτονήσει – “Λυπάμαι γι’ αυτό που πρόκειται να κάνω αλλά…”
Οι στοιχειωμένοι θησαυροί της Κρήτης…
Αντιδρά η Τουρκία στην εγκατάσταση ραντάρ στην Κρήτη
Εφαρμόζουν το σχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα» οι Τούρκοι: Κομάντος SAS άπλωσαν την τουρκική σημαία στο βυθό της Σούδας
Εφαρμόζουν το σχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα» οι Τούρκοι: Κομάντος SAS άπλωσαν την τουρκική σημαία στο βυθό της Σούδας
Τον Μάρτιο του... 2020 η δίκη για τον Μινωικό Κούρο αξίας 1,3 εκ. €
Μαθήτρια από τη Σητεία βραβεύθηκε στον Λογοτεχνικό Διαγωνισμό
Πατέρας ζητά τη βοήθεια των κρητικών, για το παιδί του (Video)
Οι ελιγμοί του τρόμου σε δρόμους «κόλαση» στην Κρήτη (Video)
Μεγάλο καλώδιο Κρήτης: Στην αντεπίθεση πέρασε η EuroAsia Interconnector
Ελπίδες για την τσικουδιά - Ανάμικτα αισθήματα για τους καζανάρηδες
Επιτυχίες του Συλλόγου Αντισφαίρισης Σητείας στο Παγκρήτιο Πρωτάθλημα Τένις Ε3
Σήμερα η δίκη για τον μινωικό κούρο του 1,3 εκατ. ευρώ
Καζάνι που βράζει η Κρήτη - "Εξαφανίζεται" η ρακή
Χτύπησε τον γιο του επειδή δεν ήπιε την… κούπα
«Εξαφανίζουν» τη ρακή – Αφαιρούν τη λέξη τσικουδιά
Οπλοκατοχή στην Κρήτη – Η εκπομπή “360°” συναντούν στα χωριά της Κρήτης ανθρώπους που έχουν μάθει να ζουν με τα όπλα (vid)
Οπλοκατοχή στην Κρήτη – Η εκπομπή “360°” συναντούν στα χωριά της Κρήτης ανθρώπους που έχουν μάθει να ζουν με τα όπλα (vid)
Ο 25χρονος Μάριος από το Ηράκλειο Κρήτης χρειάζεται την βοήθεια όλων μας
Ο 25χρονος Μάριος από το Ηράκλειο Κρήτης χρειάζεται την βοήθεια όλων μας
Κρητικοπούλα τραγουδά «Ερωτόκριτο» στο Ευρωκοινοβούλιο (βίντεο)
Λάδι: Μειωμένη η παραγωγή στην Κρήτη - «Σαρώνει» η Ισπανία
Νέα κρούσματα εξαπάτησης ηλικιωμένων – Τους ζητούν μεγάλα ποσά για δήθεν τροχαία
Ο καιρός στην Κρήτη - Επιτέλους... άνοιξη
Αυτό είναι το σχέδιο για την ενεργειακή απεξάρτηση της Κρήτης
Αλλαγές στο ανάγλυφο της Κρήτης προκάλεσαν οι βροχές
Παράταση για τις δηλώσεις ιδιοκτησιών στο Κτηματολόγιο στο νομό Λασιθίου
Υπόμνημα ΣΕΔΗΚ για ριζική λύση του προβλήματος της Δακοκτονίας
Θα είναι μια δύσκολη χρονιά από άποψη πυρκαγιών το 2019 για το νομό Λασιθίου
Κεφαλή Μινώταυρου 7.000 χρόνων βρέθηκε στην Σερβία! Η «λατρεία των βουκρανίων» από την Κρήτη και την Θράκη στα κεντρικά Βαλκάνια
Νεαρή ΑμΕΑ “τιμώρησε” οδηγό που της απέκλεισε την πρόσβαση στο πεζοδρόμιο!
Ο εμβολιασμός στα φαρμακεία «άναψε φωτιές» μεταξύ γιατρών & φαρμακοποιών Κρήτης
“Πάτωσε η Περιφέρεια Κρήτης στην απορροφητικότητα του ΕΣΠΑ”
Αυτός είναι ο 48χρονος παιδόφιλος της Κρήτης – Στη δημοσιότητα τα στοιχεία του
Αυτός είναι ο 48χρονος παιδόφιλος της Κρήτης – Στη δημοσιότητα τα στοιχεία του
Το Brexit «χτυπά» την Κρήτη: Οι συνέπειες σε προϊόντα και τουρισμό
Τα κρητικά προϊόντα στα ξενοδοχεία του νησιού
Πρόγραμμα για αειφόρο τουρισμό στην Κρήτη
Σοκαριστικό τροχαίο στην Κρήτη: Χαροπαλεύει η μητέρα – Τραυματισμένα δυο παιδιά (pic)
200.000 τόνους σταφίδας με... κλήματα από την Κρήτη έβγαλαν οι Κινέζοι
Διαδοχικές αλλαγές στο σκηνικό του καιρού αυτή την εβδομάδα
Σεισμός με το καλημέρα στην Κρήτη
Θα πωλούν την τσικουδιά τους χωρίς μεσάζοντες οι Κρητικοί
Προσοχή στους δρόμους το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας -Στήνει μπλόκα η ΕΛ.ΑΣ
Έγκλημα Σητεία: Αποδέχτηκε όλες τις κατηγορίες ο φερόμενος συζυγοκτόνος
Τέσσερις Ιεραπετρίτισες εξηγούν γιατί είναι... απίθανο πλάσμα η γυναίκα
Απολογείται σήμερα ο 36χρονος Σητειακός
Γέφυρα με τη Γερμανία τα κρητικά προϊόντα
‘Πονοκέφαλο’ προκαλεί το Κτηματολόγιο – Τρίμηνη παράταση
Το Εμιράτο της Κρήτης -Η απελευθέρωση από τους Άραβες
Εμημέρωση και προληπτικός έλεγχος για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού
Επιδότηση ενοικίου: Οι προϋποθέσεις και η διαδικασία για τους δικαιούχους
Τσέχοι στην Κρήτη - Μια νέα αγορά για τον κρητικό τουρισμό
Σπαρακτική μαρτυρία της αδερφής της Κατερίνας: «Την απειλούσε με μαχαίρια»
Στα 200 εκατ. € οι ζημιές από την πρωτόγνωρη θεομηνία που «χτύπησε» την Κρήτη!