Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης


Κατάφερε να επιβιώσει στις τρομακτικές γεωλογικές αλλαγές που άλλαξαν το τοπίο της Κρήτης και να μείνει μάρτυρας των δυνάμεων της φύσης, που εκατομμύρια χρόνια πριν διαμόρφωσαν το νησί, όπως το ξέρουμε σήμερα.

Η αμπελιτσιά ή “ανέγνωρο”, που υπάρχει μονάχα στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον πλανήτη, ιδιαιτερότητα που τη διατηρεί ως αποκλειστική στην χλωρίδα του νησιού, ως το μόνο ενδημικό δέντρο της Κρήτης, αποτελεί και εμβληματικό είδος για το νησί μας τόσο λόγω της σημασίας του, όσο και της σχέσης του με τις παραδοσιακές κατσούνες, αφού κάποτε οι βοσκοί επέλεγαν τα ευλύγιστα και ανθεκτικά κλαδιά του για να τις κατασκευάσουν. Όχι πλέον όμως, καθώς η αμπελιτσιά βρίσκεται και αυτή σε κίνδυνο.

Η υπερβόσκηση, το ποδοπάτημα των νεαρών φυτών από τα ζώα, η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές ασκούν αφόρητες πιέσεις στο δέντρο, που φύεται σε μεγάλα υψόμετρα πάνω από τα 800 μέτρα σε όλα τα βουνά της Κρήτης και κυρίως τα Λευκά Όρη.

Λόγω ακριβώς των ανθρωπογενών αυτών δράσεων, η αμπελιτσιά έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του δέντρου και έχει μετατραπεί σε θάμνο, με αποτέλεσμα τα μεγάλα δέντρα αμπελιτσιάς να είναι σπάνια. Συν τοις άλλοις, μια επιπλέον αιτία για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δέντρων είναι η εμπορευματοποίηση της κρητικής κατσούνας, που οδήγησε στη λήψη μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Zelkova abelicea, όπως είναι το επιστημονικό όνομά της, προστατεύεται από διεθνείς κανονισμούς και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου έργου το οποίο εκπονεί το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το ΜΑΙΧ, στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος του Πανεπιστημίου Φρίμπουργκ της Ελβετίας για τη διατήρηση των έξι εκπροσώπων της οικογένειας Zelkova σε ολόκληρο τον πλανήτη, δύο από τους οποίους στην Ευρώπη, το ένα στην Κρήτη και ένα άλλο συγγενές στη Σικελία της Ιταλίας.

Η αμπελιτσιά ανήκει στα λεγόμενα “υπολειμματικά είδη” της Τριτογενούς γεωλογικής περιόδου (66 έως 6,3 εκατομμύρια χρόνια πριν), δηλαδή αποτελεί απόγονο των ειδών που ήταν ευρέως εξαπλωμένα πριν από εκατομμύρια χρόνια, όμως μετά τις τεράστιες γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν, πολλά από τα είδη αυτά εξαφανίστηκαν.

Ειδικά για το γένος Zelkova οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Οι απόγονοί τους, που κατάφεραν να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, μαρτυρούν σήμερα πολλές πληροφορίες για τη βιογεωγραφία και την εξέλιξη των ειδών, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο την αμπελιτσιά σημαντική.

Το γεγονός ότι το ενδημικό αυτό δέντρο αποτελεί έναν από τους παλαιότερους “κατοίκους” του νησιού αποδεικνύουν και απολιθώματα από φύλλα που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Μακρυλιάς στην ανατολική Κρήτη, ηλικίας 8 περίπου εκατομμυρίων ετών, ανήκουν δηλαδή στον αρχέγονο πρόγονο. Σήμερα η αμπελιτσιά φύεται σε όλα τα βουνά της Κρήτης, αλλά κυρίως στα Λευκά Όρη, όπου έχει καταγραφεί το 80% των πληθυσμών, όπως σε Ομαλό, Ποριά, Θέρισο, Ζούρβα, οροπέδιο Νιάτου, Ίμβρο και Ελυγιά. Όπως μας ενημέρωσαν από το ΜΑΙΧ, σε μικρότερους πληθυσμούς το είδος απαντάται στο δάσος του Ρούβα, στον Ψηλορείτη, στον Κέδρο, πάνω από το Γερακάρι και το Άνω Μέρος, στη νότια πλευρά της Δίκτης, στον Ομαλό Βιάννου και στην Πρωτολιτσά, κοντά στο Οροπέδιο του Καθαρού και στα όρη της Θρυπτής.

Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 800 περίπου μέτρα έως τα 1.800 μ. και συνήθως απαντάται σε μικρούς, κατακερματισμένους πληθυσμούς, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια κυπαρίσσια. Επίσης συχνότερα εντοπίζεται σε πλαγιές με βόρεια έκθεση, γύρω από δολίνες, στην κοίτη εποχικών ρεμάτων νερού.

Οι επιστήμονες, από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει στα πλαίσια του προγράμματος για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη από το 2014, εκτιμούν ότι στα Λευκά Όρη, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, υπάρχουν περίπου 16.000 ώριμα αναπαραγωγικά δέντρα, σε σύνολο 20.000 ολόκληρης της Κρήτης. Με δεδομένο όμως ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αμπελιτσιά δεν προλαβαίνει να γίνει δέντρο για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και η βόσκηση, εκτιμάται ότι σε μορφή θάμνου, σε ύψος έως 1,5 μέτρο, υπάρχουν πάνω από 300.000 αμπελιτσιές στο νησί.

Το πρόγραμμα ΜΑΙΧ-Πανεπιστημίου Fribourg

Η αμπελιτσιά βρίσκεται στη λίστα με τα περίπου 2.500 φυτικά είδη που θεωρούνται «κινδυνεύοντα» με εξαφάνιση με βάση το Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012). Λόγω της σπανιότητάς της, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για Οικοτόπους 92/43), την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς συνθήκες, όπως αυτή της Βέρνης.

Το διεθνές πρόγραμμα για την έρευνα και την προστασία του είδους, το οποίο “τρέχει” το ΜΑΙΧ, χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Fribourg της Ελβετίας και βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, η οποία και θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2020. Εκτός από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα υλοποίησης των δράσεων στην Κρήτη, σε συνεργασία με τις κατά τόπους Διευθύνσεις Δασών της Κρήτης και το Ελβετικό Πανεπιστήμιο Fribourg, άλλοι συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Fribourg, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός “Δήμητρα”), το Τμήμα Βιολογίας και Βοτανικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Δήμος Πλατανιά Χανίων.

Μουντουφάρης Σταύρος
neakriti.gr

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Εκκαθαρίζουν το μητρώο για δικαιούχους αγροτικού τιμολογίου
Νέα μεγάλη φωτιά στην Κρήτη
Ξεκινά από τη Σητεία την περιοδεία ο Κυρ. Μητσοτάκης
Ζωγραφισμένα χωριά | Η γυναίκα που «μεταμορφώνει» ερειπωμένα κτίρια της Κρήτης
Στο… κόκκινο ο υδράργυρος: Που θα «χτυπήσει» 40άρια;
Η Κρήτη στα 5 καλύτερα νησιά για καλοκαιρινές διακοπές
Ο εκπαιδευτικός που μας "σύστησε" με 600 επίγειους παραδείσους στην Κρήτη !
Σεισμός με επίκεντρο στο Μακρύ Γιαλό
Ολοκληρώνεται η υποβολή ορίων των ΟΤΑ στους δασικούς χάρτες. Καθυστερήσεις στους δήμους του Λασιθίου
Την Δευτέρα 16 Ιουλίου η διανομή κρέατος
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΜΕ 60.000€ Η ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΧΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ
Στη 2η θέση η Κρήτη σε ξενοδοχεία-καταλύματα μπροστά στην παραλία
Ένα γιγάντιο μανιτάρι πρωτοφανές για την Κρήτη
Καρκίνος και διαβήτης «θερίζουν» στην Κρήτη
Δυναμικό συλλαλητήριο συνταξιούχων στο Λασίθι
2,5 εκ. ευρώ από το ΕΣΠΑ «Κρήτη 2014-2020» για τον εκσυγχρονισμό του ψηφιακού εξοπλισμού των σχολικών μονάδων του νησιού
Είμαστε έτοιμοι να υπερασπιστούμε την Μακεδονία μας ΜΕ ΚΑΘΕ ΤΡΟΠΟ
Το ελαιόλαδο & οι προοπτικές του κρητικού χρυσού στη συνεδρίαση του ΣΕΔΗΚ
Telegraph: Που κρύβεται το μυστικό της Κρήτης!
Ετοιμάζουν ξεσηκωμό οι αγρότες των μπλόκων - Ζητούν επειγόντως απαντήσεις
Τζιτζίκια - Ο ύπουλος εχθρός για τα αμπέλια της Κρήτης
Υπουργείο Προστασίας του... δάκου της ελιάς!
Στα 3,10 η τιμή του ελαιολάδου στo Ηράκλειο - Αποθηκευμένο το λάδι στη Σητεία
Πως θα αποφύγουμε τα «εγκλήματα» στο ελαιόλαδο της Κρήτης;
Νερό: το άλφα και το ωμέγα στον καύσωνα για τις καλλιέργειες
Ξερόκαμπος: Το άγνωστο διαμάντι της Κρήτης με τα κρυστάλλινα νερά [ΦΩΤΟ]
ΣΗΚΩΝΕΤΑΙ Η ΛΕΒΕΝΤΟΓΕΝΝΑ... «Η Κρήτη παίρνει τ' άρματα, ως γράφει η Ιστορία... Ηπειρος Κύπρος και Νησιά, Θράκη, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ...»
Τι τρώμε; Κατσαρίδες, πριονίδι ξύλου, υγρό από πρωκτικό αδένα
Διαδηλώνουν στην Κρήτη κατά της συμφωνίας των Πρεσπών
Ενημερωτικό σχετικά με την εγκύκλιο προγραμματισμού ενεργειών για ομαλή έναρξη του Υπουργείου Παιδείας
Αίτημα να μην προχωρήσει η επένδυση του υβριδικού σταθμού
ΤΗΝ ΝΈΑ ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ 2019-2020 ΘΑ ΈΧΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΕΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΩΝ Τ.Κ. ΛΙΘΙΝΩΝ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΟΥ ΣΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΠΟΠ ΣΗΤΕΙΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ
«Καίνε» οι θερμοκρασίες και οι... τιμές καυσίμων
«Τσίμπησε» και πάλι η τιμή του ελαιολάδου
ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΝ ΚΑΤΑΔΥΣΕΩΝ Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
«Πλώρη» για… Κρήτη βάζουν Αμερικανοί και Γάλλοι για τα κοιτάσματα
Συναγερμός από νέα φωτιά στην Κρήτη
Αυτοί είναι οι μεγάλοι κίνδυνοι για τους αγρότες
Μετρήσεις κυκλοφοριακού φόρτου στο ΒΟΑΚ
Αυστηρή προειδοποίηση: Να μπει «φρένο» στα... εργολαβικά τερτίπια
Θεατρικές παραστάσεις για την Γ΄ Ηλικία
Στην Κρήτη το προεδρείο του ΟΠΕΚΕΠΕ
Οι Λασιθιώτικοι ανεμόμυλοι έσωσαν ζωές σε όλο τον κόσμο!
Ο υπουργός Σπίρτζης και η ... κοσμογονία στην Κρήτη! (Video)
Τελευταία εξέλιξη στη δολοφονία του κτηνοτρόφου στην Κρήτη
Από την δροσιά στον... καύσωνα του Ιούλη
Με GPS και... drones η φετινή μάχη κατά των κουνουπιών στην Κρήτη!
Αυγενάκης: «Ανάγκη ενίσχυσης του προγράμματος δακοκτονίας στην Κρήτη»
Αγωνία τέλος με τις βαθμολογίες των Πανελλαδικών
Απαραίτητα τα οδικά έργα στη Σητεία
Επιστολή Ι. Πλακιωτάκη για τον ΒΟΑΚ
Γνωρίστε τους μαγευτικούς καταρράκτες της Κρήτης
Παρέμβαση Μανόλη Θραψανιώτη στο Δημοτικό Συμβούλιο Σητείας για τον ΒΟΑΚ
Εκτός η Κρήτη από την επιδότηση μετακινήσεων και μεταφορών
Άσκηση Μείζονος Ατυχήματος στο Ναύσταθμο Κρήτης
Μαθαίνοντας για τις υπηρεσίες των οικοσυστημάτων στις περιοχές του Δικτύου NATURA 2000 στην Κρήτη
Καταγγέλλουν ψεκασμούς «πασαλείμματα» για το δάκο
ΒΟΑΚ από Κίσσαμο ως Σητεία, χωρίς διόδια
«Μαθηματικές ΑποΔράσεις» – 1ο Θερινό Σχολείο Μαθηματικών Κρήτης
Συμπολίτης μας χρειάζεται βοήθεια
Αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον για την Κρήτη
Οι πρώτες τιμές στο επιτραπέζιο σταφύλι
«Σπάει» όλα τα ρεκόρ στον τουρισμό η Κρήτη
Ιστορική έρευνα ανατρέπει τα δεδομένα: Η Κνωσός άκμασε και μετά την καταστροφή
Στη φυλακή οι «4» για τη χασισοφυτεία… μαμούθ και τα 22 κιλά κάνναβης
ΒΟΑΚ: ΑΡΓΗΣΑΜΕ ΠΟΛΥ!
TUI: Κορυφαίος τουριστικός προορισμός διεθνώς η Κρήτη
Μέτρα για να θωρακιστεί η Κρήτη από την Xylella
ΜΕΓΑΛΟΣ Ξεσηκωμός για τις κάμερες στα σχολεία
Οι μαλάκες -και ο υπουργός Σπίρτζης
«Η ΝΔ προκαλεί συζήτηση στη Βουλή με τον Υπουργό κ. Σπίρτζη για τον ΒΟΑΚ»
ΣΥΡΙΖΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ: Ξεκινά ο ΒΟΑΚ, με συνολικό σχεδιασμό και χωρίς διόδια για τους κατοίκους.
ΛΕΒΕΝΤΕΣ Κρητικοί τραγουδούν με λύρα το «Μακεδονία Ξακουστή» μπροστά στα ΜΑΤ! (ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ BINTEO)
Δήλωση Ντόρας Μπακογιάννη για τον ΒΟΑΚ
Ψάχνουν όλα τα θερμοκήπια της Κρήτης για χασισοφυτείες!
Δήλωση του Βουλευτή Λασιθίου του ΣΥΡΙΖΑ Μανόλη Θραψανιώτη, σχετικά με τον Βόρειο Οδικό Αξονα
Καμία επιχείρηση στο νομό Λασιθίου δεν θέλει κοινωνικό τουρισμό
Μπαράζ συλλήψεων σε αεροδρόμια της Κρήτης
Δήλωση Γ. Πλακιωτάκη για το έργο του Β.Ο.Α.Κ.
Υπό εξαφάνιση τα παραδοσιακά γαϊδουράκια της Κρήτης
Βροχές «χρυσάφι» για τις καλλιέργειες - Τι συνιστάται για τα αμπέλια
Δασκαλογιάννης – Ο μεγάλος αγωνιστής της Κρήτης
Εκπτώσεις στους μαθητές της Κρήτης για τη μετακίνησή τους
Πότε λήγει η προθεσμία για τις ασφαλιστικές εισφορές του ΕΛΓΑ
Τρίτη και ευτυχώς... φαρμακερή για το Χαμέζι!
Για τις 10 μαχαιριές στην κουνιάδα του κρίθηκε ένοχος και στο Εφετείο
Περιοδεία της Άννας Γαλανού στην Κρήτη