Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης


Κατάφερε να επιβιώσει στις τρομακτικές γεωλογικές αλλαγές που άλλαξαν το τοπίο της Κρήτης και να μείνει μάρτυρας των δυνάμεων της φύσης, που εκατομμύρια χρόνια πριν διαμόρφωσαν το νησί, όπως το ξέρουμε σήμερα.

Η αμπελιτσιά ή “ανέγνωρο”, που υπάρχει μονάχα στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον πλανήτη, ιδιαιτερότητα που τη διατηρεί ως αποκλειστική στην χλωρίδα του νησιού, ως το μόνο ενδημικό δέντρο της Κρήτης, αποτελεί και εμβληματικό είδος για το νησί μας τόσο λόγω της σημασίας του, όσο και της σχέσης του με τις παραδοσιακές κατσούνες, αφού κάποτε οι βοσκοί επέλεγαν τα ευλύγιστα και ανθεκτικά κλαδιά του για να τις κατασκευάσουν. Όχι πλέον όμως, καθώς η αμπελιτσιά βρίσκεται και αυτή σε κίνδυνο.

Η υπερβόσκηση, το ποδοπάτημα των νεαρών φυτών από τα ζώα, η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές ασκούν αφόρητες πιέσεις στο δέντρο, που φύεται σε μεγάλα υψόμετρα πάνω από τα 800 μέτρα σε όλα τα βουνά της Κρήτης και κυρίως τα Λευκά Όρη.

Λόγω ακριβώς των ανθρωπογενών αυτών δράσεων, η αμπελιτσιά έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του δέντρου και έχει μετατραπεί σε θάμνο, με αποτέλεσμα τα μεγάλα δέντρα αμπελιτσιάς να είναι σπάνια. Συν τοις άλλοις, μια επιπλέον αιτία για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δέντρων είναι η εμπορευματοποίηση της κρητικής κατσούνας, που οδήγησε στη λήψη μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Zelkova abelicea, όπως είναι το επιστημονικό όνομά της, προστατεύεται από διεθνείς κανονισμούς και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου έργου το οποίο εκπονεί το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το ΜΑΙΧ, στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος του Πανεπιστημίου Φρίμπουργκ της Ελβετίας για τη διατήρηση των έξι εκπροσώπων της οικογένειας Zelkova σε ολόκληρο τον πλανήτη, δύο από τους οποίους στην Ευρώπη, το ένα στην Κρήτη και ένα άλλο συγγενές στη Σικελία της Ιταλίας.

Η αμπελιτσιά ανήκει στα λεγόμενα “υπολειμματικά είδη” της Τριτογενούς γεωλογικής περιόδου (66 έως 6,3 εκατομμύρια χρόνια πριν), δηλαδή αποτελεί απόγονο των ειδών που ήταν ευρέως εξαπλωμένα πριν από εκατομμύρια χρόνια, όμως μετά τις τεράστιες γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν, πολλά από τα είδη αυτά εξαφανίστηκαν.

Ειδικά για το γένος Zelkova οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Οι απόγονοί τους, που κατάφεραν να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, μαρτυρούν σήμερα πολλές πληροφορίες για τη βιογεωγραφία και την εξέλιξη των ειδών, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο την αμπελιτσιά σημαντική.

Το γεγονός ότι το ενδημικό αυτό δέντρο αποτελεί έναν από τους παλαιότερους “κατοίκους” του νησιού αποδεικνύουν και απολιθώματα από φύλλα που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Μακρυλιάς στην ανατολική Κρήτη, ηλικίας 8 περίπου εκατομμυρίων ετών, ανήκουν δηλαδή στον αρχέγονο πρόγονο. Σήμερα η αμπελιτσιά φύεται σε όλα τα βουνά της Κρήτης, αλλά κυρίως στα Λευκά Όρη, όπου έχει καταγραφεί το 80% των πληθυσμών, όπως σε Ομαλό, Ποριά, Θέρισο, Ζούρβα, οροπέδιο Νιάτου, Ίμβρο και Ελυγιά. Όπως μας ενημέρωσαν από το ΜΑΙΧ, σε μικρότερους πληθυσμούς το είδος απαντάται στο δάσος του Ρούβα, στον Ψηλορείτη, στον Κέδρο, πάνω από το Γερακάρι και το Άνω Μέρος, στη νότια πλευρά της Δίκτης, στον Ομαλό Βιάννου και στην Πρωτολιτσά, κοντά στο Οροπέδιο του Καθαρού και στα όρη της Θρυπτής.

Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 800 περίπου μέτρα έως τα 1.800 μ. και συνήθως απαντάται σε μικρούς, κατακερματισμένους πληθυσμούς, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια κυπαρίσσια. Επίσης συχνότερα εντοπίζεται σε πλαγιές με βόρεια έκθεση, γύρω από δολίνες, στην κοίτη εποχικών ρεμάτων νερού.

Οι επιστήμονες, από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει στα πλαίσια του προγράμματος για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη από το 2014, εκτιμούν ότι στα Λευκά Όρη, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, υπάρχουν περίπου 16.000 ώριμα αναπαραγωγικά δέντρα, σε σύνολο 20.000 ολόκληρης της Κρήτης. Με δεδομένο όμως ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αμπελιτσιά δεν προλαβαίνει να γίνει δέντρο για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και η βόσκηση, εκτιμάται ότι σε μορφή θάμνου, σε ύψος έως 1,5 μέτρο, υπάρχουν πάνω από 300.000 αμπελιτσιές στο νησί.

Το πρόγραμμα ΜΑΙΧ-Πανεπιστημίου Fribourg

Η αμπελιτσιά βρίσκεται στη λίστα με τα περίπου 2.500 φυτικά είδη που θεωρούνται «κινδυνεύοντα» με εξαφάνιση με βάση το Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012). Λόγω της σπανιότητάς της, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για Οικοτόπους 92/43), την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς συνθήκες, όπως αυτή της Βέρνης.

Το διεθνές πρόγραμμα για την έρευνα και την προστασία του είδους, το οποίο “τρέχει” το ΜΑΙΧ, χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Fribourg της Ελβετίας και βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, η οποία και θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2020. Εκτός από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα υλοποίησης των δράσεων στην Κρήτη, σε συνεργασία με τις κατά τόπους Διευθύνσεις Δασών της Κρήτης και το Ελβετικό Πανεπιστήμιο Fribourg, άλλοι συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Fribourg, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός “Δήμητρα”), το Τμήμα Βιολογίας και Βοτανικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Δήμος Πλατανιά Χανίων.

Μουντουφάρης Σταύρος
neakriti.gr

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Το περίφημο δαχτυλίδι του Μίνωα- Είναι τόσο εντυπωσιακό που δεν πίστευαν στην αυθεντικότητα του
Αέρας αισιοδοξίας για το λάδι - Σταθεροποιήθηκε η τιμή παραγωγού
Κατεβάζει διακόπτες η ΔΕΗ στην Κρήτη με 48ώρες απεργίες
«Σα πολεμάς τον Έλληνα άδικο κόπο κάνεις, τη μάχη κι αν την κέρδισες το πόλεμο τον χάνεις»
Ίδια με πέρυσι τα χρήματα για τη δακοκτονία στην Κρήτη – Η κατανομή ανά νομό
Υποσχέσεις για λύση για τους δρόμους στους παραλιακούς οικισμούς
Aυτοί είναι οι παράγοντες που σκοτώνουν τους Κρητικούς
Διακρίσεις δημοτικών σχολείων στο διαγωνισμό δημιουργίας τηλεοπτικού / ραδιοφωνικού σποτ
Εξαιρετικά πρώιμη η ελαιοκομική χρονιά. Η ανθοφορία των ελαιόδεντρων βρίσκεται σε εξέλιξη
Σε αεροδρόμιο και λιμάνι την Παρασκευή οι αγρότες, στον Υπουργό Περιφερειάρχης-Δήμαρχoι
ΕΚΛΟΓΕΣ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ
Προσποιούνταν τον αστυνομικό-αξιωματικό στρατού και εξαπατούσε πολίτες σε Λασίθι και Ηράκλειο
Πότε θα χτυπήσει το τελευταίο κουδούνι της χρονιάς στα Γυμνάσια και τα λύκεια
Οι θρυλικοί Χαΐνηδες – Οι κλεφταρματολοί της Κρήτης που αντιμετώπισαν τους Γενίτσαρους κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας
Και οι Βρετανοί ψηφίζουν «δαγκωτό» Κρήτη!
Εν μέσω ανομβρίας, ορθολογικό πότισμα στην ελιά
Τροχαίο με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ στο Ηράκλειο που μετέφερε δύο νεογνά. Τραυματίστηκε αναισθησιολόγος
Ο θρύλος για το φάρο «Αφορεσμένου» στην Κρήτη και η σχέση του με τον Χριστό
Το Λασίθι “κρατά” σε καλά επίπεδα τις τιμές του λαδιού παρά την πτωτική τροχιά των διεθνών τιμών
Ιεράπετρα, Σητεία, Τυμπάκι και Χανιά σε κινητοποιήσεις στο Ηράκλειο πριν ξεκινήσει η απεργία της ΠΝΟ
Κίνδυνος για τη μείωση των επιδοτήσεων
Οι Δήμοι του νομού Λασιθίου δεν έχουν ολοκληρώσει τα οικιστικά όρια στους δασικούς χάρτες
Η οργισμένη επιστολή Ιεραπετρίτη: Δεν θα σας κάνουμε το χατίρι κ. Πρωθυπουργέ, ούτε θα το βάλουμε στα πόδια
Ένα κρητικό μιτάτο που όμοιο του δεν έχετε ξαναδεί
1ο Συνέδριο Ελληνικών και Κυπριακών Γεωπάρκων UNΕSCO
Ορατός ο κίνδυνος να μείνουν χωρίς ναυαγοσώστες παραλίες της Κρήτης
Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης
Νικηφόρος Φωκάς (919-969 μ.Χ.): Ο ασκητής Αυτοκράτωρ
Τελετή Αποκαλυπτηρίων Μνημείου Αντιστρατήγου Ιωάννη Τζανιδάκη
Έλεγξε το αεροδρόμιο της Σητείας η Ryanair, όμως το Λασίθι της φάνηκε μικρό…
Σοκ στη Κρήτη: 33χρονη εφτιαξε μια θηλιά με σεντόνι και έβαλε τέλος στη ζωή της
Ακυρώσεις πτήσεων λόγω πυκνής ομίχλης σε Ηράκλειο και Σητεία!
Ηράκλειο - Νεκρά δεκάδες ζώα από φόλα - Επικήρυξαν το δράστη με 1.000 €
Έρευνα της ΕΛ.ΑΣ. για βίντεο της Ελένης Μενεγάκη από τις διακοπές της
Προς αποχώρηση ο εργολάβος της γέφυρας στο Χαμέζι – Τι γίνεται με το τμήμα Καλό Χωριό-Φρουζή (Ηχητικό)
«Μην πολεμάς τον Έλληνα»: To τραγούδι Κρητικών που ταρακούνησε όλη την Ελλάδα (ΒΙΝΤΕΟ)
Κρητικές γεύσεις στο γάμο του πρίγκιπα Harry και της Meghan Markle. Ένας Έλληνας σεφ επιμελείται το μενού
Γέφυρα Χαμεζίου: Ένα σύγχρονο γιοφύρι της... Άρτας
Νέο «πέπλο» αφρικανικής σκόνης (βίντεο)
Γέφυρα Χαμεζίου-Φέτος συμπληρώνεται μια δεκαετία από την πρώτη εξαγγελία υλοποίησης και παράδοσης στην κυκλοφορία του έργου της γέφυρας Χαμεζίου
Οι αγρότες φοβούνται τον «εχθρό» τους, τους νοτιάδες
«Επανέρχεται» η Αφρικανική σκόνη: Αναλυτική πρόγνωση για την Κρήτη
Ιδαίοι Δάκτυλοι -Οι δαίμονες
Πού «κολλάει» η επένδυση σ’ ένα από τα ωραιότερα σημεία της Κρήτης;
Ξεκινά η αντιπυρική περίοδος
Έρχεται «μίνι» καλοκαίρι – Πού θα «χτυπήσει κόκκινο» η θερμοκρασία
Έκαναν «Φανερό δείπνο» κρεατοφαγίας και στην Κρήτη (και στην Σητεία)
Με όλες τις τιμές έρχεται απόψε στην Κρήτη το Άγιο Φως
Στην Κρήτη το μεγαλύτερο υποβρύχιο καλώδιο εναλλασσόμενου ρεύματος στον κόσμο
Ευχές του Γενικού Περιφερειακού Αστυνομικού Διευθυντή Κρήτης
Έκαναν «βουτιά» οι Κρητικές εξαγωγές - Τι δείχνουν τα στατιστικά
Τραγωδία στην Κρήτη με νεκρό βρέφος μόλις 40 ημερών
Κρήτη: 90χρονος αυτοκτόνησε με καραμπίνα, αφήνοντας σημειώματα
Ο σοφός και δίκαιος Ραδάμανθυς
Παρατηρήματα και συνήθειες της Μεγάλης Εβδομάδας στην Κρήτη- Άλλα ξεχασμένα κι άλλα ψυχορραγούν
Πάσχα στη Σητεία της παράδοσης της φύσης και του Χριστιανισμού
Πάσχα με βροχές για τους Κρητικούς
Στόχος ένας σύγχρονος αυτοκινητόδρομος από την Κίσαμο ως τη Σητεία
Παγκρήτιοι Αγώνες Τραμπολίνο
Επιδότηση για δεξαμενές βρόχινου νερού ζητούν οι αγρότες του Νότου
Έως τις 15/5 οι αιτήσεις για την εξισωτική αποζημίωση
Τοξικός κίνδυνος για τις θάλασσες της Κρήτης τα λαγοκέφαλα
Ξηρασία «απειλεί» την Κρήτη: Από τους πιο ξηρούς ο φετινός Μάρτιος
Σε ποιους δήμους παραμένουν οι συμβασιούχοι και ποιοι κάνουν νέα προσφυγή
Πληρώνει την Τρίτη ο ΕΛΓΑ: Δείτε τα ποσά ανά νομό στην Κρήτη
Απούλητη παραμένει η μισή ποσότητα ελαιολάδου στη Σητεία. Οι τιμές έπεσαν σε χαμηλά επίπεδα
ΤΑ ΚΤΕΛ ΚΡΗΤΗΣ ΕΔΩΣΑΝ ΕΚΠΤΩΣΗ 25% ΣΤΑ ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΤΡΙΤΕΚΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Οι 4 σακούλες με τα 21 κιλά κάνναβης είχαν προορισμό την Ιεράπετρα
Χωριό στην Κρήτη «έσβησε» λόγω φόβου βεντέτας
Ο Ανδριανός των 8 κατοίκων -Ένα χωριό όνειρο, με σπήλαια, φαράγγι, αρχαίο οικισμό και τοπίο μαγικό
Κινηματογραφική καταδίωξη στην Κρήτη – Είχαν γεμάτο το πορτ μπαγκάζ με ναρκωτικά
«Έρχονται» 220 πολυπόθητες προσλήψεις στην Κρήτη
Ο άγνωστος παράδεισος της Κρήτης με τις 36 παραμυθένιες παραλίες
Επιστολή Ενημέρωσης Πολιτιστικών Συλλόγων Κρήτης
Εξαπάτηση συμπολιτών μας στο όνομα του ΚΕΘΕΑ και του προβλήματος των εξαρτήσεων.
Οι Οινοποιοί της Κρήτης (Wines of Crete) στην μεγαλύτερη Διεθνή έκθεση κρασιού PROWEIN
Έβρεξε πολύ παντού, εκτός από την ... Κρήτη!
Σοκ από την «βουτιά» στα 2,60 ευρώ για το λάδι
Η Κουζίνα από το Θέατρο της Σητείας ταξιδεύει στο Ηράκλειο
Τα δρομολόγια του Πρέβελης
Σήμερα και τη Δευτέρα τα καταστήματα των τραπεζών θα είναι ανοιχτά, ωστόσο θα παρέχουν περιορισμένη εξυπηρέτηση στο συναλλακτικό κοινό
Ο αριθμός των φοιτητών που εισάγονται στα ΤΕΙ Αγίου Νικολάου και Σητείας
Τι αλλάζει στις επιδοτήσεις;
Νέο Χωροταξικό για τον Τουρισμό στην Κρήτη. Η εκπόνησή του θα ανατεθεί εντός του 2018
ΈΓΚΑΙΝΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΑΓΙΟΓΡΑΦΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΜΠΕΤΕΙΝΑΚΗ
Φεύγει η σκόνη για… ρεκόρ και έρχονται οι πολυπόθητες βροχές! Πόσο θα «κρατήσουν»;
Ασύμφορες οι προσφορές των εμπόρων για το ελαιόλαδο Σητείας