Σε κίνδυνο το πανάρχαιο ενδημικό δέντρο της Κρήτης


Κατάφερε να επιβιώσει στις τρομακτικές γεωλογικές αλλαγές που άλλαξαν το τοπίο της Κρήτης και να μείνει μάρτυρας των δυνάμεων της φύσης, που εκατομμύρια χρόνια πριν διαμόρφωσαν το νησί, όπως το ξέρουμε σήμερα.

Η αμπελιτσιά ή “ανέγνωρο”, που υπάρχει μονάχα στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον πλανήτη, ιδιαιτερότητα που τη διατηρεί ως αποκλειστική στην χλωρίδα του νησιού, ως το μόνο ενδημικό δέντρο της Κρήτης, αποτελεί και εμβληματικό είδος για το νησί μας τόσο λόγω της σημασίας του, όσο και της σχέσης του με τις παραδοσιακές κατσούνες, αφού κάποτε οι βοσκοί επέλεγαν τα ευλύγιστα και ανθεκτικά κλαδιά του για να τις κατασκευάσουν. Όχι πλέον όμως, καθώς η αμπελιτσιά βρίσκεται και αυτή σε κίνδυνο.

Η υπερβόσκηση, το ποδοπάτημα των νεαρών φυτών από τα ζώα, η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές ασκούν αφόρητες πιέσεις στο δέντρο, που φύεται σε μεγάλα υψόμετρα πάνω από τα 800 μέτρα σε όλα τα βουνά της Κρήτης και κυρίως τα Λευκά Όρη.

Λόγω ακριβώς των ανθρωπογενών αυτών δράσεων, η αμπελιτσιά έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του δέντρου και έχει μετατραπεί σε θάμνο, με αποτέλεσμα τα μεγάλα δέντρα αμπελιτσιάς να είναι σπάνια. Συν τοις άλλοις, μια επιπλέον αιτία για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δέντρων είναι η εμπορευματοποίηση της κρητικής κατσούνας, που οδήγησε στη λήψη μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Zelkova abelicea, όπως είναι το επιστημονικό όνομά της, προστατεύεται από διεθνείς κανονισμούς και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο ενός μεγάλου έργου το οποίο εκπονεί το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το ΜΑΙΧ, στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος του Πανεπιστημίου Φρίμπουργκ της Ελβετίας για τη διατήρηση των έξι εκπροσώπων της οικογένειας Zelkova σε ολόκληρο τον πλανήτη, δύο από τους οποίους στην Ευρώπη, το ένα στην Κρήτη και ένα άλλο συγγενές στη Σικελία της Ιταλίας.

Η αμπελιτσιά ανήκει στα λεγόμενα “υπολειμματικά είδη” της Τριτογενούς γεωλογικής περιόδου (66 έως 6,3 εκατομμύρια χρόνια πριν), δηλαδή αποτελεί απόγονο των ειδών που ήταν ευρέως εξαπλωμένα πριν από εκατομμύρια χρόνια, όμως μετά τις τεράστιες γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές που συντελέστηκαν, πολλά από τα είδη αυτά εξαφανίστηκαν.

Ειδικά για το γένος Zelkova οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ήταν ευρέως διαδεδομένο σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Οι απόγονοί τους, που κατάφεραν να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες, μαρτυρούν σήμερα πολλές πληροφορίες για τη βιογεωγραφία και την εξέλιξη των ειδών, γεγονός που καθιστά για έναν επιπλέον λόγο την αμπελιτσιά σημαντική.

Το γεγονός ότι το ενδημικό αυτό δέντρο αποτελεί έναν από τους παλαιότερους “κατοίκους” του νησιού αποδεικνύουν και απολιθώματα από φύλλα που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Μακρυλιάς στην ανατολική Κρήτη, ηλικίας 8 περίπου εκατομμυρίων ετών, ανήκουν δηλαδή στον αρχέγονο πρόγονο. Σήμερα η αμπελιτσιά φύεται σε όλα τα βουνά της Κρήτης, αλλά κυρίως στα Λευκά Όρη, όπου έχει καταγραφεί το 80% των πληθυσμών, όπως σε Ομαλό, Ποριά, Θέρισο, Ζούρβα, οροπέδιο Νιάτου, Ίμβρο και Ελυγιά. Όπως μας ενημέρωσαν από το ΜΑΙΧ, σε μικρότερους πληθυσμούς το είδος απαντάται στο δάσος του Ρούβα, στον Ψηλορείτη, στον Κέδρο, πάνω από το Γερακάρι και το Άνω Μέρος, στη νότια πλευρά της Δίκτης, στον Ομαλό Βιάννου και στην Πρωτολιτσά, κοντά στο Οροπέδιο του Καθαρού και στα όρη της Θρυπτής.

Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 800 περίπου μέτρα έως τα 1.800 μ. και συνήθως απαντάται σε μικρούς, κατακερματισμένους πληθυσμούς, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια κυπαρίσσια. Επίσης συχνότερα εντοπίζεται σε πλαγιές με βόρεια έκθεση, γύρω από δολίνες, στην κοίτη εποχικών ρεμάτων νερού.

Οι επιστήμονες, από τα στοιχεία που έχουν συλλέξει στα πλαίσια του προγράμματος για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη από το 2014, εκτιμούν ότι στα Λευκά Όρη, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, υπάρχουν περίπου 16.000 ώριμα αναπαραγωγικά δέντρα, σε σύνολο 20.000 ολόκληρης της Κρήτης. Με δεδομένο όμως ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αμπελιτσιά δεν προλαβαίνει να γίνει δέντρο για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και η βόσκηση, εκτιμάται ότι σε μορφή θάμνου, σε ύψος έως 1,5 μέτρο, υπάρχουν πάνω από 300.000 αμπελιτσιές στο νησί.

Το πρόγραμμα ΜΑΙΧ-Πανεπιστημίου Fribourg

Η αμπελιτσιά βρίσκεται στη λίστα με τα περίπου 2.500 φυτικά είδη που θεωρούνται «κινδυνεύοντα» με εξαφάνιση με βάση το Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012). Λόγω της σπανιότητάς της, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία για Οικοτόπους 92/43), την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς συνθήκες, όπως αυτή της Βέρνης.

Το διεθνές πρόγραμμα για την έρευνα και την προστασία του είδους, το οποίο “τρέχει” το ΜΑΙΧ, χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Fribourg της Ελβετίας και βρίσκεται στη δεύτερη φάση του, η οποία και θα ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2020. Εκτός από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα υλοποίησης των δράσεων στην Κρήτη, σε συνεργασία με τις κατά τόπους Διευθύνσεις Δασών της Κρήτης και το Ελβετικό Πανεπιστήμιο Fribourg, άλλοι συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Fribourg, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός “Δήμητρα”), το Τμήμα Βιολογίας και Βοτανικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Δήμος Πλατανιά Χανίων.

Μουντουφάρης Σταύρος
neakriti.gr

Κατηγορίες: 

Άφησε το σχόλιο σου:

Τελευταία νέα Κρήτης

Ο Κρητικός που έγινε Πάπας της Ρώμης – Η πορεία του Πέτρου Φιλάργη από την ενετοκρατούμενη Κρήτη στον παπικό θρόνο
Τα μοναστήρια της Κρήτης (βίντεο)
Η «Donna Αvventura» στο Νομό Λασιθίου. Μια δημοφιλής ιταλική τηλεοπτική σειρά θα γυριστεί στον τόπο μας
Ολοκλήρωση του διαγωνισμού για τα καλωδιακά τμήματα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Πελοποννήσου
To KKE για την εκχώρηση μνημείων της Κρήτης στο Υπερταμείο
Πρωτοφανής καταστροφή: ο δάκος «έφαγε» το 50% του λαδιού
Αυτά είναι τα 15 Μεταπτυχιακά προγράμματα στο ΤΕΙ Κρήτης
Εντυπωσιακές εικόνες από την Wanderlust Greece που μας ταξιδεύουν στο νομό Λασιθίου και την Κρήτη (βίντεο)
Kiki challenge με ... τράγο - Η ... κρητική version!
Στα... «Έξυπνα Νησιά» βρέθηκε και η Κρήτη
«Ποια είναι τα 417 Δημόσια ακίνητα στη Κρήτη, που εκχωρούνται κρυφά από τις τοπικές κοινωνίες στο Υπερταμείο με απαίτηση των δανειστών;»
Βροχερή εβδομάδα για την Κρήτη - Αναλυτική πρόγνωση
Σεισμός στην Κρήτη τα ξημερώματα
Βλάβη στο σύστημα (Notice to Airmen NOTAM ή NoTAM) στέλνει τις νυχτερινές πτήσεις της Σητείας στο αεροδρόμιο Ηρακλείου
Συμμαχία κατά του καρκίνου στην Κρήτη
Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου -14 Σεπτεμβρίου 1943 (βίντεο)
«Κόκκινες κάρτες» στα ενεργειακά μέτωπα της Κρήτης
Και δεύτερος γάμος θα επιτρέπεται στους ιερείς... υπό προϋποθέσεις
«Θησαυρός» το νερό που έπεσε χθες στην Κρήτη
Πρόταση για την χάραξη του ΒΟΑΚ στο τμήμα: Καβούσι – Χρυσοπηγή – Σκορδίλο
Εκατοντάδες παραγωγοί θα έχουν πρόβλημα με την επιδότηση
Ισχυρές βροχοπτώσεις στην Κρήτη
Ανάδειξη της ιδιαίτερης ομορφιάς του νομού Λασιθίου
Μισή τιμή στα εισιτήρια για τους εκπαιδευτικούς μέσω ΚΤΕΛ
Το κόλπο για να κρατούν χαμηλά τις τιμές στο Κρητικό ελαιόλαδο
Οι αξιωματικοί ενώθηκαν με τα ιερά δεσμά του γάμου!
Έξι τραγωδίες σε λίγες ώρες στην Κρήτη - «Μαύρο» 48ωρο
Παύλος Κούπερ -Ο πρωτοπόρος των θερμοκηπίων στην Ελλάδα
Το τραγούδι του Δασκαλογιάννη- Η επανάσταση σε στίχους!
Ο αιμοσταγής πασάς που έσφαξε το Λασίθι!
Αυγενάκης: «Απροστάτευτοι οι ελαιοπαραγωγοί της Κρήτης απέναντι στο δάκο»
Υπογράφηκε η σύμβαση των ξενοδοχοϋπαλλήλων του νομού Λασιθίου
Ντοκιμαντέρ για την δράση των γυναικών στην Κρήτη της… Κατοχής
Ζώμινθος: Το μινωικό ανάκτορο του βουνού συνεχίζει να αποκαλύπτει τα μυστικά του
Δίνουν τα χέρια ΣΥΡΙΖΑ-Αρναουτάκης;
Εκκρεμούν τα «ψίχουλα» του ΕΛΓΑ στην Κρήτη - Τα έχει πάρει η υπόλοιπη χώρα
Έρχονται... ρομπότ στην Κρήτη για την διαχείριση των απορριμμάτων
Ζώμινθος- Το μινωικό ανάκτορο του βουνού
Ένα τραγούδι για την ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ μας ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣΟΥΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ !!!
Την επίσπευση του ΒΟΑΚ από Σητεία έως Κίσσαμο ζήτησαν από τον Πρωθυπουργό
Θάνατοι στις θάλασσες λόγω έλλειψης... ναυαγοσώστη
Πώς οι νυχτερίδες και η ξηρασία επηρεάζουν την παραγωγή του ελαιολάδου
Το ιστορικό σπήλαιο της Μιλάτου - Η τραγική ιστορία που κουβαλάει από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας
Τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στο κρασί ακύρωσε το ΣτΕ
Τα νέα δρομολόγια των Μινωικών Γραμμών μετά τη λήξη της απεργίας
Γελούν και τα κατσικοπρόβατα του Αποσελέμη.
Μεγάλες στιγμές στην επετειακή 15η σεζόν του «Καλοκαίρι Στο Νότο»!
Τροποποίηση δρομολογίου Πρέβελης
Η εκτέλεση επτά πατριωτών στην Αγιά Κρήτης
Κρήτη: Ο... παράδεισος του δάκου!
Ρεκόρ συλλήψεων για πλαστογραφία σε αεροδρόμια της Κρήτης
Καιρός για βουτιές - Που θα ανέβει το θερμόμετρο στους 37 βαθμούς;
Η απεργία "τροποποιεί" τα δρομολόγια του ΠΡΕΒΕΛΗΣ
Η τραγωδία στο Μάτι κινητοποίησε τους Δήμους της Κρήτης
Πτώση 30% στην τιμή του λαδιού στην Ελλάδα - Τι ισχύει στην Κρήτη;
«Άνοιξαν» οι ουρανοί στην Κρήτη - Πόσο έβρεξε στο νησί;
Το Βάι και το Ελαφονήσι από ψηλά (Video)
«Ήρθαν» τα… πρωτοβρόχια στην Κρήτη
Η ΝΟΔΕ Λασιθίου για τον ανασχηματισμό
Ανακοίνωση υποδοχής φοιτητών έτους 2018-2019 στην ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ
Πυρκαγιά σε πλοίο με προορισμό την Κρήτη - Αναστάτωση για 875 επιβάτες
ΑΣΕΠ: Προσλήψεις 419 ατόμων στο Υπουργείο Πολιτισμού – Πόσες οι θέσεις στο Λασίθι [Πίνακας]
Μεγάλη η πτώση των βάσεων στο Πανεπιστήμιο,ΤΕΙ και Πολυτεχνείο Κρήτης - Δείτε τις βάσεις όλων των ιδρυμάτων της χώρας
Βορίζια: Το χωριό «φάντασμα» – Βομβαρδισμός και εκθεμελίωση
“Ήντα ’ναι η μαύρη καταχνιά κι η γ’ ερημιά στα πλάγια;”: 73 χρόνια από το Ολοκαύτωμα της Μαλαθύρου
Η περιφέρεια προειδοποιεί για το επικίνδυνο ψάρι «λαγοκέφαλος»
Ετοιμάζονται οι μπουλντόζες για κατεδαφίσεις αυθαιρέτων - Που θα γίνει η αρχή;
Εγεννήθη Λυράρης
Η μεγάλη σφαγή του Ηρακλείου
Τι έκανε γερμανικό περιπολικό στους δρόμους της Κρήτης (Φώτο)
Σοκάρουν τα νέα στοιχεία για τον πατροκτόνο στην Κρήτη
Ο Γιάννης Χαρωνίτης απαντά στο σάλο για το διορισμό του
Άγιος Νικόλαος - Ανήλικη ήπιε χάπια σε παραλία της Κρήτης
Σαν σήμερα το 1898 σημειώνεται η μεγάλη σφαγή στο Ηράκλειο Κρήτης
Σε νέα φάση ο «Γολγοθάς» της Γέφυρας Χαμεζίου
Τι δείχνουν τα πρώτα στοιχεία για τα Μερομήνια
ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΤΟΥ ΚΕΔΡΟΥΣ (22 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1944)
Πως θέλουν το ΒΟΑΚ οι Κρητικοί οδηγοί;
Ζεστό χρήμα 49 εκατ. ευρώ σε 19 δήμους της Κρήτης
Μάγεψε ο “Ερωτόκριτος” της Σητείας
Κομπίνα της «μαφίας» των λογιστών με επιστροφές φόρου και στην Κρήτη
Ρεκόρ σε παραβάσεις του ΚΟΚ στην Κρήτη - Πάνω από 2.000 σε 4 μέρες
Πρωτοφανή περιστατικά ρευματοκλοπής στην Κρήτη: Έκλεβε ρεύμα ο… ελεγκτής!
Πώς «ΑΡΡΩΣΤΑΙΝΕΙ» ένα ΣΠΙΤΙ και ΤΙ ΗΞΕΡΑΝ οι Αρχαίοι Μινωίτες
Λύσεις για να μη μείνει η Κρήτη χωρίς ρεύμα μετά το 2020
Όταν ο Τσιτσιπάς κινδύνευσε να πνιγεί στην Κρήτη: «Ο Θεός μου έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία»
Κρήτη, η δεύτερη περιφέρεια στην Ελλάδα που προσελκύει το μεγαλύτερο αριθμό τουριστών