Το σπήλαιο Στέρνες τρίτο μεγαλύτερο της Ελλάδας και σημείο αναφοράς για την παγκόσμια σπηλαιολογία
- Το σπηλαιοβάραθρο Στέρνες στα Λευκά Όρη Σφακίων είναι επίσημα το τρίτο μεγαλύτερο σπήλαιο της Ελλάδας, ξεπερνώντας τα 10 χιλιόμετρα.
- Η 9η Διεθνής Εξερευνητική Αποστολή από τον Σπηλαιολογικό Όμιλο Κρήτης ολοκλήρωσε επιτυχώς τη φάση πεδίου.
- Εξερευνήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν πάνω από 2.700 μέτρα άγνωστων περιοχών, φτάνοντας τα 10.741 μέτρα συνολικού μήκους.
- Για πρώτη φορά στην ελληνική σπηλαιολογία, στήθηκαν τρία υπόγεια μπιβουάκ, υποστηρίζοντας πάνω από 110 διανυκτερεύσεις.
- Η εξερεύνηση επικεντρώθηκε στους κλάδους ConCrete Canyon, Λαβύρινθο, ποταμό Ιχώρ και First Light.
- Πραγματοποιήθηκαν επιστημονικές μετρήσεις (θερμοκρασία, αγωγιμότητα, ραδόνιο) και συλλογή βιοποικιλότητας σε ασυνήθιστα βάθη.
- Η αποστολή στηρίχθηκε από εθελοντές, τον Δήμο Σφακίων και πολλούς χορηγούς, αναδεικνύοντας τη συλλογική προσπάθεια.
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον και επισήμως το τρίτο της σπήλαιο με μήκος που υπερβαίνει τα 10 χιλιόμετρα: το σπηλαιοβάραθρο Στέρνες στα Λευκά Όρη Σφακίων.
Δίπλα στο Διρό, με την απαράμιλλη ομορφιά και την αρχαιολογική του σημασία, και τον Μααρά – το σπήλαιο των πηγών του Αγγίτη με τον μοναδικό υπόγειο ποταμό – οι Στέρνες καταλαμβάνουν πλέον ξεχωριστή θέση στον χάρτη της ελληνικής σπηλαιολογίας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Διακοπή υδροδότησης στις Στέρνες λόγω βλάβης στο δίκτυο της περιοχής
Διακοπή νερού στις Στέρνες
Το εντυπωσιακό βάθος, οι αμέτρητες ανεξερεύνητες στοές και η υψηλή επιστημονική αξία του σπηλαίου αναδεικνύουν τον πλούτο και την ποικιλία της υπόγειας κληρονομιάς της χώρας, ενώ ταυτόχρονα αποτυπώνουν την αφοσίωση και την επιμονή των σπηλαιολόγων που συνεχίζουν να διευρύνουν τα όρια της εξερεύνησης.
Η φάση πεδίου της 9ης Διεθνούς Εξερευνητικής Αποστολής στις Στέρνες, που διοργανώθηκε από τον Σπηλαιολογικό Όμιλο Κρήτης, ολοκληρώθηκε με επιτυχία πριν από λίγες εβδομάδες. Βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της προετοιμασίας της πλήρους επιστημονικής αναφοράς, καθώς απαιτούνται αρκετές εβδομάδες για την καταχώρηση και ερμηνεία των πολυάριθμων δεδομένων. Ωστόσο, αναγνωρίζοντας τους ρυθμούς πληροφόρησης της εποχής των κοινωνικών δικτύων, κρίνεται σκόπιμη η δημοσίευση των βασικών αποτελεσμάτων ήδη από τώρα.
Οι σπηλαιολόγοι του ΣΠ.Ο.Κ. διοργανώνουν ετήσιες αποστολές στο σπήλαιο των Στερνών από το 2017, συνεχίζοντας το έργο του Σπηλαιολογικού Ελληνικού Αθλητικού Συλλόγου (Σ.ΕΛ.Α.Σ.), ο οποίος πραγματοποίησε αποστολές το 2005 και την περίοδο 2009–2012. Πριν από αυτές, η περιοχή είχε ερευνηθεί αρχικά από το Groupe Spéléo d’Orsay, το οποίο ανακάλυψε το σπήλαιο και πραγματοποίησε την πρώτη καταγεγραμμένη εξερεύνηση την περίοδο 1990–1992.
Στις αρχές του 2025, το μήκος των εξερευνημένων τμημάτων του σπηλαίου ανερχόταν σε σχεδόν 8 χιλιόμετρα. Η ιδιαίτερη μορφολογία του εκτεταμένου αυτού δικτύου απαιτεί την εγκατάσταση υπόγειων κατασκηνώσεων (μπιβουάκ) σε επιλεγμένα σημεία, ώστε οι σπηλαιολόγοι να μπορούν να διανυκτερεύουν και να ξεκινούν την επόμενη ημέρα όσο το δυνατόν πλησιέστερα στις περιοχές προς εξερεύνηση. Φέτος, η αποστολή έστησε τρία ενεργά μπιβουάκ, το καθένα ικανό να φιλοξενεί άνετα τέσσερις σπηλαιολόγους – και περισσότερους σε περίπτωση ανάγκης. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της ελληνικής σπηλαιολογίας που σε μία αποστολή στήνονται τρεις υπόγειες κατασκηνώσεις.
Το Μπιβουάκ 1 βρίσκεται στα –517 μέτρα, περίπου 3–4 ώρες από την επιφάνεια. Το Μπιβουάκ 2 είναι εγκατεστημένο στα –565 μέτρα, στο ConCrete Canyon, σε απόσταση περίπου 5–6 ωρών από την είσοδο, ενώ το Μπιβουάκ 3 βρίσκεται περίπου στα –560 μέτρα, στην Πανδώρα, μετά από διαδρομή περίπου 8 ωρών. Το Μπιβουάκ 1 συνδέθηκε με την κατασκήνωση βάσης μέσω ενσύρματου τηλεφώνου, το οποίο φτάνει σε απόσταση μόλις 45 λεπτών από τα δύο άλλα μπιβουάκ, εξασφαλίζοντας πολύτιμη επικοινωνία και ασφάλεια. Το πρώτο μπιβουάκ στήθηκε και εφοδιάστηκε κατά την προαποστολή στις αρχές Αυγούστου, ενώ τα άλλα δύο εγκαταστάθηκαν κατά τη διάρκεια της κύριας αποστολής, που ξεκίνησε στις 23 Αυγούστου.
Οι μεγάλες αποστάσεις και η συχνά δαιδαλώδης φύση του σπηλαίου οδήγησαν την ομάδα στη συστηματική σήμανση των διαδρομών με ενδείξεις κατεύθυνσης και απόστασης, διευκολύνοντας σημαντικά τις μετακινήσεις. Οι πρώτες ημέρες της αποστολής αφιερώθηκαν σε αυτή τη ζωτικής σημασίας, αν και μη εξερευνητική, εργασία, καθώς και στην εγκατάσταση και υποστήριξη των μπιβουάκ και του ενσύρματου τηλεφώνου. Τα μέλη που ανέλαβαν αυτό το κομμάτι είχαν λιγότερο χρόνο για εξερεύνηση, όμως η συνεισφορά τους στάθηκε καθοριστική για όλη την ομάδα, μετατρέποντας την αποστολή σε πραγματικά συλλογική προσπάθεια.
Η φετινή εξερεύνηση επικεντρώθηκε σε τέσσερις βασικές περιοχές του σπηλαίου. Στο ConCrete Canyon, τον ενεργό μαίανδρο που φέρνει νερό από τα ανατολικά και ρέει κάτω από την κοιλάδα της Λαγκονιάς, η εξερεύνηση προχώρησε προς τα ανατολικά με πολλές διακλαδώσεις. Ιδιαίτερης σημασίας ήταν δύο τεχνητές αναρριχήσεις: μια εντυπωσιακή ανάβαση 60 μέτρων στο τέλος του ConCrete Canyon North, η οποία συνεχίζει προς τα πάνω χωρίς ορατό τέλος, και μία μικρότερη στη συμβολή των κλάδων North και South, που έδωσε πρόσβαση σε παλιές, ανενεργές γαλαρίες πάνω από τον μέχρι σήμερα γνωστό ενεργό μαίανδρο.
Στον Λαβύρινθο, την ιδιαίτερα πολύπλοκη περιοχή που ξεκινά από τη Γαία, την τελική αίθουσα της περσινής εξερεύνησης στα δυτικά, η έρευνα συνεχίστηκε με διαδοχικές τεχνητές αναρριχήσεις από διαφορετικές ομάδες. Σε ένα από αυτά τα σημεία καταγράφηκε το νέο βαθύτερο σημείο του σπηλαίου, ενώ την τελευταία ημέρα εξερευνήθηκε ένα πολλά υποσχόμενο τμήμα, προσβάσιμο μόνο μέσω τεχνητής αναρρίχησης, από το οποίο ανεβαίνει μεγάλο πηγάδι που καταλήγει σε ανηφορικό παράθυρο. Εξερευνήθηκε επίσης εκτεταμένη γαλαρία που κατευθύνεται νότια και στη συνέχεια στρέφεται βορειοανατολικά προς το ConCrete Canyon.
Στον ποταμό Ιχώρ, η ομάδα επικεντρώθηκε σε ανενεργές γαλαρίες που διακλαδίζονται από την κύρια κοίτη. Δύο μεγάλες στοές που ξεκινούν βόρεια του ποταμού ονομάστηκαν «Λάρα» και «Μάρκος», προς τιμήν των σκύλων της κατασκήνωσης. Και οι δύο γαλαρίες εξερευνήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν πλήρως και κατέληξαν είτε σε ανηφορικά σιφόνια, είτε σε αναρριχήσεις χωρίς ιδιαίτερη προοπτική, είτε σε σημεία επανασύνδεσης με ήδη γνωστές περιοχές του σπηλαίου.
Στην περιοχή First Light, τον βόρειο κλάδο του σπηλαίου, η αποστολή επικεντρώθηκε σε μια ανενεργή γαλαρία με κατεύθυνση ανατολή–δύση, ιδιαίτερα πλούσια σε αραγωνιτικά σπηλαιοθέματα. Η υπόθεση ότι κάτω από αυτή τη γαλαρία υπάρχει ενεργό υπόγειο ρεύμα διερευνήθηκε και επιβεβαιώθηκε: ανακαλύφθηκε ενεργός μαίανδρος με νερό που ρέει προς νότο, πιθανότατα τροφοδοτώντας τα σιφόνια που έχουν εντοπιστεί στην Πανδώρα, στον Ιχώρ και στις γαλαρίες Λάρα και Μάρκος.
Συνολικά, κατά την αποστολή του 2025 εξερευνήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν πάνω από 2.700 μέτρα μέχρι πρόσφατα άγνωστων περιοχών του σπηλαίου. Επιπλέον, 680 μέτρα χαρτογραφήθηκαν εκ νέου, είτε για βελτίωση της ακρίβειας είτε για αντικατάσταση παλαιών χαρτογραφήσεων σε χαρτί με σύγχρονη ψηφιακή καταγραφή. Το συνολικό μήκος του εξερευνημένου και χαρτογραφημένου σπηλαίου υπερβαίνει πλέον τα 10 χιλιόμετρα, φτάνοντας τα 10.741 μέτρα. Τα αποτελέσματα αυτά οφείλονται στην υπομονή, την ευσυνειδησία και τον επαγγελματισμό των σπηλαιολόγων της αποστολής. Τα τρία μπιβουάκ υποστήριξαν συνολικά πάνω από 110 διανυκτερεύσεις μέσα στο σπήλαιο, ενώ ο πολύ μεγάλος αριθμός τεχνητών αναρριχήσεων αποδείχθηκε κομβικός για την επιτυχία της αποστολής.
Την ίδια στιγμή, όσοι δεν βρίσκονταν μέσα στις Στέρνες εργάζονταν συστηματικά στην επιφάνεια. Η επιφανειακή έρευνα, οργανωμένη μεθοδικά, συνέβαλε σημαντικά στην κατανόηση του καρστικού τοπίου που εκτείνεται μεταξύ των κορυφών Στέρνες, Πάχνες, Τροχάρης και Κακόβολη. Η δουλειά επικεντρώθηκε σε τρεις άξονες: επανεξέταση και μελέτη συγκεκριμένων σπηλαίων, στοχευμένη επιφανειακή έρευνα σε περιοχές γεωλογικού ενδιαφέροντος και ευρύτερη επιφανειακή καταγραφή. Στο πλαίσιο της στοχευμένης έρευνας, εντοπίστηκαν και εξερευνήθηκαν γνωστές και νέες είσοδοι σπηλαίων, μεταξύ των οποίων ένα σπήλαιο από το οποίο αναδύεται εξαιρετικά ψυχρός αέρας 3,8°C, υποδηλώνοντας πιθανή σύνδεση με το υπόγειο σύστημα 300–400 μέτρα χαμηλότερα. Άλλο σπήλαιο εξερευνήθηκε και χαρτογραφήθηκε μέχρι τα –60 μέτρα, ενώ εντοπίστηκαν νέες είσοδοι πάνω από το ConCrete Canyon.
Η γενικότερη επιφανειακή έρευνα οργανώθηκε γύρω από γνωστές εισόδους που αναφέρονται σε παλαιότερες αποστολές. Σε διάστημα ενός έτους, η ομάδα συγκέντρωσε και αξιολόγησε πληροφορίες για περισσότερες από 20 εισόδους, για τις οποίες μέχρι πρότινος ήταν γνωστή μόνο η θέση τους. Έτσι, έχουν ήδη καταγραφεί δεδομένα για πάνω από το 10% των γνωστών εισόδων της περιοχής ενδιαφέροντος. Η δουλειά αυτή θα παρουσιαστεί στην ελληνική σπηλαιολογική κοινότητα ως μελέτη περίπτωσης, με στόχο να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και χρηστικού «κτηματολογίου» ελληνικών σπηλαίων, εργαλείο πολύτιμο τόσο για τους σπηλαιολόγους όσο και για τις αρμόδιες αρχές.
Παράλληλα με τις Στέρνες, η αποστολή επικεντρώθηκε σε δύο μεγάλα σπήλαια της περιοχής: το Τριπλοτάφκι και τη Βομβοσπηλιά. Η Βομβοσπηλιά (LB01 / LA13) ήταν μέχρι σήμερα γνωστή ότι κατέληγε σε χιονούρα, σύμφωνα με τη μοναδική διαθέσιμη χαρτογράφηση. Το 2009 και το 2010, οι αποστολές του ΣΕΛΑΣ είχαν επιβεβαιώσει αυτή την εικόνα. Φέτος όμως, καθώς η χιονούρα απουσίαζε, η ομάδα μπόρεσε να συνεχίσει βαθύτερα, φτάνοντας σε βάθος –139 μέτρων, έναντι των –125 μέτρων της χαρτογράφησης του SUSS. Η περαιτέρω συνέχιση απαιτεί εργασίες διεύρυνσης στον τελικό στενό μαίανδρο, ωστόσο το σπήλαιο παρουσιάζει μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς η κατακόρυφη ανάπτυξή του ακολουθεί γεωλογικό ρήγμα ορατό ακόμη και σε δορυφορικές εικόνες.
Στο Τριπλοτάφκι (LX04 / 11003), η εξερεύνηση συνεχίστηκε πέρα από το περσινό τέρμα στα –140 μέτρα. Το σπήλαιο έχει πλέον χαρτογραφηθεί μέχρι τα –200 μέτρα και εξακολουθεί να συνεχίζει, με την έρευνα να διακόπτεται μόνο λόγω έλλειψης χρόνου και εξοπλισμού. Το Τριπλοτάφκι θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς ενδέχεται να εξελιχθεί σε «ευκολότερη» είσοδο προς το σπήλαιο των Στερνών, εφόσον επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερο βάθος γεωλογική και υδρολογική σύνδεση.
Η εξερεύνηση σπηλαίων φέρνει κοντά επιστήμονες και πολίτες–ερευνητές με ενδιαφέροντα σε πολλούς κλάδους. Η φετινή αποστολή συγκέντρωσε, για ακόμη μία χρονιά, σπηλαιοεξερευνητές με έντονη περιέργεια για τις διαφορετικές πτυχές του φυσικού πλούτου των Λευκών Ορέων, επιτρέποντας τη συλλογή πολύτιμων δεδομένων για μελέτες σε εξέλιξη. Μετρήθηκαν γεωλογικά χαρακτηριστικά ρηγμάτων στα τρία υπό μελέτη σπήλαια με εξειδικευμένες γεωλογικές πυξίδες, τόσο στις Στέρνες όσο και στο Τριπλοτάφκι, τη Βομβοσπηλιά και σε επιλεγμένα σημεία στην επιφάνεια.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις της θερμοκρασίας του αέρα με επιστημονικά θερμόμετρα υψηλής ακρίβειας, εντός και εκτός σπηλαίων. Η θερμοκρασία του αέρα στο εσωτερικό ενός σπηλαίου μπορεί να συμπληρώσει άλλα δεδομένα και να βοηθήσει στην κατανόηση της μορφολογίας του, καθώς και στην ανίχνευση πιθανών ανεξερεύνητων τμημάτων. Τα μέλη της αποστολής συνέλεξαν επίσης τα δεδομένα από τρεις καταγραφείς θερμοκρασίας tinytag που βρίσκονται εγκατεστημένοι στις Στέρνες από το 2023, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου «Palaeolus», με το οποίο η αποστολή συνεργάζεται. Τα δεδομένα του 2024 έχουν ήδη δώσει ενδιαφέροντα αποτελέσματα, ενώ αναμένεται ότι και τα φετινά θα ενισχύσουν την κατανόησή μας για τη δυναμική του σπηλαίου. Στόχος είναι η σταδιακή επέκταση του δικτύου αισθητήρων με πρόσθετες συσκευές.
Σε συνεργασία με το έργο Life Grecabat του Ινστιτούτου Σπηλαιολογικών Ερευνών (ΙΝΣΠΕΕ) και του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης του Πανεπιστημίου Κρήτης (ΜΦΙΚ), τοποθετήθηκαν τρεις επιπλέον αισθητήρες/καταγραφείς στο σπήλαιο. Ένας αισθητήρας ανέμου Trogloair τοποθετήθηκε στο παρακλάδι Beautiful Rosa για την καταγραφή της ταχύτητας και της κατεύθυνσης του αέρα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, σε σημείο όπου φαίνεται να συγκλίνει μεγάλος όγκος αέρα από όλο το σπήλαιο. Επιπλέον, εγκαταστάθηκαν δύο συσκευές Troglowater για την καταγραφή της αγωγιμότητας και της θερμοκρασίας του νερού στον Ιχώρ και στο ConCrete Canyon.
Η ομάδα χρησιμοποίησε ακόμα φορητούς αισθητήρες pH και αγωγιμότητας για μετρήσεις στο ConCrete Canyon, με προκαταρκτικά αποτελέσματα που δείχνουν ότι το νερό είναι πιο βασικό απ’ όσο αναμενόταν. Παράλληλα, συλλέχθηκαν δείγματα νερού τα οποία θα αναλυθούν στο πλαίσιο του διεθνούς έργου IGCP 715 «Μια νέα προσέγγιση καρστικής μοντελοποίησης κατά μήκος διαφορετικών τεκτονικών επαφών», με στόχο τη μελέτη της λεγόμενης επώθησης των Παχνών (Pachnes Thrust). Πρόκειται για γεωλογικό φαινόμενο που έχει προταθεί για να ερμηνεύσει συγκεκριμένα ευρήματα τόσο στην επιφάνεια όσο και στο εσωτερικό του σπηλαίου, με δεδομένα από προηγούμενες αποστολές να έχουν ήδη αξιοποιηθεί.
Για την εκτίμηση της συγκέντρωσης ραδονίου, ανιχνευτές τοποθετήθηκαν στο Μπιβουάκ 1 και στο Μπιβουάκ 3, ενώ πραγματοποιήθηκαν και πρόσθετες μετρήσεις σε άλλα σημεία εντός και εκτός σπηλαίων. Τα μέχρι στιγμής δεδομένα υποδεικνύουν ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η συνέχιση και η επέκταση μακροχρόνιων μετρήσεων στο πεδίο αυτό.
Σε ό,τι αφορά τη βιοποικιλότητα, στο πλαίσιο της προσπάθειας κατανόησης των οικοσυστημάτων που αναπτύσσονται στο ιδιαίτερα φτωχό σε οργανικό άνθρακα περιβάλλον της «υψηλής ερήμου» των Λευκών Ορέων, η αποστολή τοποθέτησε παγίδες για ασπόνδυλα στις Στέρνες και συνέλεξε επιπλέον δείγματα με το χέρι τόσο εκεί όσο και στη Βομβοσπηλιά. Οι παγίδες είχαν ως δόλωμα διάφορες δύσοσμες ουσίες, ωστόσο οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι βρέθηκαν σχεδόν άδειες, κάτι που θα επιβεβαιωθεί στο εργαστήριο, όπου ίσως εντοπιστούν μικροσκοπικά δείγματα μη ορατά επί τόπου. Αντιθέτως, η χειρωνακτική συλλογή αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιτυχημένη, με αρκετά δείγματα αραχνιδίων, κολεόπτερων και ισόποδων και στα δύο σπήλαια, καθώς και ορισμένες γερανόμυγες (Tipula) και τριχόπτερα (Trichoptera) που εντοπίστηκαν σε εξαιρετικά ασυνήθιστα βάθη, στα –500 μέτρα στις Στέρνες και στα –135 μέτρα αντίστοιχα.
Όλα τα παραπάνω κατέστησαν δυνατά χάρη στη συνεχή και επίμονη δουλειά της ομάδας εθελοντών του Σπηλαιολογικού Ομίλου Κρήτης και των άλλων σπηλαιολογικών συλλόγων της Κρήτης. Πολλοί από όσους προσφέρουν τον χρόνο και την προσπάθειά τους το κάνουν χωρίς καν να πατήσουν το πόδι τους στα Λευκά Όρη, υποστηρίζοντας την αποστολή από την προετοιμασία μέχρι την επιστροφή. Καθοριστικής σημασίας ήταν η συμβολή της σπηλαιολογικής ομάδας του ΕΟΣ Χανίων στα δυτικά, του τοπικού τμήματος της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας στο Ρέθυμνο και του ΦΟΡΣ Σητείας στα ανατολικά της Κρήτης, τόσο με εθελοντική εργασία όσο και με παραχώρηση εξοπλισμού.
Από το 2017 μέχρι σήμερα, περισσότεροι από 160 άνθρωποι έχουν συμμετάσχει στις αποστολές των Στερνών, ο καθένας προσθέτοντας το δικό του «λιθαράκι» στην πρόοδο της εξερεύνησης. Φέτος, όπως και πέρυσι, στην αποστολή συμμετείχε ο Jef Gaucher, επικεφαλής των αποστολών 1990–1992 και πρώτος χαρτογράφος του σπηλαίου, ενώ την κατασκήνωση επισκέφθηκε και ο Κώστας Αδαμόπουλος, συντονιστής των αποστολών του ΣΕΛΑΣ το 2005 και την περίοδο 2009–2012.
Η αποστολή υποστηρίζεται από διαδοχικές δημοτικές αρχές των Σφακίων από το 2017. Φέτος, για πρώτη φορά, ο Δήμαρχος Σφακίων επισκέφθηκε την κατασκήνωση βάσης και την είσοδο του σπηλαίου. Μαζί με τον αντιδήμαρχο και δύο δημοτικούς συμβούλους, ο Δήμαρχος Σφακίων κ. Ιωάννης Ζερβός εξέφρασε το σταθερό ενδιαφέρον του Δημοτικού Συμβουλίου και των δημοτών για τη συνέχιση και την επιτυχή έκβαση των μελλοντικών προσπαθειών. Ο Δήμος έχει στηρίξει έμπρακτα την αποστολή παρέχοντας τις απαραίτητες μεταφορές από την Ανώπολη προς την κατασκήνωση βάσης, έργο που επιτελούν εδώ και χρόνια οι αδελφοί Γλυμενάκη. Η αδελφή τους, Γεωργία, προσφέρει συστηματικά αρτοσκευάσματα, ενώ φέτος επισκέφθηκε για πρώτη φορά η ίδια την κατασκήνωση, φέρνοντας μια εξαιρετική πορτοκαλόπιτα, μεταξύ άλλων εδεσμάτων. Ο Σφακιανός Φούρνος του Γ. Ορφανουδάκη συνεχίζει επίσης, από την πρώτη αποστολή, να στηρίζει την ομάδα με αρτοσκευάσματα.
Πέρα από τον Δήμο Σφακίων, η φετινή αποστολή εξασφάλισε την υποστήριξη σειράς σημαντικών χορηγών και υποστηρικτών: το CDC και το Mountainclub σε σπηλαιολογικό εξοπλισμό, η Creta Farms, η Cretan Bites, η El Sabor, η Fresh Snack και η Χαλκιαδάκης Α.Ε. σε προϊόντα διατροφής και σνακ, οι Αφοί Γιαννακάκη σε εργαλεία, οι Αφοί Ζουμπουλάκη σε παροχή γκαζιού, καθώς και η Avax Computer Applications στα Χανιά, η οποία προσέφερε δορυφορική διαδικτυακή σύνδεση, εξασφαλίζοντας την επικοινωνία με τον «έξω κόσμο».
Τα μέλη της αποστολής από τις ΗΠΑ εξασφάλισαν επιχορήγηση από την NSS, τη σπηλαιολογική ομοσπονδία τους, η οποία αξιοποιήθηκε για την αγορά υπνόσακων και υποστρωμάτων για το τρίτο μπιβουάκ. Επιπλέον, μέλη της αποστολής δώρισαν δύο ηλιακούς συλλέκτες με μπαταρία και μετατροπέα, επιτρέποντας την κάλυψη βασικών ενεργειακών αναγκών – από τη φόρτιση μπαταριών και τη λειτουργία του δορυφορικού συστήματος μέχρι την προβολή διαφανειών και ταινίας με προτζέκτορα την τελευταία βραδιά στην κατασκήνωση. Σημαντική ήταν και η υποστήριξη της αποστολής Γουργούθακας–Λιοντάρι 2025, η οποία δάνεισε τις ενσύρματες τηλεφωνικές συσκευές της και προσέφερε τρόφιμα.
Τέλος, θερμές ευχαριστίες απευθύνονται στις τοπικές επιχειρήσεις που στήριξαν την αποστολή με δωρεές: ΦΡΑΓΚΙΟΥΔΑΚΗΣ ΓΙΩΤΙΝΓΚ Ν.Ε.Π.Α., FIBREMAX, Κ.Κ. ΣΗΦΑΚΗΣ Α.Ε., AIOLOS CRUISES και ΚΑΝΑΚΑΚΗΣ Μ. ΣΙΑ Ο.Ε.
Ο Σπηλαιολογικός Όμιλος Κρήτης ιδρύθηκε το 1999 από σπηλαιολόγους με στόχο την εξερεύνηση και προστασία των σπηλαίων και του καρστ της Κρήτης, καθώς και του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος. Πέρα από τον τακτικό κύκλο εκδηλώσεων, αποστολών και σεμιναρίων για αρχάριους, ο ΣΠ.Ο.Κ. διοργανώνει από το 2017 τακτικές διεθνείς αποστολές στο σπήλαιο Στερνών, που πλέον αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σπηλαιολογικά πεδία έρευνας στην Ελλάδα και διεθνώς.
Περισσότερες πληροφορίες για το σπήλαιο Στέρνες είναι διαθέσιμες στο σχετικό λήμμα της Βικιπαίδειας καθώς και στη σελίδα της αποστολής στο Facebook. Φωτογραφικό υλικό από την Αποστολή 2025, μαζί με λεζάντες, είναι διαθέσιμο για δημοσίευση στον ακόλουθο σύνδεσμο:
https://drive.google.com/drive/folders/1vnnca6R6tcbA49GK5Ud5U533LLeDtZHX?usp=sharing
Για οποιαδήποτε αναδημοσίευση του υλικού, παρακαλούμε να αναφέρεται η περιγραφή της φωτογραφίας και το όνομα του/της φωτογράφου. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αποστολή ή τον Σπηλαιολογικό Όμιλο Κρήτης, μπορείτε να επικοινωνήσετε στο [email protected] ή στο [email protected].
