Ο ανυπότακτος

Περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1890 ἔλαβον χώραν σποραδικαὶ παραβάσεις τοῦ προνομιακοῦ καϑεστῶτος τῶν Πατριαρχείων, κυρίως εἰς τὰς Ἐπαρχίας, ἐκδοϑέντων Βερατίων πρὸς ἐγκαϑίδρυσιν Βουλγάρων Μητροπολιτῶν εἰς τὸ κλῖμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ἰδίᾳ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Μέγας Βεζύρης τότε ἦτο ὁ ἀγγλόφιλος Κιαμὶλ πασᾶς, διατελέσας τοιοῦτος καὶ ἐπὶ νεοτουρκικοῦ καϑεστῶτος.

Ὑπουργὸς τῆς Δικαιόσύνης ἦτο ὁ Ριζᾶ πασᾶς. Τὸ προνομιακὸν τοῦτο ζήτημα εἰσῆλϑεν εἰς τὴν ὀξυτάτην φάσιν του περὶ τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου τοῦ 1890.

Τὸ Πατριαρχεῖον πρὸ τῶν παρελκυστικῶν πάλιν διαϑέσεων τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, διορισϑείσης μάλιστα καὶ μεγάλης Ἐπιτροπῆς ἀπὸ ἐξέχοντας βαϑμούχους ὁμογενεῖς καὶ Τούρκους μεγιστᾶνας, πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος, διεξήγαγε σκληρὸν ἀγῶνα, καταφυγὸν κατ’ ἀναπόδραστον ἀνάγκην εἰς τὴν λῆψιν ἐκτάκτων ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι καὶ ἀπεδείχϑησαν ἀποτελεσματικαί.

Τὰ Δύο Σώματα τῆς Ἐκκλησίας συνελϑόντα εἰς ἔκτακτον κοινὴν συνεδρίαν ἀπεφάσισαν ὅπως, ὁ μὲν Πατριάρχης παραιτούμενος, ἀποσυρϑῇ, ἐφησυχάζων εἰς τὴν ἐν Μακροχωρίῳ οἰκίαν του, κλεισϑῶσι δ᾽ ἀφ᾽ ἑτέρου οἱ Ναοὶ τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῶν ᾿Επαρχιῶν, παύσῃ δὲ καὶ ἡ τέλεσις Λειτουργιῶν, γάμων καὶ λοιπῶν ἱεροτελεστιῶν. Ἐν ἀνάγκῃ ἐκτάκτῳ ἐτελοῦντο βαπτίσεις οἴκοι καὶ κηδεῖαι, ἄνευ πομπῆς, ἐπὶ τοῦ τάφου.

Ἦτο ἡ ἀπόφασις αὕτη μία κράζουσα διαμαρτυρία, ἡ ὁποία ἐκλόνισε τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν διεϑνῆ κόσμον συνετάραξε. Ἀρχιερεῖς τινὲς διετύπωσαν ἐπιφυλάξεις ὡς πρὸς τὴν σκοπιμότητα τῆς ληφϑείσης ἀποφάσεως, πλὴν πάντες ἐπειϑάρχησαν εἰς τὴν Πατριαρχικὴν ταύτην ἀπόφασιν, κλείσαντες τοὺς ἱεροὺς Ναοὺς τῆς περιφερείας των.

Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Πατριάρχου ἐκ τῶν Πατριαρχείων, τὴν διοίκησιν αὐτῶν ἀνέλαβον τὰ Δύο Σώματα, συνερχόμενα εἰς διαρκεῖς συσκέψεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπεκράτει, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἡ γνώμη τοῦ τότε Γέροντος Μητροπολίτου Ἡρακλείας Γερμανοῦ, Ἱεράρχου μὲ σϑένος ψυχικόν, τόλμην καὶ αὐταπαρνησίαν, ἔχοντος πολύτιμον συμπαραστάτην του τὸν ἰσάδελφον φίλον του Γέροντα Μητροπολίτην Δέρκων Καλλίνικον, ἀτρόμητον καὶ τοῦτον εἰς σκληροὺς καὶ ἀποφασιστικοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ ἀδιαλλαξία εἰς τὰς ἀπόψεις των τόσον τοῦ Πατριαρχείου ὅσον καὶ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, δικαιολογουμένη διὰ τὸ πρῶτον, ὄχι ὅμως καὶ διὰ τὴν δευτέραν, ἐσυνεχίζετο, τὸ δὲ κλείσιμον τῶν Ἐκκλησιῶν ἐξηρέϑιζεν εἰς βαϑμὸν ἐπικίνδυνον τὰ πνεύματα τῶν Χριστιανῶν, τόσον ἐν Κρήτῃ, Χίῳ, Μυτιλήνῃ ὅσον καὶ ἐν Σμύρνῃ. Ἡ πληροφορία δὲ παρασκευαζομένων ἐπαναστατικῶν κινημάτων, ἐπέδρασε σοβαρῶς ἐπὶ τῶν σκέψεων τοῦ Σουλτάνου Χαμίτ, τὴν ἀδιαλλαξίαν τοῦ ὁποίου ἀνέτρεψεν ἡ ἐπέμβασις τοῦ Τσάρου πασῶν τῶν Ρωσιῶν Ἀλεξάνδρου τοῦ Γ΄.

Ὁ Σουλτᾶνος διὰ νὰ προλάβῃ τὴν ἔκκρηξιν ταραχῶν εἰς τὰς Ἐπαρχίας καὶ δὴ ἐν Κρήτῃ, ἀπεφάσισε νὰ ἐξασκήσῃ σκληρὰν πίεσιν ἐπὶ τῶν Πατριαρχείων, βέβαιος ὅτι οἱ διευϑύνοντες τὸν ἀγῶνα τῆς ἀντιστάσεως ϑὰ κατέϑετον τὰ ὅπλα.

Ἡ κατωτέρω ἄγνωστος εἰς πλείστους σελὶς τῆς ἱστορικῆς ταύτης περιόδου διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, προέρχεται ἀπὸ ἀνακοίνωσιν τοῦ ἐν τῇ ἐπιϑαθατίῳ κλίνῃ του εἰς Χαλκηδόνα κατακειμένου πρ. Κωνσταντινουπόλεως Γερμανοῦ τοῦ Ε΄, πρωτοστατήσαντος, ὡς ἐγράφη, ὡς Μητροπολίτου Ἡρακλείας κατὰ τὸ προνομιακὸν ζήτημα, γενομένην πρὸς τὸν μακαριστὸν ἤδη Μητροπολίτην πρ. Λαγκαδᾶ Γερμανόν, ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ὁποίου καὶ ἡμεῖς ἠκούσαμεν ταύτην.

Ὁ Σουλτᾶνος, πρὶν ἢ ϑέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸν ἐκβιασμόν, ἀπέστειλεν εἰς Μακροχώριον, ὅπου ἔφησύχαζε Διονύσιος ὁ Ε΄, ἕνα ἐκ τῶν ὑπασπιστῶν του, ἵνα διαβιβάσῃ τούτῳ ἐντολὴν τοῦ Ἄνακτος. Ὁ Πατριάρχης μόλις ἀνηγγέλϑη τούτῳ ἡ ἐπίσκεψις τοῦ ἀνωτάτου τούτου βαϑμούχου τῶν Ἀνακτόρων, ἀσκεπὴς καὶ φέρων ἐμβάδας ὑπεδέχϑη τοῦτον εἰς τὴν ϑύραν τοῦ δωματίου του, μὴ προσκαλέσας αὐτὸν νὰ εἰσέλϑῃ καὶ καϑήσῃ.

Ὅταν δὲ ἔλαβε γνῶσιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἀποστολῆς, συνισταμένου εἰς ὑποχώρησιν, ἀποτεινόμενος μὲ τὸ σατραπικόν του ὕφος πρὸς τὸν ὑπασπιστήν, λέγει: «Ἐγὼ δὲν εἶμαι Πατριάρχης πλέον. Νὰ ἀποταϑῇς εἰς τὰ Πατριαρχεῖα καὶ μὲ τοὺς ἐκεῖ νὰ συζητήσῃς.» Καὶ διὰ τῆς χειρὸς ὑπέδειξε τούτῳ νὰ ἀποχωρήσῃ.

Ὠς ἐγράφη ἀνωτέρω, τὴν λύσιν εἰς τὸ προνομιακὸν ζήτημα ἔδωκεν ἡ ἐπέμβασις τοῦ Αὑτοκράτορος τῆς Ῥωσίας. .Ὁ Σουλτᾶνος Χαμίτ, φύσις καχύποπτος, ὡς πάντες οἱ ἀπόλυτοι Μονάρχαι, μὴ ἐμπιστευόμενος τὴν ζωήν του οὔτε καὶ εἰς τοὺς ἀπολύτως ἀφωσιωμένους αὑτῷ καὶ δοκιμασμένους ϑεράποντας, ὡς ἰατρόν του, τῆς τελείας καὶ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης του μεταξὺ Τούρκων καὶ Εὐρωπαίων, ἐξέλεξε τὸν ὁμογενῆ Μαυρογένην πασᾶν, διημερεύοντα καὶ διανυκτερεύοντα εἰς τὰ Ἀνάκτορα, μετὰ τοῦ ὁποίου καὶ μόνον εἶχεν ὁ Χαμὶτ τὴν ἀναστροφήν του ἐν ὥρᾳ μὴ ἀσχολίας του.

Μίαν ἑσπέραν, τῆς 24ης Δεκεμβρίου 1890, μετὰ τὸν δεῖπνον, ἐνῷ ὁ Σουλτᾶνος ἔπαιζε τάβλι μετὰ τοῦ ἰατροῦ του, παρουσιάζεται ἀνακτορικὸς ὑπάλληλος, ὅστις ἐντὸς ἀργυροῦ δίσκου προσκομίζει τηλεγράφημα.

Ὁ Σουλτᾶνος ἀναγνώσας τοῦτο, ἠγέρϑη ἀμέσως κάτωχρος καὶ βηματίσας ἐπὶ ἱκανόν, σιωπῶν, ἐπέδωκεν εἶτα αὑτὸ εἰς τὸν εἰς στάσιν σεβασμοῦ ἱστάμενον ὄρϑιον ἰατρόν του, τὸν ὁποῖον, ἐπ᾽ ὀλίγον σκεφϑείς, διατάσσει, ὅπως ἀμέσως μεταβῇ εἰς Φανάριον πρὸς συνάντησιν τοῦ Μητροπολίτου Ἡρακλείας καὶ ἀξιώσῃ παρ᾽ αὐτοῦ τὸ ἄνοιγμα τῶν Ἐκκλησιῶν, ἀπειλῶν, ἐν ἀνυπακοῇ, βαρείας κυρώσεις.

Ὁ Μαυρογένης πασᾶς, ὄντως, ἀναχωρεῖ καὶ κατέρχεται εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Φαναρίου, ἐγκαταλείψας δ᾽ ἐκεῖ τὴν ἀνακτορικὴν ἅμαξαν, πεζῇ, διὰ τὸ σκολιὸν τῆς ὁδοῦ, ἀνέρχεται πρὸς τὴν συνοικίαν τοῦ Μουχλίου, ὅπου καὶ ἡ διαμονὴ τοῦ Μητροπολίτου Ἡραλκλείας.

Κρούει τὴν ϑύραν καὶ εἰς τὸν ἀνοίξαντα ὑπάλληλον ἀποκαλύπτει τὴν ἰδιότητά του καὶ τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν.

Τὴν ὥραν ἐκείνην παρὰ τῷ Μητροπολίτῃ Ἡρακλείας συνεσκέπτοντο οἱ Συνοδικοὶ καὶ Σύμβουλοι τῶν Πατριαρχείων, οἱ ὁποῖοι λαβόντες γνῶσιν τῆς ὑψηλῆς ταύτης ἐπισκέψεως ἀπεσύρϑησαν εἰς τὸ παραπλεύρως δωμάτιον.

Ὅταν ὁ Μαυρογένης πασᾶς ἔμεινε μόνος μετὰ τοῦ Μητροπολίτου Ἡρακλείας, ἐγνώρισεν εἰς τοῦτον τὸν σκοπὸν τῆς ἐπισκέψεως, συστήσας,
καϑ᾽ ἥν ἔλαβεν ὑψηλὴν ἐπιταγήν, ὑποχώρησιν, ὅπως τερματισϑῇ μία περίπλοκος κατάστασις καὶ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν Αὐτοκρατορίαν, ἄνοιγομένων τῶν Ἐκκλησιῶν, μὴ παραλείψας συγχρόνως νὰ ὑποδείξῃ τῷ Ἡρακλείας Γερμανῷ καὶ τοὺς ἐνδεχομένους κινδύνους ἀνυπακοῆς.

Ὁ Μητροπολίτης Ἡρακλείας εἰς ἀπάντησιν τονίζει ὅτι, ὡς ἁπλοῦν μέλος τῆς Ι. Συνόδου, οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα ἔχει νὰ λάβῃ οἱανδήτινα ἀπόφασιν, μόνη δὲ ἡ Ι. Σύνοδος μετὰ τοῦ Δ.Ε.Μ. Συμβουλίου δικαιοῦται νὰ ἀποφασίσῃ.

Εἰς τὴν διαβιβασϑεῖσαν δὲ Σουλτανικὴν ἀπειλήν, μετὰ ϑάρρους ἀπαντῶν, δηλοῖ, ὅτι οὗτος, ὡς καλόγηρος, φορῶν τὸ μαῦρο ράσον, ἀπηλλαγμένος δὲ παντὸς οἰκογενειακοῦ δεσμοῦ καὶ ἄλλης βιοτικῆς τύρβης καὶ μερίμνης, ἐτέϑη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ μόνον τῆς Ἐκκλησίας, πρόϑυμος πρὸς ἐξυπηρέτησιν αὑτῆς καὶ προάσπισιν τῶν κεκτημένων ἀπὸ μακροῦ χρόνου προνομίων της νὰ ὑποστῇ πᾶσαν ϑυσίαν.

Ὁ Σουλτᾶνος, εἶπεν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαϑέσῃ, ὅπως νομίζει, τὴν ζωήν μου καὶ μόνον αὐτήν.

Ὄχι ὅμως καὶ τὸν ὅρκον μου πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, τὸν ὁποῖον ϑὰ τηρήσω μέχρι τελευταίας πνοῆς. Κατάπληκτος πρὸ τῆς τοιαύτης ἄνδροπρεποῦς δηλώσεως ὁ Μαυρογένης πασᾶς, συγκινηϑεὶς δὲ ἐκ τῆς ὑπερόχου πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν ἀγάπης τοῦ Γέροντος Μητροπολίτου λέγει: «Σεβασμιώτατε μέχρι τοῦδε σᾶς ὡμίλουν ὑπὸ τὴν ἐπίσημον ἰδιότητά μου, ὡς ἀπεσταλμένου τοῦ Σουλτάνου.

Τώρα ϑὰ σᾶς ὁμιλήσω ὡς πιστὸν τέκνον τῆς Ἐκκλησίας, τὴν ὁποίαν καὶ σέβομαι καὶ ἀγαπῶ. Διατάξατε νὰ μᾶς φέρουν ἕνα καφέ.

Καὶ συνεχίζων τὴν ὁμιλίαν του ὁ Μαυρογένης πασᾶς, συνιστᾷ τῷ Γέροντι Μητροπολίτῃ, νὰ μὴ προβῇ ἡ Ἐκκλησία εἰς οὐδεμίαν ὑποχώρησιν, διότι κατόπιν τελεσιγράφου τοῦ Τσάρου, ἀπειλοῦντος κήρυξιν πολέμου κατὰ τῆς Τουρκίας, ἐὰν δὲν ὑποχωρήσῃ αὕτη, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ὑψηλὴ Πύλη, πρὸς ἀποφυγὴν ὀλεϑρίων συνεπειῶν, νὰ ἀναγνωρίσῃ ὡς ἰσχύοντα τὰ προνόμια, ἅτινα παρεχώρησε τῷ Οἰκουμενικῷ Πατριάρχῃ Γενναδίῳ Μεχμὲτ ὁ Πορϑητής.

Κατόπιν τῆς διαβιβασϑείσης ταύτης συνομιλίας τοῦ Ἡρακλείας μετὰ τοῦ Μαυρογένη πασᾶ εἰς τὸν Σουλτᾶνον Χαμίτ, οὗτος ἀποφασίζει νὰ λύσῃ τὴν περίπλοκον ταύτην κατάστασιν, ἀποδίδων εἰς τὸ ἀκέραιον τὰ προνόμια εἰς τὸ Πατριαρχεῖον.

Κατόπιν τῆς Σουλτανικῆς ταύτης ἀποφάσεως, ἐπείγουσαι τηλεγραφικαὶ διαταγαὶ ἔξαποστέλλονται εἰς τὰς Ἐπαρχίας, ὅπως ἀνοίξωσιν αἵ Ἐκκλησίαι καὶ ἑορτάσωσιν οἱ Χριστιανοὶ τὴν ἑορτὴν τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου.

Κατάπληκτοι ἀλλὰ καὶ μὲ ἀπερίγραπτον συγκίνησιν οἱ Χριστιανοί, τόσον τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὅσον καὶ τῶν Ἐπαρχιῶν, ὑπεδέχϑησαν τὴν μεσονύκτιον κροῦσιν τῶν κωδώνων τῶν Ἱερῶν Ναῶν, καλούντων τὸ εὐσεβὲς πλήρωμα εἰς λατρείαν τοῦ ἐνσαρκωϑέντος Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.

Τὸ κλείσιμον τοῦτο τῶν Ἐκκλησιῶν διήρκεσε περὶ τὰς τεσσαράκοντα περίπου ἡμέρας.

Μετὰ τὴν περίλαμπρον ταύτην νίκην τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὴν κατοχύρωσιν δι’ ὑψηλοῦ Σουλτανικοῦ Ἰραδὲ τῶν προνομίων αὐτῆς, Διονύσιος ὁ Ε΄ ἐπέστρεψεν εἰς τὰ Πατριαρχεῖα, ἐν μέσῳ ἐκδηλώσεων εὐγνώμονος σεβασμοῦ Κλήρου καὶ λαοῦ, ἀναλαβὼν τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν.

Ἡ ἐπιτυχία τῆς πολιτικῆς του εἰς τὸ προνομιακὸν ζήτημα, οὐδόλως ἐπηρέασε τὸν χαρακτῆρά του, τὸν ταπεινὸν καὶ ἥρεμον καὶ ἐσυνέχισε διοικῶν μετὰ συνέσεως καὶ δικαιοσύνης.

Φιλάνϑρωπος, προασπιστὴς ἰδίᾳ τῶν ἀδικουμένων, ἐξηγείρετο κατὰ τῆς φαυλότητος τῶν ἰσχυρῶν, οἱ ὁποῖοι μεγαλαυχοῦντες ἐπὶ δυνάμει καὶ πλούτῳ, ἐπιτρέπουσιν εἰς ἑαυτοὺς νὰ στραγγαλίζωσι τὸ δίκαιον καὶ ὀργιάζωσι κατὰ τοῦ ἀδυνάτου.

Συγκρίνατε!

Καλή Ἀνάσταση!

[](#)[](#)